Parlamento Hukuku Taktikleri ve Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde “İçtüzük Oyunları: “Kapatma Önerge” ve “Çanak Soru” Örnekleri

Year 2025, Volume: 83 Issue: 3, 1267 - 1282, 24.10.2025

Şeref İba

https://doi.org/10.26650/mecmua.2025.83.3.016

https://izlik.org/JA33TZ26EN

Abstract

Taktik obstrüksiyon ve giyotin önergeleri, parlamento hukukunun kaynaklarını ve özellikle İçtüzüğü ihlal etmeksizin yasama ve denetim çalışmalarında ilke olarak demokratik uygulamalar şeklinde işlemektedir. Bu uygulamaları, genel olarak, yasama organının işleyişinde demokratik müzakere usulleri ve değerlerinin benimsendiğinin göstergesi olarak kabul etmekteyiz. Türk Parlamento hukukunda, taktik obstrüksiyon ve giyotin uygulamaları çok çeşitli ve yaygın düzeydedir. Bu yöntemlerin en güncel ve ilginç iki örneğini oluşturan kapatma önerge ile çanak soru, madalyonun iki yüzü gibi işlerliğe sahiptir. Başka bir ifadeyle, hem iktidar hem de muhalefet tarafından sıklıkla başvurulan kapatma önerge ve çanak soru yolu, nereden bakıldığına bağlı olarak hem obstrüksiyon hem de giyotin işlevi görebilmektedir. Ancak uygulamada, özellikle tartışmalı yasama çalışmalarında daha çok muhalefet mensubu milletvekilleri tarafından etkili biçimde kullanıldıkları görülmektedir. Dolayısıyla, ülkemizde genele yönelik büyük resmi ortaya koyabilme amacıyla, kapatma önerge ve çanak soru yollarının nasıl çalıştığını incelemek daha anlamlı hale gelmektedir. Yürürlükteki 1973 TBMM İçtüzüğünde bugüne kadar gerçekleştirilen değişiklikler yoluyla parlamentonun verimliliği ve usul ekonomisi hedefi öne çıkarılmıştır. Ancak halen İçtüzük ruhunu korumuş klasik ve hantal çalışma düzenini sürdürmektedir. 2017 Anayasa paketiyle değişen hükümet sistemi sonrası belirgin kuvvetler ayrılığı ilkesi ve parlamentonun güçlendirilmesi hedefi doğrultusunda reform ihtiyacı artmıştır. Sistemin işlerliği ve demokratik müzakere amaçlarını bağdaştıracak yönde İçtüzük değişikliği elzemdir.

Keywords

Kapatma Önerge , Naylon Önerge , Önerge Oyunları , Çanak Soru , Kapatma Soru , Taktik Obstrüksiyon , Giyotin , Parlamento Hukuku , Parlamento Hukuku Kaynakları , İçtüzük Oyunları , İçtüzük , İçtüzük Reformu

Parliamentary Law Tactics and Rules of Procedure Games in the Grand National Assembly of Türkiye: Fake Motions and Pot Question Examples

https://izlik.org/JA33TZ26EN

Abstract

Tactical obstruction and guillotine motions, which operate within the law and respect all sources of parliamentary law, particularly the Rules of Procedure of the Parliament, sustain principally the democratic process in legislative and oversight work. We generally accept this as a sign that the parliament has internalized the principles and values of democratic deliberation in its working order and functioning. In Turkish parliamentary law, tactical obstruction and guillotine motions have a diverse and widespread application. Fake amendments and pot questions, two of the most recent and intriguing examples of these methods, operate similarly to each other. In other words, fake motions and pot questions, which both the government and the opposition frequently use, can function as both tactical obstruction and guillotine motions, depending on how one looks at them. However, in practice, opposition MPs effectively use them, particularly in controversial legislative works. This makes it more important to look at how fake amendments and pot questions work to give a full picture of Türkiye The amendments made so far to the 1973 Rules of Procedure of the Turkish Grand National Assembly have emphasized parliamentary efficiency and the aim of procedural economy. However, the Rules of Procedure retain their spirit and maintain their traditional and cumbersome working order. In Türkiye, the government system underwent a transformation following the adoption of the constitutional package in 2017. The need for reforms to strengthen the legislature in line with the principle of clear separation of powers remains. To balance the needs of efficient government and democratic debate, the Rules of Procedure need to be changed.

Keywords

Fake Motion , Fake Amendments , Motion Games , Pot Question , Fake Quetion , Tactical Obstruction , Guillotine Motion , Parliamentary Law , Sources of Parliamentary Law , Rules of Procedure Games , Rules of Procedure , Procedural Reform

References

• Bakırcı, F., GençkaYa, Ö.F., Ergül O., Kılıç A, Aslan G. ve Yüksel İ. Parlamento Hukukuna Giriş (2. Baskı, LYkeion 2022). google scholar
• BeYme, K.V, Parliamentary Democracy, (Macmillan Press 2000). google scholar
• Bücker, J, Obstruction of Parliamentary Proceeedings (1989), (Review Issue No:158). google scholar
• Fendoğlu, H. T, Parlamento Hukuku (1. Baskı, Yetkin 2022). google scholar
• Fitsilis, F, De Vrieze, F.“How Parliaments Monitor Sustainable Development GoalsA Ground For Application Of Post-Legislative ScrutinY” in Eds. Franklin de Vierze, Philip Norton, Parliaments And Post-Legislative Scrutiny (Library Of Legislative Studies) (1 st Edition, Routledge 2021). google scholar
• GençkaYa, Ö.F., “ParliamentarY Committees in the Grand National AssemblY of TurkeY (2002-2020)” in Eds. Sven T. Sietken, Hilmar Rommetvedt, Parliamentary Committees in the Policy Process, (1st Edition, Routledge 2021). google scholar
• Hazama,Y., İba, Ş., “Legislative Agenda Setting bY a Delegative DemocracY:Omnibus Bills in the Turkish ParliamentarY SYstem” (2017), 18 (2) Turkish Studies 313,333. google scholar
• İba, Ş, Parlamenter Denetim, Yolları, Etkinliği ve Susurluk Örneği (Bilgi YaYınevi 1997). google scholar
• İba, Ş, Anayasa Dersleri-Genel Esaslar ve Türk Anayasa Hukuku, (5. Bası, Turhan Kitabevi 2024). google scholar
• İba, Ş, Parlamento Hukuku (10. Baskı, Seçkin Kitabevi 2025). google scholar
• İba, Ş, Ülkemizde Meclis İçtüzük Metinleri (1. Baskı, TBMM Basımevi, 2007). google scholar
• İba, Ş, “Türk Parlamento Hukukunda Milletvekillerinin Kural Dışı Tutum ve Davranışları ve Disiplin Cezası UYgulamaları” (2002), 57 (1), Ankara Üniversitesi SBF Dergisi 33,53. google scholar
• İba, Ş, “TBMM İçtüzük Değişikliklerinin Anlamı: 1996 Sonrasına Bakış” (2007), (6), Yasama Dergisi 69-90. google scholar
• İBA, Şeref, “TBMM Bütçe Maratonu ve Rekorları Üzerine” (2007), 62 (3) Prof. Dr. YAVUZ SABUNCU’ ya Armağan-AÜ S.B.F Dergisi 183-200 google scholar
• Morrison, H., Government and Parliament, A Survey From Inside (Second Edition, Oxford UniversitY Press 1962). google scholar
• AnaYasa Mahkemesi Kararı, E.2001/129, K. 2002/24, k.t.: 31.1.2002. (https://normkararlarbilgibankasi.anaYasa.gov.tr/ND/2002/24?EsasNo= 2001%2F129) Erişim Tarihi:01.09.2024, google scholar
• Kanunlar ve Kararlar Başkanlığı, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü, TBMM Basımevi 2023. google scholar
• TBMM İçtüzüğünde Değişiklik Yapılmasına Dair Karar, Karar No:1200, Karar Tarihi:9.10.2018. RG: 16.10.2018/ (30567 (mükerrer) saYı. google scholar
• TBMM Tutanak Dergisi, Dönem:19, Cilt:71, Yasama Yılı:4, B.32, 10.11.1994. google scholar
• TBMM Tutanak Dergisi, Dönem:21, Yasama Yılı:3, B.51, 30.01.2001. google scholar
• TBMM Tutanak Dergisi, Dönem:22, Yasama Yılı:3, B.70, 15.3.2005. google scholar
• TBMM Tutanak Dergisi, Dönem:22, Yasama Yılı:2, B.57, 25.2.2004. google scholar
• TBMM Tutanak Dergisi, Dönem:22, Yasama Yılı:4, B.125, 19.9.2006. google scholar