İslam Hukuku Açısından Hilenin Meşruiyeti (İslami Finans Kurumlar Örneği)

In Islam a person is reponsible for all acts committed both ethereally and mun dane in this regard, and his acts must be based on a legitimate ground. The processing of acts prohibited by Shara‘i texts make people responsible in front of their conscience and the law. Harmony of word-meaning and purpose to resolve some legal events and to confer legitimacy is the basic principle. For that reason in cases such harmony not fully ensured te leological interpretation may become necessary. This legal solutions and remedies in Islamic law literature “hīle” more technical with the phrase called as “hīle-i-şer‘iyye” is called. With this issue we encountered many examples of fiqh books have been discussed a lot in favor of and against and a lot of opinions have been suggested by Islamic jurists. The article has attempted to analyze solutions and ways out of the financial institution that they applied.

İslam dininde kişi, işlediği bütün fiillerinden dolayı hem dünyevi hem de uhrevi bakımdan sorumlu olduğu için işlediği fiillerin meşru bir zemine dayanması gerekir. Şer’i naslarca yasaklanan fiillerin işlenmesi kişiyi hem kendi vicdanında ve hem de hukuk önünde sorumlu kılar. Nassların yorumunda ve hüküm istinbatında lafız-anlam ve maksat (amaç ) uyumu temel ilke olmakla birlikte zahiren bu uyumun tam olarak sağlanamadığı durumlarda, amaçsal yoruma başvurularak bazı hukuki olaylara meşruiyet kazandırıp çözümlemek ve hükme bağlamak zorunlu hale gelebilmektedir. İşte bu hukuki çözüm ve çareler İslam hukuku literatüründe “hîle”, daha teknik bir ifade ile “ hîle-i şer’iyye” olarak isimlendirilir. Fıkıh kitaplarında pek çok örneği ile karşılaştığımız bu konu, İslam hukukçuları tarafından çokça tartışılmış lehinde ve aleyhinde pek çok görüşler ileri sürülmüştür. Makalemizde günümüz finans kurumlarının meşru olmayan işlemlerden kaçınmak için başvurdukları çözüm ve çıkış yolları (hîle-i şer’iyye), analiz edilmeye çalışılmıştır.