Güney Afrika Cumhuriyeti’nin Sui Generis Hükümet Sistemi Ve Demokratik İşleyişi

Abstract

Yürütmenin tek başlı olması ve fesih mekanizmasının istisnai bir yürütme yetkisi olarak düzenlenmesi sebebiyle Güney Afrika hükümet sistemi klasik parlamenter sistem tanımlarına uymayan kendine özgü bir parlamenter sistemdir. Klasik bir parlamenter sistemin aksine sembolik ve tarafsız bir devlet başkanı bulunmamaktadır. Denge ve denetleme rolünü ise uzun bir demokrasiye geçiş döneminin ürünü olan 1996 Anayasası’nda düzenlenen Anayasa Mahkemesi, Kamu Koruyucusu gibi bağımsız ve tarafsız anayasal kurumlar üstlenmiştir. Sadece bu anayasal kurumlar değil, parti kurultaylarında örgütlenen parti içi muhalefet ve yargı yolu mekanizmalarını etkin bir şekilde kullanmaya çalışan siyasi muhalefet de 29 senedir düzenlenen seçimleri art arda kazanarak yürütme ve yasama erkini tek başına elinde bulunduran hâkim parti ANC karşısında dengeleyici birer unsur olarak kendisini ispatlamıştır. Böylece Güney Afrika demokrasisi, diğer Afrika ülkelerinin aksine görev süresi biten başkanların anayasa hükümleri yok sayılarak veya anayasanın değiştirilerek görevde kalmalarını engellemiş, hakkında yolsuzluk iddiaları bulunan eski bir başkanın yargı önüne çıkarılmasına ve mahkemelerin görevdeki başkanlar aleyhine karar verilmesine imkân sağlayan bir hukuk devletini tesis edebilmiş, otoriter eğilimlere karşı set çekebilmiştir. Siyahların oy hakkının dahi olmadığı bir Apartheid rejiminin geride bırakıldığı bu demokrasiye geçiş dönemine sadece 1996 Anayasası hükümleri değil, bu hükümlere sahip çıkan siyasi aktörler ve anayasal kurumlar da rehberlik etmiş; ikinci döneminde aday olmayan, Anayasa Mahkemesi’nin özerkliğini pekiştiren Mandela, cesur içtihatlara imza atan hakimler ve demokrasiyi koruyan kurumlar, liderlerine karşı çıkabilen parti içi muhalefet ve anayasal kurumları etkin kullanan bir siyasi muhalefet, anayasal normların hayata geçirilmesi ve Afrika’da etkin bir demokrasinin inşa edilmesi için mücadele vermiştir.

Keywords

• Güney Afrika
• Hükümet sistemleri
• Başkanlık sistemi
• Parlamenter sistem
• Demokrasiye geçiş dönemi

The Republic of South Africa’s Sui Generis Governmental System And Its Democratic Functioning

Abstract

The governmental system of South Africa is a unique parliamentary system that does not conform to the classical definitions of the parliamentary system, as the executive is unicameral, and the dissolution mechanism is regulated as an exceptional executive power. There is no symbolic and impartial head of state. The role of checks and balances is assumed by independent and impartial constitutional institutions such as the Constitutional Court and the Public Protector. Not only these constitutional institutions but also the intra-party opposition organized in party conventions and the political opposition that has tried to use the judicial remedy mechanisms effectively have proven themselves as a balancing factor against the ANC, the predominant party that has won the elections for 29 years in a row and holds the executive and legislative power alone. Thus, unlike other African countries, South Africa’s democracy has been able to prevent outgoing presidents from staying in office by ignoring the constitution, to establish the rule of law that allows a former president facing corruption allegations to be brought to trial and courts to rule against incumbent presidents, and to set a barrier against authoritarian tendencies. Mandela, who didn’t run for a second term and consolidated the autonomy of the Constitutional Court, judges who made bold jurisprudence, institutions that protected democracy, an internal party opposition within the dominant party that could challenge its leaders, and a political opposition that used constitutional institutions effectively; all fought for the implementation of constitutional norms and the construction of effective democracy.

Keywords

• South Africa
• Governmental systems
• Presidential system
• Parliamentary system
• Democratic transition

References

1. ‘Freedom in the World 2023: South Africa’, (Freedom House, 2023) Erişim Tarihi 8 Nisan 2024. google scholar
2. ‘South Africa: Election SYstems and Conflict Management’ (The Electoral Knowledge Network) Erişim Tarihi 8 Nisan 2024. google scholar
3. ‘South Africa’s Jacob Zuma ‘sorry’ over Nkandla scandal’ (BBC News, 1 Nisan 2016) Erişim Tarihi 8 Nisan 2024. google scholar
4. ‘South Africa’s Jacob Zuma breached constitution-court’ (BBC News, 31 Mart 2016) Erişim Tarihi 8 Nisan 2024. google scholar
5. Ackerman B, Revolutionary Constitutions: Charismatic Leadership and The Rule of Law (1. Bası, The Belknap Press of Harvard University Press 2019). google scholar
6. Albert R, Constitutional Amendments: Making, Breaking, and Changing Constitutions (1. Bası, Oxford UniversitY Press 2019). google scholar
7. Alvarez-Rivera M, ‘General Elections in the Republic of South Africa’ (Election Resources on the Internet) Erişim Tarihi 8 Nisan 2024. google scholar Atar Y, Demokrasilerde Anayasal Değişmenin Dinamikleri ve Anayasa Yapımı (1. Bası, Mimoza Yayınları 2000). google scholar
8. CareY J, ‘Presidentialism 25 Years After Linz’ (Presidential Power Blog, 15 Ağustos 2014) Erişim tarihi 29 Mart 2023. google scholar

9. Cheibub JA, Presidentialism, Parliamentarism and Democracy (1. Bası, Cambridge University Press 2006). google scholar
10. Cohendet M, ‘Le systeme des variables determinantes’ iç Melanges en l'honneur De Jean Gicquel. Constitutions et pouvoirs (1. Bası, Montchrestien 2008) 119-134. google scholar
11. Cotterill J, ‘Gupta family to sell South Africa shareholdings’ (Financial Times, 27 Ağustos 2016) Erişim Tarihi 8 Nisan 2024. google scholar
12. Dahl RA, On Democracy (2. Bası, Yale University Press 1998). google scholar
13. de Montesquieu, duvres: Tome 1 (Gözden Geçirilmiş Bası, Nourse 1772). google scholar
14. Duverger M, ‘A New Political System Model: Semi-Presidential Government’ (1980) 8(2) European Journal of Political Research 165-187. google scholar
15. Fowkes J, ‘Choosing to Have Had a Revolution, Revolutionary Constitutionalism: Law, Legitimacy, Power’ iç Richard Albert (edr), Revolutionary Constitutionalism: Law, Legitimacy, Power (1. Bası, Hart Publishing 2020) 355-376. google scholar
16. Gözler K, Anayasa Hukukunun Genel Esasları: Ders Kitabı (Güncellenmiş 14. Bası, Ekin Yayınevi 2022). google scholar
17. Hirschl R, TowarDs Juristocracy: The Origins anD Consequences of the New Constitutionalism (1. Bası, Harvard University Press 2004). google scholar
18. Hunt J, Dutch South Aftica: Early Settlers atthe Cape, 1652-1708 (Heather-Ann Campbell ed, 1. Bası, University of Pennsylvania Press 2005). google scholar
19. Khaitan T, ‘Guarantor Institutions’ (2021) 16(1) Asian Journal of Comparative Law 40-59. google scholar
20. Klug H, ‘Transformative Constitutions and the Role of Integrity Institutions in Tempering Power: The Case of Resistance to State Capture in Post-Apartheid South Africa’ (2019) 67 Buffalo Law Review 701-742. google scholar
21. Lijphart A, ‘South African Democracy: Majoritarian or consociational?’ (1998) 5 (4) Democratization 144-150. google scholar
22. Democracy in Plural Societies: A Comparative Exploration (1. Bası, Yale University Press 1977). google scholar
23. Patterns of Democracy: Government Forms and Performance in Thirty-Six Countries (2. Bası, Yale UniversitY Press 2012). google scholar Linz JJ, ‘Presidential or ParliamentarY DemocracY: Does It Make a Difference?’ iç Juan J. Linz ve Arturo Venezuela (edr), The Failure of Presidential Democracy: Volume 1 (1. Bası, John Hopkins UniversitY Press 1994) 3-87. google scholar
24. Locke J, Second Treatise of Government (E-kitap basısı, Project Gutenberg 2021). google scholar
25. Mandela N, ‘Address bY President Nelson Mandela to the Constitutional AssemblY on the occasion of the adoption of the new constitution in Cape Town, 8 MaY 1996’ (South African History Online, 1996)
26. ‘Adress bY President Nelson Mandela at the inauguration of the Constitutional Court, Johannesburg 14 FebruarY 1995’ (Nelson Mandela) Erişim Tarihi 8 Nisan 2024. google scholar
27. Maserumule MH, ‘South Africa has changed its electoral law, but a much more serious overhaul is needed’ (The Conversation, 30 MaYıs 2023) Erişim Tarihi 8 Nisan 2024. google scholar
28. Mathieu B, Le droit contre la democratie? (LGDJ 2017). google scholar
29. Motala Z ve Ramaphose C, Constitutional Law: Analysis and Cases (1. Bası, Oxford UniversitY Press 2002). google scholar
30. Özbudun E, Demokrasiye Geçiş Sürecinde Anayasa Yapımı (1. Bası, Bilgi Yayınevi 1993). google scholar
31. Türk Anayasa Hukuku (19. Bası, Yetkin Yayınları 2019). google scholar
32. ÖzsoY BoYunsuz Ş, ‘TürkiYe İçin Yeni Bir Hükümet Sistemi Tasarımı: Güçlendirilmiş Parlamentarizm’ (2022) 2022(1) GalatasaraY Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 55-96. google scholar
33. Başkanlı Parlamenter Sistem (2. Bası, On İki Levha YaYıncılık 2014). google scholar
34. Dünyada Başkanlık Sistemleri (1. Bası, İmge Kitabevi 2017). google scholar
35. Pather R, ‘First step to land exproriation without compensation’ (Mail & Guardian, 27 Şubat 2018)
36. Samtani S, ‘The International Impact of “Government of the Republic of South Africa v Grootboom”’ (IACL-AIDC Blog, 7 Haziran 2022)
37. Sartori G, Comparative Constitutional Engineering: An Inquiry into Structures, Incentives and Outcomes (1. Bası, Macmillan Press 1994). google scholar
38. Parties and Party Systems: A Framework for Analysis (Alan Ware ed, 1. Bası, ECPR Press 2005). google scholar
39. Sevinç M, Türkiye’nin Anayasa İmtihanı (1. Bası, İletişim YaYınları 2017). google scholar
40. Stapleton TJ, A Military History of South Africa: From the Dutch-Khoi Wars to the End of Apartheid (1. Bası, Praeger 2010). google scholar
41. SteYler N, ‘Subnational Constitutionalism in South Africa’ iç Patricia Popelier ve Giacomo Delledonne ve Nicholas AroneY (edr), The Routledge Handbook of Subnational Constitutions and Constitutionalism (1. Bası, Routledge 2021) 224-240. google scholar
42. ‘The DYnamic Relationship between Devolution and Constitutionalism in South Africa’ iç Nico SteYler ve Charles M. Fombad (edr), Decentralisation and Constitutionalism in Africa (1. Bası, Oxford University Press 2019) 151-182. google scholar
43. Strom K, ‘Delegation and AccountabilitY in ParliamentarY Democracies’ (2000) 37(3) European Journal of Political Research 261-289. google scholar
44. Teziç E, Anayasa Hukuku (22. Bası, Beta YaYıncılık 2018). google scholar
45. Thompson L, A History of South Africa (3. Bası, Yale UniversitY Press 2001). google scholar
46. Tushnet M, The New Fourth Branch (1. Bası, Cambridge UniversitY Press 2021). google scholar
47. van WYk T, ‘SYmposium: A New Role for a New Court: S v. MakwanYane’ (IACL-AIDC Blog, 17 Şubat 2019)
48. Williams WE, South Africa’s War Against Capitalism (1. Bası, Praeger 1989). google scholar
49. Worden N, Slavery in Dutch South Africa (2. Bası, Cambridge University Press 2010) google scholar
50. Güney Afrika Anayasa Mahkemesi Kararları google scholar
51. Economic Freedom Fighters v Speaker of the National AssemblY 2018 (2) SA 571. google scholar
52. Government of the Republic of South Africa v Grootboom 2001 (1) SA 46. google scholar Minister of Home Affairs v Fourie 2006 (1) SA 524. google scholar
53. New Nation Moment NPC v. President of Republic of South Africa 2000 (6) SA 257. google scholar
54. S v MakwanYane 1995 (3) SA 391. google scholar
55. S v Shaik and Others 2008 (2) SA 208. google scholar