Research Article

Mütekellimîn (Şâfiîyye) Usûlünde Beyân Nazariyesi

Number: 38 October 30, 2021
TR EN

Mütekellimîn (Şâfiîyye) Usûlünde Beyân Nazariyesi

Abstract

İslâm hukukuna kaynaklık eden Kur’ân ve Sünnet nasslarının kendilerine özgü bir dil yapısı vardır. Kur’ân’ın ve Sünnet’in bu özel dil/yol ile maksatlarını mükellefe sunması yöntemine beyân denilir. Beyân nazariyesine göre Allah Teâlâ, mükellef kullarından ne istediğini âşikâr olarak açıklamış ve vahye mazhar olan son elçi Hz. Peygamber (s.a.s.) de Allah’ın gayelerini hem tebliğ hem de tebyin etmiştir. Başka bir ifadeyle nasslardaki apaçıklık bazen Kur’ân’ın kendi âyetleri arasındaki tefsir yoluyla, bazen Hz. Peygamber’in (s.a.s.) âyetleri tebyin etmesi yoluyla bazen de müctehidlerin istinbâta dayalı faaliyetleri yoluyla meydana gelmiştir. Dolayısıyla İslâm’da bu ölçü bilinmeden şer’î ahkâmın muhtevasının açık olmadığı iddia edilemeyeceği gibi Şâri’in makâsıdını esas almaktan uzak bir kimsenin şer’î metinlerden keyfî hükümler çıkarmasına da yol yoktur. Çünkü Allah Teâlâ, insanı mükellef olarak kendisine muhatap kabul ederken ona bir sünnet/kanun belirlemiş ve bu sünnet çerçevesinde şer’î nassları anlayıp hayatına aktarmasını ondan talep etmiştir. Bununla birlikte Kur’ân’ın ve Sünnet’in bazı nasslarının dayandığı lafızların zahirî/hakikî ilk anlamları dışında deliller yardımıyla elde edilen ikincil anlam(lar)ının var olması durumunda hüküm hangisine göre verilecektir? Şâri’ Teâlâ’nın kastı nedir? gibi sorular fakîhleri ictihada sevk etmiş ve sonuç itibariyle beyan adıyla esasta bir, ancak usûlde farklı iki ana nazariye (fukahâ-mütekellimîn) ve bu bunlara dayalı mektepler ortaya çıkmıştır. Bu makalemiz Şâri’in makâsıdına ulaşmada bir yöntem olan beyân nazariyesinin mütekellimîn usûlüne göre tetkiki üstüne kurulmuştur. Gerçekten de mütekellimîn ekolü; kavl, mefhûm’i-kavl, fiil, takrir, işaret, kitâbet, terk, aklî delil ve kıyas, icmâ ve müctehidin kavli yollarıyla beyânı esas alarak dinî hükümlerin anlaşılmasında muazzam bir nazariyeye imza atmıştır.

Keywords

Fıkıh Usulü, Beyân, Mütekellimîn, Şâfiîyye, Nazariye

References

  1. Abderî, Ebû Abdillâh el-Mevâk Muhammed b. Yûsuf b. Ebî’l- Kâsım, et-Tâc ve’l-İklîl li Muhtasari’l-Halîl. b.y.: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1416/1994.
  2. Ahmed b. Hanbel, Ebû Abdillâh Ahmed b. Muhammed, el-Müsned. thk. Şu’ayb Arnavût vd., b.y.: Müessesetü’r-Risâle, 1421-2001.
  3. Akay, İhsan, Şâfiî Usûl Geleneğinde İmâm Şâfiî’ye Muhalif Usûlî Görüşler, İstanbul: Ensar yayınları, 2018.
  4. Âmidi, Seyfüddîn Alî b. Muhammed b. Sâlim es-Sa‘lebî, el-İhkâm fi Usûli’l- Ahkâm, b.y.: Mektebü’l-İslâmî, Beyrut, ts.
  5. Aşkar, Muhammed Süleymân, Ef’âlü’r-Rasûl Sallâllâhu ‘aleyhi ve Sellem ve Delâletuhâ ‘ale’l-Ahkâmi’ş-Şer’iyye, Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1424/2003.
  6. Aybakan, Bilal, “Şâfiî”, TDV İslam Ansiklopedisi, İstanbul: 2010, XXXVIII, 223-233.
  7. ————, “Şâfiî Mezhebi”, TDV İslam Ansiklopedisi, İstanbul: 2010, XXXVIII, 233-247.
  8. Bâkıllânî, Ebû Bekr Muhammed b. Tayyib b. Muhammed, et-Takrîb ve’l-İrşâd, Lübnan: Müessesetü’r-Risâle, 1418/1998.
  9. Bardakoğlu, Ali, “Diyet”, TDV İslam Ansiklopedisi, İstanbul: 1994, IX, 473-479.
  10. Basrî, Ebü’l-Hüseyin Muhammed b. Ali b. Tayyib, el-Mu’temed fi Usûli’l-Fıkh. thk. Muhammed Hamidullah, Muhammed Bekr, Hasan Hanefî, Dımaşk: el-Ma’hedü’l-İlmî el-Fransî li’d-Dirâseti’l-Arabiyye, 1385/1965.
APA
Cengiz, M., & Çeker, O. (2021). Mütekellimîn (Şâfiîyye) Usûlünde Beyân Nazariyesi. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi, 38, 1-38. https://izlik.org/JA98BF73ZN
AMA
1.Cengiz M, Çeker O. Mütekellimîn (Şâfiîyye) Usûlünde Beyân Nazariyesi. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi. 2021;(38):1-38. https://izlik.org/JA98BF73ZN
Chicago
Cengiz, Mehmet, and Orhan Çeker. 2021. “Mütekellimîn (Şâfiîyye) Usûlünde Beyân Nazariyesi”. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi, nos. 38: 1-38. https://izlik.org/JA98BF73ZN.
EndNote
Cengiz M, Çeker O (October 1, 2021) Mütekellimîn (Şâfiîyye) Usûlünde Beyân Nazariyesi. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi 38 1–38.
IEEE
[1]M. Cengiz and O. Çeker, “Mütekellimîn (Şâfiîyye) Usûlünde Beyân Nazariyesi”, İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi, no. 38, pp. 1–38, Oct. 2021, [Online]. Available: https://izlik.org/JA98BF73ZN
ISNAD
Cengiz, Mehmet - Çeker, Orhan. “Mütekellimîn (Şâfiîyye) Usûlünde Beyân Nazariyesi”. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi. 38 (October 1, 2021): 1-38. https://izlik.org/JA98BF73ZN.
JAMA
1.Cengiz M, Çeker O. Mütekellimîn (Şâfiîyye) Usûlünde Beyân Nazariyesi. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi. 2021;:1–38.
MLA
Cengiz, Mehmet, and Orhan Çeker. “Mütekellimîn (Şâfiîyye) Usûlünde Beyân Nazariyesi”. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi, no. 38, Oct. 2021, pp. 1-38, https://izlik.org/JA98BF73ZN.
Vancouver
1.Mehmet Cengiz, Orhan Çeker. Mütekellimîn (Şâfiîyye) Usûlünde Beyân Nazariyesi. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi [Internet]. 2021 Oct. 1;(38):1-38. Available from: https://izlik.org/JA98BF73ZN