Taşınmazın Devri ve Sınırlı Ayni Hak Kurulması Uyuşmazlıklarında Arabuluculuğun Konusu ve Kapsamı

Year 2025, Volume: 83 Issue: 4, 1283 - 1319, 16.01.2026

Cengiz Topel Çelikoğlu

https://doi.org/10.26650/mecmua.2025.83.4.0001

https://izlik.org/JA42JN47GG

Abstract

Yakın zaman önceki bir Yasama faaliyeti kapsamında, 6325 Sayılı HUAK’ta (da) bazı değişiklikler hasıl eden yeni hükümler sevkolunmuştur. Sözkonusu yeni ve değişik hükümlerle, taşınmazın aynına ilişkin bazı uyuşmazlıklarda arabuluculuk özel olarak düzenlenmiştir (HUAK m.17/B, 18/B). Bu kapsamda, taşınmaz mal uyuşmazlıklarında ihtiyari - mecburi arabuluculuk şeklinde iki ayrı başvuru rejimi ve uygulama yönü ortaya çıkmıştır (HUAK m.17/B/1; m.18/B/1). Bu açıdan, HUAK m.17/B/1 hükmünün uygulama alanı ve kapsamdaki taşınmaz mal uyuşmazlıklarının konularının belirlenmesi önem arzetmektedir. HUAK m.17/B/1 hükmünde iki grup olarak zikrolunan taşınmaz mal uyuşmazlıkları (‘taşınmazın devri’, ‘taşınmazda sınırlı aynî hak kurulması’), taşınmaza ilişkin aynî hak sahipliği-değişikliği uyuşmazlığı kabilinden olup; uyuşmazlığın aktif tarafı açısından, taşınmazda aynî hak kurulması-kazanılması hedefine yöneliktir. Bu minvalde, ‘taşınmazın devri uyuşmazlıkları’, devren iktisab suretiyle taşınmaz mülkiyetini nakil yükümlülüğü doğuran, kural olarak iradi sebepli bir hak iddiasını havi iken; ‘taşınmazda sınırlı aynî hak kurulması-kazanılması uyuşmazlıkları’ irtifak-mükellefiyet-rehin haklarının iradi veya kanuni sebeple tesisen ya da devren kazanılmasına yönelik hak iddiasını havidir.

Keywords

Arabuluculuk , Taşınmaz mal uyuşmazlığı , Taşınmazda aynî hak kazanılması , Hak iktisap tarzları , İltizamî işlem , Tasarrufî işlem

Subject and Scope of Mediation As To Disputes From The Real Estate’s Transfer and Acquisition of Limited Real Rights

https://izlik.org/JA42JN47GG

Abstract

Recently, some changes have been enacted with Law No. 7445 in Law No. 6325 on the Mediation (HUAK). With these new provisions, mediation in disputes related to immovable property and the mediation settlement agreement have been specifically regulated (HUAK Article 17/B, 18/B). In this context, two separate application regimes and procedures for mediation in immovable property disputes have emerged, namely voluntary and mandatory (HUAK Article 17/B/1; Article 18/B/1). In this respect, it is essential to be known the subject of disputes those covered by HUAK Article 17/B/1. Immovable property disputes that could fall into two separate groups mentioned in Art. 17/B/1 of HUAK (‘transfer of immovable property’, ‘acquisition of limited real rights in immovable property’) are disputes that relate to ownership or changes in ownership of real rights in the imovable property. These disputes are directed towards the establishment or acquisition of real rights in the immovable property, as to active side of disputes. In this regard, ‘disputes over the transfer of immovable property’ involve claims of transfer of ownership of immovable property through acquisition, which entail as a rule voluntary claim; while ‘disputes over the establishment-acquisition of limited real rights in immovable property’ involve claims of establishment or acquisition of easement-servitude-mortgage rights through a voluntary or legal claim.

Keywords

Mediation , Immovable property disputes , Gaining a real right in immovable property , Styles of gaining a right , Obligating act , Dispositive act

References

• Acar Faruk, Rehin Hukuku Dersleri (2. Baskı, Vedat Yayınevi 2017). google scholar
• Akça Nur, İvazlı Miras Sözleşmeleri (Yayımlanmamış Dr. Tezi, Gazi Üni SBE 2020). google scholar
• Akçaal Mehmet, ‘Vasiyetnamenin Tenfizi Kavramı ve Vasiyetnamenin Tenfizi Davası’ (2023) 8 (1) Necmettin Erbakan Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 374-396. google scholar
• Akipek Öcal Ş, Doğramacı HŞ ve Çağlayan Aygün G, ‘Noterlere Taşınmaz Satış Sözleşmesi Yapma Yetkisi Verilmesi Üzerine Bir Değerlendirme’ (2023) 9 (2) Anadolu Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 203-241. google scholar
• Akkanat Halil, Ölümün Özel Hukuk ilişkilerine Etkisi (Filiz Kitabevi 2004). google scholar
• Akman Servet, Taşkın İnşaat (İstanbul Üni Yayını 1982). google scholar
• Aksoy Dursun Sanem , Eşya Kavramı (Onikilevha Yayınevi 2012). google scholar
• Antalya Gökhan, “Giriş Temel Kavram ve İlkeler”, içinde G Antalya (ed), Eşya Hukuku IV (4. Baskı, Seçkin Yayınevi 2021). google scholar
• Antalya G ve Topuz M, “Tapu Sicili”, içinde G Antalya (ed), Eşya Hukuku IV (4. Baskı, Seçkin Yayınevi 2021). google scholar
• Ayan Mehmet, Eşya Hukuku III (9. Baskı, Adalet Yayınevi 2020). google scholar
• Ayiter Kudret, Medeni Hukukta Tasarruf Muameleleri (Ankara Üni Siyasal Bilgiler Fakültesi Yayını 1953). google scholar
• Ayrancı Hasan, Ön Sözleşme (Yetkin Yayınevi 2006). google scholar
• Atamer Kerim, Gemi ve Uçak İpoteğinin Hukuksal Temelleri (Onikilevha Yayınevi 2012). google scholar
• Badur Emel, ‘Arabuluculuk Anlaşma Belgesinin Borçlar Hukuku Açısından Değerlendirilmesi’ (2021) 9 (18) Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi 49-87. google scholar
• Badur E ve Kurt Konca N, ‘Arabuluculuk Sürecinde Tapu Siciline Tasarrufu Kısıtlayıcı Şerh Konulması’ (2023) 72 (2) Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 845-879. google scholar
• Bakırcı M K, ‘Bedelsiz Terk Uygulamasının Özel Hukuk Bakış Açısıyla Değerlendirilmesi’ (2012) 12 (2) Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 1005-1045. google scholar
• Barlas Nami, Adi Ortaklık Temeline Dayalı Sözleşme İlişkileri (Vedat Kitabevi 1998). google scholar
• Başpınar Veysel, Mülkiyet Hakkını İhlâl Eden Müdahaleler (Yetkin Yayınevi 2009). google scholar
• Buz Vedat, Medeni Hukukta Yenilik Doğurucu Haklar (Yetkin Yayınevi 2005). google scholar
• Çabri Sezer, Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun Şerhi (2. Baskı, Seçkin Yayınevi 2021). google scholar
• Çelikoğlu C T, “6325 sayılı HUAK Uygulama Alanı Bağlamında Taşınmazın Aynına İlişkin Uyuşmazlıklar”, içinde S Taşpınar Ayvaz ve E Hanağası (edr), Prof. Dr. B. Kuru’ya Armağan (Onikilevha 2025). google scholar
• Çetiner Bilgehan, Taşınmaz Teminatı (Filiz Kitabevi 2015). google scholar
• Doğan Murat, Tapu Sicilinde Tasarruf Yetkisi Kısıtlamasının Şerhi (Seçkin Yayınevi 2004). google scholar
• Doğan Gül, Ön Sözleşme (Yeditepe Üni Yayını 2006). google scholar
• Dural M, Öğüz T ve Gümüş A, Türk Özel Hukuku C.III- Aile Hukuku (Filiz Kitabevi 2016). google scholar
• Durman Okay, Malvarlığı veya Ticari İşletmenin Devri (Onikilevha Yayınevi 2009). google scholar
• Ekmekçi Ö, Özekes M, Atalı M ve Seven V, Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk (2. Baskı, (Onikilevha Yayınevi 2019). google scholar
• Erdem Ercüment, ‘Türk Ticaret Kanunu Uyarınca Ticari İşletmenin Devri’ (2013) 8 (Özel Sayı) Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 987-1018. google scholar
• Erel Şafak N, Eşyaya Bağlı Borç (Ankara Üni Siyasal Bilgiler Fakültesi Yayını 1982). google scholar
• Esmer Galip, Mevzuatımızda Gayrimenkul Hükümleri ve Tapu Sicili (6.Baskı, Tapu ve Kadastro Vakfı Yayını 1998). google scholar
• Esplugues Carlos, “Mediation in the EU After the Transposition of Dırective 2008/52/EC on Mediation in Civil and Commercial Matters”, in C Esplugues (ed), Civil and Commercial Mediation in Europe:Cross-Border Mediation (Intersentia Press 2014). google scholar
• Girgin Ö A, ‘Taşınmaz Mülkiyetinin Kanundan Doğrudan Doğan Yararlanma Kısıtlamalarına ilişkin Ödevlerinin Kaldırılması veya Değiştirilmesi Anlaşmaları ve Bu Anlaşmaların Şerhi’ (2019) 17 (203) Legal Hukuk Dergisi 4799-4822. google scholar
• Gözler Kemal, İdare Hukuku C.I-II (3. Baskı, Ekin Yayınevi 2019). google scholar
• Gözler Kemal, Hukukun Genel Teorisine Giriş (2. Baskı, Ekin Yayınevi 2023) google scholar
• Gümüş Mustafa A, Türk Medeni Kanununun Getirdiği Yeni Şerhler (2. Baskı, Vedat Kitabevi 2007). google scholar
• Karademir Aydemir Dilek, Medeni Usul Hukukunda Mahkemelerin Yetkisi (Adalet Yayınevi 2019). google scholar
• Hatemi Hüseyin (n 1), Medeni Hukuk’a Giriş (9. Bası, Onikilevha Yayınevi 2020). google scholar
• Hatemi Hüseyin (n 2), Eşya Hukuku (Onikilevha Yayınevi 2020). google scholar
• Hatemi Hüseyin (n 3), Miras Hukuku (9. Bası Onikilevha Yayınevi 2021). google scholar
• Kabaş Tezcan E, Kazandırmanın Hukuki Sebebi (Adalet Yayınevi 2022). google scholar
• Karahasan Mustafa R, Yeni Türk Medenî Kanunu –Eşya Hukuku (Öğreti-Yargıtay Kararları-İlgili Mevzuat) C.I-II (Beta Yayınevi 2002). google scholar
• Kapancı Kadir B, ‘Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu’nun 17/B Maddesinin İkinci Fıkrasında Tapu Siciline Düşülebileceği Öngörülen Şerhin Hukuki Niteliği ve Meydana Getirebileceği Etkiler Üzerine Değerlendirmeler’ (2023) 2 (1) MEF Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 21-45. google scholar
• Kocabaş Gediz, Sözleşmeden Doğan Geçit Hakkı (Yayımlanmamış Dr Tezi, Marmara Üni SBE 2011). google scholar
• Kocayusufpaşaoğlu Necip, Borçlar Hukukuna Giriş-Hukuki İşlem-Sözleşme (4. Basıdan 7. Tıpkı Bası, Filiz Kitabevi 2017). google scholar
• Kuntalp Erdem, ‘Bağımsız ve Sürekli Sınırlı Aynî Hakların Özellikle Üst Hakkının Taşınmaz Olarak İşlem Görmesi’ (1991) 4 Türkiye Barolar Birliği Dergisi 528-551. google scholar
• Kurt Konca Nesibe, ‘Arabuluculukta Özel Uzmanlık Uygulamasına İlişkin Bazı Değerlendirmeler’ (2022) 68 Adalet Dergisi 367-406. google scholar
• Kurt Konca N, ve Badur E, ‘Taşınmazın Aynına İlişkin Uyuşmazlıklarda Arabuluculuk Anlaşma Belgesi ve İcra Edilebilirlik Şerhi’ (2023 (14 (56) Türkiye Adalet Akademisi Dergisi 539-568. google scholar
• Kutlu Doğar N, ‘7392 Sayılı Kanun ile Ön Ödemeli Konut Satış Sözleşmesine İlişkin Yapılan Değişiklik Hakkında Düşünceler’ (2022) 7 (13) İstanbul Medeniyet Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 521-540. google scholar
• Kürşad Zekeriya, Paylı Mülkiyetin Sona Ermesi (Yayımlanmamış Dr. Tezi, İstanbul Üni SBE 2007). google scholar
• Nomer Haluk Nami, Beklenen Haklar Üzerindeki Tasarrufların Sonuçları (Beta Yayınevi 2002). google scholar
• Nomer H N ve Ergüne M S, Eşya Hukuku (11. Bası, Onikilevha Yayınevi 2023). google scholar
• Oğuzman K ve Öz T, Borçlar Hukuku- Genel Hükümler C.I-II (13. Bası, Vedat Kitabevi, 2016-2017). google scholar
• Oğuzman K ve Barlas N, Medeni Hukuka Giriş-Kaynaklar-Temel Kavramlar (22. Bası Vedat Kitabevi 2016). google scholar
• Oğuzman K, Seliçi Ö ve Oktay Özdemir S, Eşya Hukuku (17. Baskı, Filiz Kitabevi 2014). google scholar
• Önen Ergun, İnşai Dava (Ankara Üni Yayını 1982). google scholar
• Özmen Ethem Saba, ‘Noterlere Taşınmaz Satışı Verilmesine İlişkin Kanun’ (2022) 4 Ankara Barosu Dergisi 502-540. google scholar
• Özmen E S ve Vardar Hamamcıoğlu G, Önödemeli Konut Satış Sözleşmesi (Onikilevha Yayınevi 2016). google scholar
• Özmumcu Seda, ‘Karşılaştırmalı Hukuk ve Türk Hukuku Açısından Zorunlu Arabuluculuk Sistemine Genel Bir Bakış’ (2016) LXXIV (2) İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası 807-842. google scholar
• Özsunay Ergun, Medeni Hukuka Giriş (5. Bası, Güryay Matbaacılık 1986). google scholar
• Peksöz Vildan, Medeni Usûl Hukuku Açısından Adi Ortaklık İlişkileri (2. Baskı, Onikilevha 2022). google scholar
• Peters N, ‘The Enforcement of Mediation Agreements and Settlement Agreements Resulting from Mediation’ (2019) 1-2 Corporate Mediation Journal 13-19. google scholar
• Pulaşlı Hasan, Şirketler Hukuku Şerhi, C.I-IV (4. Baskı, Adalet Yayınevi 2022). google scholar
• Reisoğlu Seza, Menkul İpoteği (Ankara Üni Hukuk Fakültesi Yayını 1965). google scholar
• Savaşan Eren, Türk Medeni Kanunu Kapsamında Haksız Yapı (Seçkin Yayıevi 2022). google scholar
• Serozan Rona, Sağlararası İşlem Yoluyla Ölüme Bağlı Kazandırma (İstanbul Üni Yayınevi 1979). google scholar
• Serozan Rona (n 2), ‘Taşınmaz Rehni’ (2006) LXIV (2) İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası 301-324. google scholar
• Tanrıver S ve Ergüne M S, ‘Noterlerin Taşınmaz Satış Sözleşmesi Düzenlemesine İlişkin Hukuki Esaslar’ (2023) (72 (1) Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 143-182. google scholar
• Ünal Mehmet, Sınırlı Aynî Haklar (2. Baskı, Savaş Yayınevi 2024). google scholar
• Van Rhee C, ‘Mandatory Mediation Before Litigation in Civil and Commercial Matters: A European Perspective’ (2021) 4 (12) Access to Justice in Eastern Europe 7-24. google scholar
• Vardar Hamamcıoğlu Gülşah, Medeni Hukukta Tasarruf İşlemi Kavramı (Onikilevha Yayınevi 2014). google scholar
• Von Tuhr Andreas, Borçlar Hukukunun Umumi Kısmı (Çev Cevat Edege, 2. Baskı, Yargıtay Yayınevi 1983). google scholar
• Yakupoğlu S D, Olumlu Miras Sözleşmesi ve Bağlayıcılık Sorunu (Yayımlanmamış Dr. Tezi, İhsan Doğramacı Bilkent Üni SBE 2019). google scholar
• Yavuz C, Acar F ve Özen B, Türk Borçlar Hukuku-Özel Hükümler, C.I-II (11. Baskı, Beta Yayınevi 2022). google scholar
• Yeşil Metin, Tapu İşlemleri (6. Baskı, Çizge Tanıtım Matbaacılık 1999). google scholar
• Yıldırım A ve Keskin D, “Olağanüstü Zamanaşımı ile Taşınmaz Mülkiyetinin Kazanılma Anı”, içinde H Hatemi, S Oktay-Özdemir- ve G E Grassinger (edr), Prof Dr Ö. Seliçi’ye Armağan (Seçkin Yayınevi 2006). google scholar
• Yücer Aktürk İ, ‘Taşınmaz Satış Vaadi Sözleşmelerinde Öncelik İlkesinin Uygulanabilirliği Sorunu’ (2021) XVII (2) Yeditepe Üniversitesi Hukuk Falültesi Dergisi 799-812. google scholar
• Zengin Hüseyin K, Mecra Hakkı (Yayımlanmamış Dr Tezi, Ankara Hacı Bayram Veli Üni SBE 2021). google scholar