Kambiyo Senetlerinden Doğan Alacakların Faktoring İşlemine Konu Edilmesi

Abstract

Bu makale, kambiyo senetlerinde mündemiç alacakların Türk hukukunda faktoring sözleşmesine konu edilip edilemeyeceğini incelemektedir. Çalışmada, karma nitelikte ve üçlü yapıda bir sözleşme olan faktoringde, 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring, Finansman ve Tasarruf Finansman Şirketleri Kanunu’nun kabulü sonrasında faktoring şirketlerinin yalnızca gerçek mal satışı veya hizmet ifasından doğan ve fatura ile tevsik edilen alacakları devralmaya ehil oldukları vurgulanmaktadır. Bu çerçevede Türk Borçlar Kanunu’nda alacağın temliki hükümleri ile Türk Ticaret Kanunu’nda kıymetli evrak devrine ilişkin hükümler arasındaki gerilim analiz edilmekte; FKFFŞK m. 9 ile kanun koyucunun kambiyo senedindeki soyut alacağı yeniden temel borç ilişkisine bağladığı ve faktoring sözleşmesinin konusuna ilişkin sınırlamaları faktoring şirketlerinin “ehliyeti” meselesine dönüştürdüğü ileri sürülmektedir. Makale, bu yaklaşımın sonuçlarını ayrıntılı biçimde tartışarak; fatura ile belgelendirilmeyen, hatır veya teminat senedi niteliğindeki kambiyo senetlerinin ya da faktoring şirketinin lehtar olarak göründüğü senetlerin faktoring işlemine konu edilemeyeceğini, bu hallerde faktoring şirketinin hem “yetkili hamil” sayılamayacağını hem de kambiyo hukukuna özgü soyut sorumluluk rejimi ve sınırlı şahsî def’i korumasından yararlanamayacağını ortaya koymaktadır. Çalışmada ayrıca kıymetli evraka bağlı alacak ile temel borç ilişkisi arasındaki “iki alacak-tek ifa” ilişkisi, müşteri senetlerinin devrinde araştırma yükümlülüğü ve faktoring şirketlerinin kredi kurumu gibi hareket etmelerini önlemeyi amaçlayan ultra vires benzeri sınırlamalar öğreti ve yargı içtihatları ışığında ele alınmaktadır. Son olarak Yargıtay ve Bölge Adliye Mahkemesi kararları ayrıntılı biçimde değerlendirilmekte; faktoring şirketlerince takibe konulan kambiyo senetleri bakımından FKFFŞK m. 9’da öngörülen şartların ekonomik kamu düzenine ilişkin emredici hükümler niteliğinde olduğu ve bu nedenle icra ve mahkeme aşamasında resen gözetilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmaktadır.

Keywords

• Faktoring sözleşmesi
• Kambiyo senetleri
• 6361 sayılı Kanun m. 9
• ultra vires
• factoring şirketlerinin ehliyeti

Factoring of Receivables Arising from Bills of Exchange

Abstract

This article examines whether receivables embodied in negotiable instruments, in particular bills of exchange, may validly be the object of a factoring agreement under Turkish law. Starting from the mixed and tripartite nature of factoring, the study stresses that, after the enactment of the Financial Leasing, Factoring and Financing Companies Act No. 6361, factoring companies are authorised only to acquire receivables arising from sales of goods or provision of services evidenced by invoices. Against this background, the article analyses the tension between the law of assignment of receivables in the Turkish Code of Obligations and the regime governing the transfer of negotiable instruments in the Turkish Commercial Code. It argues that, through Article 9 FKFFŞK, the legislature has “re- connected” the abstract claim in a bill of exchange to its causal transaction and has turned the statutory limitations on the subject matter of factoring into a question of the factoring companies’ legal capacity. The study then explores the consequences of this approach: where a negotiable instrument does not evidence an invoiced receivable – for instance in the case of accommodation or security bills, or where the factoring company appears as payee – the company can neither be treated as a legitimate holder nor rely on the advantages of the abstract liability regime and the limited personal defences. Finally, drawing on recent Court of Cassation and regional appellate decisions, the article concludes that courts must ex officio verify compliance with Article 9 FKFFŞK in enforcement proceedings based on negotiable instruments held by factoring companies.

Keywords

• Factoring agreement
• bills of exchange
• Article 9 of Code No. 6361
• ultra vires
• capacity of factoring companies

References

1. Adıgüzel, B, 'Yargıtay Kararları Işığında Kambiyo Senetlerinde Bile Bile Borçlu Zararına Hareket' (2018) 4(2) TFM 129. google scholar
2. Akkanat, H, 'Gerçek Faktoring Sözleşmesi' in Kendigelen, A (ed) Prof Dr Ömer Teoman’a 55. Yaşgünü Armağanı Cilt II (2002) 889. google scholar
3. Akyol, Ş, Borçlar Hukuku [Özel Borç İlişkileri], I. Fasikül (Fakülteler 1984). google scholar
4. Altay, SA, 'Emre Yazılı Kambiyo Senetlerinde Kişisel Def’ilerin Faktoring Şirketlerine Karşı İleri Sürülebilirliği Sorunu', Ticaret Hukuku ve Yargıtay Kararları Sempozyumu (Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü 2012) 293. google scholar
5. Kendigelen, A and Kırca, İ, Kıymetli Evrak Hukuku, Genel Esaslar, Kambiyo Senetleri (Güncellenmiş 5. Bası, On İki Levha 2021). google scholar
6. Kocaman, AB, Factoring İşleminin Hukuki Niteliği (Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü 1992). google scholar
7. Özakman, C, Factoring Sözleşmeleri (İstanbul 1989). google scholar
8. Öztan, F, Kıymetli Evrak Hukuku (Güncelleştirilmiş 23. Bası, Yetkin 2019). google scholar

9. Pulaşlı, H, Kıymetli Evrak Hukukunun Esasları (7. Bası, Adalet 2019). google scholar
10. Sönmez, NS, Kambiyo Senetlerinde Şahsî Def’iler (On İki Levha 2019). google scholar
11. Teoman, Ö, 'Kambiyo Senetlerinin Faktoring Şirketine Ciro Edilmesi' in Yaşayan Ticaret Hukuku [Hukuki Mütalaalar] Kitap 14: 2010–2011 (İstanbul 2012) 193. google scholar
12. Topçuoğlu, M, 'Ticaret Şirketlerinde Konu Dışı İşlemler ve Sonuçları' (2012) 2(2) SDÜHFD 47. google scholar
13. Uzun Kazmacı, Ö, Faktoring Sözleşmesi (1. Basıdan Tıpkı Bası, Vedat 2014). google scholar
14. Yeşil Demirbağ, A, 'Yargıtay Kararları Işığında Hatır Senetlerinde Bedelsizlik İddiası ve Bu İddianın İleri Sürülmesinde Öne Çıkan Sorunlar' (2023) XXVII(1) HBVÜHFD 173. google scholar