İslâm Hukuku Açısından Taşıyıcı Annelikte Nesep Problemi
Öz
Taşıyıcı annelik uygulaması modern dönemde ortaya çıktığı için Kur’ân-ı Kerîm’de, hadis kaynaklarında ve ilk dönem fakihlerin eserlerinde yer almamaktadır. Ancak çağdaş İslâm hukukçuları ve araştırmacıları bu yeni meseleyi ele almışlar ve bu hususta farklı görüşler ortaya koymuşlardır. Bu çalışmada, taşıyıcı annelik uygulaması sonucu dünyaya gelen çocuğun nesebinin belirlenmesinde ortaya çıkan farklı görüşlerin gerekçeleriyle birlikte ele alınması ve nihayetinde bir sonuca ulaşılması amaçlanmıştır. Bu çalışma, söz konusu uygulama sonucu dünyaya gelen çocuğun nesebinin anne ve baba açısından belirlenmesi hakkında doktrinde ne gibi güncel tartışmaların olduğu, görüş sahiplerinin bakış açıları ve bunların değerlendirilmesinde önem arz etmektedir. Çalışmamız İslâm hukuku kapsamında olduğu için meselenin tıbbi yönü üzerinde fazla durulmamış, sadece çalışmaya temel oluşturması bağlamında ana hatlarıyla ele alınmıştır. Ayrıca çalışma neseple sınırlı olduğu için bu meseleyle alakalı ceza hukuku konularına yer verilmemiştir.
Çalışmamızda ilk başta taşıyıcı annelik uygulaması ve bu uygulamanın çeşitli yöntemleri hakkında genel bilgilere yer verildi. Elde ettiğimiz verilere göre taşıyıcı annelik daha çok çocuk sahibi olmak isteyen fakat kadının çeşitli sebeplerle hamile kalamamasından dolayı bu isteklerini gerçekleştiremeyen evli çiftler tarafından tercih edildiği görülmektedir. Bu durumda genellikle evli çiftlerden üreme hücreleri alınarak yapay ortamda döllendirildikten sonra başka bir kadının rahmine nakledilmekte ve sonunda doğum gerçekleşmektedir. Doğumdan sonra çocuk bu uygulamaya başvuran çifte teslim edilmektedir. Burada homolog bir döllenme gerçekleştikten sonra taşıyıcı annelik uygulamasına geçilmektedir. Taşıyıcı annelik denince en çok bu yöntem akla gelmektedir. Bu uygulamanın bir hanımdan alınan yumurta hücresinin diğer hanımın rahmine nakledilmesi şeklinde kocanın birden fazla eşinin olduğu evliliklerde de nadiren görülebilme olasılığı vardır. Buna evlilik içi taşıyıcı annelik de denebilir. Ancak bunların dışında heterolog yöntemlerle döllenme gerçekleştikten sonra taşıyıcı annelik uygulaması da yapılabilmektedir.
Bu çalışmamızda konuyla ilgili genel bilgilere yer verildikten sonra meselenin fıkhî boyutu ana hatlarıyla ele alınmıştır. Zira taşıyıcı anneliğin fıkhî hükmü konusunda en belirleyici unsurlardan biri de neseptir. Bu güncel meselenin fıkhî hükmünü araştırmak için bazı güncel fıkıh kaynaklarına müracaat ettik ve temelde iki farklı görüşün olduğunu tespit ettik. Bu kapsamda İslâm hukukçularının çoğunluğu genellikle nesep, aile ve toplum düzenine zarar verdiği gerekçesiyle bu uygulamayı câiz görmedikleri; bazılarının, çocuğu olmayan çiftlere çocuk sevgisini yaşatmak amacıyla câiz gördükleri anlaşılmaktadır. Aynı şekilde kısaca evlilik içi taşıyıcı annelik olarak adlandırdığımız yöntemin fıkhî hükmü konusunda tartışmalar bulunmaktadır. Heterolog döllenme yöntemleriyle gerçekleştirilen taşıyıcı annelik uygulamasının câiz olmadığı noktasında ittifak edilmiştir. Konumuzun odak noktası nesebin belirlenmesindeki farklı görüşleri ve gerekçeleri ele almak olduğu için fıkhî hükmünde ayrıntıya girmedik.
Taşıyıcı annelik uygulaması sonucu doğan çocuğun anne ve baba açısından nesebini en yaygın yöntem olmasından dolayı evli çiftlere ait ceninle yapılan uygulama kapsamında ele aldık. Heterolog döllenme ve evlilik içi taşıyıcı annelik uygulamalarıyla ilgili farklı durumlara kendi başlıkları içinde yer verdik. Araştırmalarımıza göre bu uygulama neticesinde doğan çocuğun anne açısından nesebi hakkında görüş birliği yoktur. Çoğunluk tarafından hamile kalan ve çocuğu doğuran kadın anne olarak görülmekte ise de bazıları yumurta sahibi kadının anne olarak değerlendirilmesi gerektiğini söylemektedir. Aynı şekilde doğan çocuğun babasının kim olacağı da tartışılmıştır. Bazıları çocuğun hukuken sadece annesinin olduğunu babasının olmadığını, bazıları sperm sahibi erkeğin baba olduğunu, bazıları ise taşıyıcı annenin kocasının baba olduğunu ifade etmişlerdir.
Anahtar Kelimeler
İslâm Hukuku , Taşıyıcı Annelik Türleri , Anne Açısından Nesep , Baba Açısından Nesep , Yumurta Sahibi Anne , Taşıyıcı Anne
References
- Ahmed, Ahmed Muhammed Lütfî. et-Telkîhu’s-sınâî beyne akvâli’l-etıbbâu ve erâe’l-fukâhâ. İskenderiyye: Dâru’l-Fikri’l-Câmia, 2006.
- Akar, Kemal. Soybağı Tespiti. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2015.
- Atar, Fahreddin. Fıkıh Usûlü. İstanbul: İFAV Yayınları, 8. Basım, 2010.
- Âl-i Uleyve, Münâ Saîd Tâhâ. el-Ahkâmu’l-fıkhiyyeti’t-tıbbiyye el-hâssatü bi’l-cenîn ve’t-tıfl. Riyad: Dâru’l-Yâsir, 2017.
- Âmir, Ali Abdurrahman. Ahkâmü’l-iştibâh fi’n-nesebi fi’l-fıkhi’l İslâmî. Kahire: Dâru’s-Selâm, 2012.
- Ârif, Ârif Ali. “Taşıyıcı Anne veya Kiralanmış Rahim Konusunda İslami Bir Bakış”. çev. Esra Rahat Özer. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi 17 (Nisan 2011), 389-414.
- Bâr, Muhammed Ali. Din ve Tıp Açısından Tüp Bebek. çev. Adil Bebek. İstanbul: Nesil Yayınları, 1989.
- Bâr, Muhammed Ali. “et-Telkîhu’s-Sınâî ve Etfâlü’l-Enâbîb”. Mecelletü Mecmei’l-Fıkhi’l-İslâmî 2/1 (1986), 269-303.
- Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmâîl b. İbrâhîm İbnü’l-Muğîre el-Cu‘fî. el-Câmiu’s-sahîh ve hüve’l-câmiu’l-müsnedü’s-sahîhu’l-muhtasar min umûri Rasûlillâhi (s.a.v) ve sünenihî ve eyyâmihî. thk. Muhammed Zübeyr b. Nâsır en-Nâsır. 9 Cilt. Beyrut: Dâru’t-Tavki’n-Necâ, 1422.
- Burkıa, Süfyan b. Ömer. en-Nesebü ve medâ te’sîru’l-müsteciddeti’l-ilmiyyeti fî isbatihî. Riyad: Daru Künuz-i İşbiliya, 2007.
