COVID-19 Pandemisine Yönelik Komplo Teorilerinin Bireylerin Aşı Niyetine Etkisi
Abstract
Amaç: COVID-19 salgını sürecinde ortaya çıkan belirsizlik çerçevesinde, söz konusu virüsün kökeni, aşılarla ilgili komplo teorilerinin hızla yayılmasına neden olmuştur. Mevcut çalışmanın amacı, bireylerin komplo teorilerine duydukları inancın COVID-19 aşı niyetleri üzerindeki etkisinin araştırılmasıdır. Ayrıca bu çalışmada, potansiyel bireysel farklılıkların COVID-19 aşı niyetleri ve komplo teorilerine duyulan inançla ilişkisinin incelenmesi amaçlanmıştır.
Yöntem: Katılımcılar (N=170), komplo yanlısı bilgiye maruz bırakılan grup, komplo karşıtı bilgiye maruz bırakılan grup ve kontrol grubuna seçkisiz olarak atanmıştır. Grup manipülasyonunun ardından katılımcılardan, Aşı Karşıtlığı Ölçeği ve COVID-19’a Yönelik Komplo Teorileri Ölçeği’ni cevaplandırmaları beklenmiş, bireysel farklılıkları inceleyebilmek amacıyla eğitim seviyesi, gelir düzeyi, muhafazakârlık düzeyi ve politik konumlarını bildirmeleri istenmiştir.
Bulgular: Bulgular, Türkiye’de yaşayan bireylerin komplo yanlısı manipülasyona maruz kaldıklarında aşılanmaya yönelik tutumlarının olumsuz, komplo karşıtı manipülasyona maruz kaldıklarında ise aşılanmaya yönelik tutumlarının olumlu etkilendiğini göstermiştir. Ayrıca, bireylerin aşılanmaya yönelik tutumlarının ve komplo teorilerine inanma eğilimlerinin politik eğilimlerinden ve eğitim seviyelerinden etkilenebildiği görülmüştür.
Sonuç: Sonuç olarak, mevcut çalışma ile komplo yanlısı ve komplo karşıtı manipülasyona maruz kalmanın aşı tutumuna etki edebileceği gösterilmiştir. Bunun yanı sıra muhafazakârlık ve eğitim seviyesinin de aşı tutumu ve komplo inançları ile ilişkili olduğu görülmüştür. Bu çalışmanın bulguları, ülkemizde COVID-19 pandemisine yönelik komplo teorilerine maruz kalmanın, bireysel farklılıklarla birlikte kişilerin davranışlarını nasıl etkilediğini daha iyi anlamamıza yardım edecektir.
Keywords
References
- AKBAŞ, E. (2020). Covid-19’un toplumsal etkileri. İ. Demir (Ed.), Kovid-19 ve sonrası: Disiplinlerarası bir yaklaşım (ss. 5-9). ULİSA.
- AKTAŞ, A. (2022). Sağlık İnanç Modeli Bağlamında Yeni Koronavirüs Hastalığına (COVID-19) Yönelik Tutumların Değerlendirilmesi: Tanımlayıcı Bir Araştırma, Turkiye Klinikleri Journal of Health Science, 7(3), 899-908. doi: 10.5336/healthsci.2021-86341
- AKYÜZ, S. S. (2017). Aşı karşıtlığı ve şeffaflık algısında iletişim pratikleri ve siyasal aidiyetlerin rolü. Electronic Journal of New Media, 5(2), 172–185. https://doi.org/10.17932/iau.ejnm.25480200.2021/ejnm_v5i2005
- AKYÜZ, S. S. (2020). Yanlış bilgi salgını: COVID-19 salgını döneminde Türkiye’de dolaşıma giren sahte haberler. Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi. https://doi.org/10.31123/akil.779920
- ALPER, S. & IMHOFF, R. (2022). Suspecting foul play when it is objectively there: the association of political orientation with general and partisan conspiracy beliefs as a function of corruption levels. Social Psychological and Personality Science, 14(5). https://doi.org/10.1177/19485506221113965
- ALPER, S., BAYRAK, F. & YILMAZ, O. (2021). Psychological correlates of COVID-19 conspiracy beliefs and preventive measures: Evidence from Turkey. Current Psychology, 40(11), 5708-5717. 10.1007/s12144-020-00903-0
- ALI, M., AHMAD, N., KHAN, H., ALI, S., AKBAR, F. & HUSSAIN, Z. (2019). Polio vaccination controversy in Pakistan. The Lancet, 394(10202), 915–916. https://doi.org/10.1016/s0140-6736(19)32101-4
- BOZKURT, V. (2020, 21 Nisan). Covid 19 ve komplo teorileri: Kimler komplo teorilerine inanıyor? Fikir Turu. https://fikirturu.com/toplum/covid-19-ve-komplo-teorileri-kimler-komplo-teorilerine-inaniyor/
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
Social Psychology
Journal Section
Research Article
Early Pub Date
May 3, 2026
Publication Date
May 5, 2026
Submission Date
December 24, 2024
Acceptance Date
September 9, 2025
Published in Issue
Year 2026 Volume: 13 Number: 1