İcra Dairelerinin Katma Değer Vergisi Mükellefiyeti ve Cebrî Satışlarda Doğan Katma Değer Vergisi Uyuşmazlıklarında Yöntem

Year 2025, Volume: 83 Issue: 4, 1508 - 1542, 16.01.2026

Özgecan Gök

https://doi.org/10.26650/mecmua.2025.83.4.0009

https://izlik.org/JA43ES36MB

Abstract

Müzayede mahalli olarak icra dairelerini katma değer vergisi mükellefi kabul edilmesi vergilerin kanuniliği ilkesine aykırıdır. Bu kabul, uyum sağlanmak istenen Avrupa katma değer vergisi sisteminde benimsenen modele de uygun değildir. İcra dairelerinin bir adalet hizmeti olarak gerçekleştirdiği satış işleminde, katma değer vergisine konu olabilecek iktisadî bir anlam bulunmamaktadır. Bir kamu hizmeti yürüten resmî makamı vergi ödevi ilişkisinde mükellef kılmak, çalışmada ortaya konulan ilkeler çerçevesinde Anayasa’ya aykırıdır. İcra dairelerinde gerçekleşen satış işlemlerinde fazla tahsil edilen katma değer vergisi de aslında vergi uyuşmazlığı niteliğinde olmasına rağmen, icra dairelerinin mükellef sayılması uyuşmazlığın hangi yolla ve mercide çözüleceği konusunda tartışmalara neden olmaktadır. Yapılan işlem vergilendirme işlemi olarak değil, satış işleminin bir parçası gibi değerlendirilmekte; Türkiye Cumhuriyeti yargı teşkilatının yapısına ve idarî yargı (vergi yargısı) ile adlî yargı arasındaki görev dağılımının felsefesine ters düşen bir sonuç ortaya çıkmaktadır. Rekabet eşitsizliği yaratılmaması için belirleyici olması gereken husus, cebrî satış sonucu mal tesliminin, hayatın olağan akışı içerisinde katma değer vergisine tabi olup olmadığıdır. Bu nitelendirmeyi yapacak merci ise ihtisas alanı katma değer vergisi ve vergilendirme sürecini uygulamak olan vergi daireleridir. Bu nedenle yetkili idarenin vergi daireleri olması, kişilerin doğrudan vergi daireleri ile muhatap olması ve vergilendirme sürecinin teorik anlamda kişiye özgü bir idarî işlem olarak kurgulanması gerekir. Usul açısından tahakkuk fişi esasının benimsenerek muhtemel uyuşmazlıkların ihtirazî kayıt mekanizmasıyla vergi yargısında çözülmesi gereken bir soruna indirgenmesi sağlanabilir. Konunun icra takibinin seyrine etki etmeyecek şekilde tartışılması ve nihayet katma değer vergisi tutarının malın esaslı bir unsuru olmadığı fark edilmesi ile ihalenin feshine sebep olmaması sağlanabilecektir.

Keywords

İcra dairesi , Cebrî satış , Katma değer vergisi , Mükellef , Görev uyuşmazlığı , Hata düzeltme , İptal davası , Şikâyet , İhalenin feshi

VAT Liability of Enforcement Offices and the Method in Disputes Arising from Forced Sales Regarding VAT

https://izlik.org/JA43ES36MB

Abstract

Accepting enforcement offices as value-added tax (VAT) taxpayers contradicts the principle of tax legality and the European VAT system model, which Turkey seeks to harmonize with. This approach conflicts with the Constitution, as it involves an official body providing public services being treated as a taxpayer. Although excess VAT collected in sales by enforcement offices constitutes a tax dispute, treating these offices as taxpayers raises questions about how and where this dispute should be resolved. The transaction is viewed as part of the sale, not a tax process, which contradicts the judicial structure in Turkey and the distinction between administrative (tax) and judicial courts. The key issue in avoiding competitive inequality is whether goods sold via forced sale are normally subject to VAT. Tax offices, responsible for VAT implementation, should have the authority to make this determination. Therefore, the tax administration should handle VAT-related matters, and individuals should engage directly with tax offices. The taxation process should be seen as an administrative transaction. From a procedural perspective, adopting an accrual system would allow potential disputes to be resolved in tax courts with proper reservation mechanisms, ensuring enforcement proceedings are not disrupted and the VAT issue does not invalidate the auction.

Keywords

Enforcement office , Forced sale , Value added tax , Taxpayer , Jurisdiction dispute , Application for correction , Annulment case , Complaint , Termination of tender

References

• 1/498 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu Tasarısı ve Plan ve Bütçe Komisyonu Raporu https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/TBMM/d17/c007/tbmm17007016.pdf, E.T. 12.12.2023). google scholar
• Akbulut A ve Netek O, ‘Müzayede Mahallinde Yapılan Satışlar, Online Müzayedeler ve Online Müzayedeler Aracılığıyla Yapılan Satışların KDV Karşısındaki Durumu (I)’ (2007) 315 Vergi Dünyası 52-61. google scholar
• Alparslan Güven N G, ‘Cebr-î İcra Satışlarında KDV Oranı’ (2017) 12/125 Terazi Hukuk Dergisi 60-61. google scholar
• Arslaner H ve Şekerci D, ‘Türkiye’de Adalet Hizmetlerinin Niteliği ve Bu Hizmetlerin Bütçe Üzerindeki Yükü’ (2014) 1/1 Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 31-48. google scholar
• Aslan A Ç, Medenî Usûl Hukukunda Görev (On İki Levha 2022). google scholar
• Aydoğdu M ve Kahveci N, Türk Borçlar Hukuku Özel Borç İlişkileri –Sözleşmeler Hukuku- (Adalet 2021). google scholar
• Bal A, Devletin Uluslararası Sorumluluğunun Doğması (Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Kamu Hukuku Anabilim Dalı- Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi 2006). google scholar
• Balcı M, Vergi Hataları ile Düzeltme-Şikâyet Konusunda Uygulamada Yaşanan Hukukî Sorunlar ve Çözüm Önerileri (On İki Levha 2022). google scholar
• Bayraklı H H, Vergi Yargılama Hukuku, (Celepler Matbaacılık 2013). google scholar
• Bilici N, Türkiye-Avrupa Birliği İlişkileri -Genel Bilgiler, İktisadi-Mali Konular, Vergilendirme- (Seçkin 2004). google scholar
• Boran Güneysu N, ‘İcra Takip İşlemleri’ (2012) 101 Türkiye Barolar Birliği Dergisi 31-60. google scholar
• Bulutoğlu K, Katma Değer Vergisi ve İşletmeniz- Türkiye ve Ortak Pazar Uygulaması (Vega 1985). google scholar
• Comission of the European Communities, ‘Sixt Council Directive of 17 May 1977 on the harmonisation of the laws of the Member States relating to turnover taxes – Common system of value added tax: uniform basis of assesment (77/388/ECC) (OJ L 145, 13.6.1977, p.1), (https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=LEGISSUM%3Al31006#:~:text=Directive%202003%2F92%2FEC%20amends,distortion%20of%20competition%20between%20traders. E.T. 02.12.2024). google scholar
• Cnossen S, ‘Global Trends and Issues in Value Added Taxation’ (1998) 5/3 International Tax and Finance 399 – 428. (Orijinal metin için bkz. https://link.springer.com/article/10.1023/A:1008694529567 , E.T. 12.12.2023), (Çev. Batırel Ö F, Katma Değer Vergisinde Global Eğilim ve Sorunlar (Marmara Üniversitesi Yayınları) 55-88. google scholar
• Çağan N, ‘AET Hukukunda Vergilendirme’ (1981) Prof. Dr. Akif Erginay’a Armağan 669-711. google scholar
• Çilingir A İ Ö, Vergi Hukukunda Yorum Metodolojisi, (Adalet 2023). google scholar
• Demirbaş Aksüt B, Vergi Anlaşmazlıklarının Çözüm Yolu Olarak Uzlaşma (On İki Levha, 2021). google scholar
• Dırenisa E, ‘Cebrî İhale Kesinleştikten Sonra Fazladan Ödenen Katma Değer Vergisine İlişkin Uyuşmazlıklarda Yargı Yoluna ve Görevli Yargı Yerine İlişkin Değerlendirmeler’ (2023) XIII/1 Süleyman Demirel Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 577-624. google scholar
• -——— ‘İhalenin Feshi Açısından Cebri Satışlarda Tahsil Edilen KDV’nin Kanuni Dayanakları ve Buna İlişkin Ortaya Çıkan Sorunların Değerlendirilmesi” (2023) 12(46) Banka ve Finans Hukuku Dergisi 211-248. google scholar
• Dilemre Öden B, ‘İcra Dairelerinde Yapılan Satışlarda Katma Değer Vergisi Uygulaması’ (2023) 11/1 Kadir Has Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 161-174. google scholar
• Doğrusöz M E, ‘Vergi Hatası ve Hukuksal Uyuşmazlık Kavramları, Bu Kavramların Ayırımının Önemi’ (2016) 280 Yaklaşım 155-161. google scholar
• Ekecik Ş ve Şişman G, ‘Cebrî Satışlarda Katma Değer Vergisi’ (2010) 26/3 Banka ve Ticaret Hukuku Dergisi 69-86. google scholar
• Eren F, Borçlar Hukuku Özel Hükümler (Yetkin 2019). google scholar
• Eren V, ‘Kamu Yönetiminde Rekabet, Rekabetin Kurumsallaştırılması ve Rekabet Mekanizmaları’ (2003) 58-4 Ankara Üniversitesi SBF Dergisi 83-105. google scholar
• Final Report for TAXUD/2009/DE/316 – VAT in the Puclic Sector and Exemptions in the Public Interest (https://taxation-customs.ec.europa.eu/system/files/2016-09/vat_public_sector_en.pdf, E.T. 12.12.2023). google scholar
• Göker C, Yürütme ve Yargı Organlarının İlişkileri Açısından Katma Değer Vergisinin Konusu, (Seçkin 2013). google scholar
• Görgülü T, Avrupa Vergi Hukuku, (Yetkin 2020). google scholar
• Gülçiçek A, Yorum ve Açıklamalarla Katma Değer Vergisi, (Seçkin 2023). google scholar
• Haznedar İ M, ‘Cebri İcra Yoluyla Taşınmaz Satışlarında Katma Değer Vergisi’ (2009) 83/82 İstanbul Barosu Dergisi 793-808. google scholar
• Kaneti S, Ekmekçi E, Güneş G ve Kaşıkçı K, Vergi Hukuku (Filiz 2019). google scholar
• Kılıç D H, Türk Vergi Hukukunda Hata Kavramı ve Düzeltme Yolu (Yetkin 2023). google scholar
• Kızılot Ş, Açıklamalı ve İçtihatlı Katma Değer Vergisi Kanunu ve Uygulaması (Yaklaşım 2012). google scholar
• Kızıltoprak Ö, Avrupa Birliği ve Türkiye’de Katma Değer Vergisinin Uyumlaştırılması, (Ekin 2022). google scholar
• -———‘İcra Satış İşlemlerindeki Vergi Uyuşmazlıklarında Görevli Yargı Yeri’ (2023) 165 Türkiye Barolar Birliği Dergisi 55-73. google scholar
• Karakoç Y, Vergi Yargılaması Hukuku (Alfa 1995). google scholar
• -——— ‘Vergi İdaresince İade Edilmesi Gereken Yükümlü Alacaklarına Faiz Uygulaması (I)’ (2001) 107 Mükellefin Dergisi 33-44. google scholar
• -——— ‘Anayasal Vergilendirme İlkeleri Üzerine Bir Değerlendirme’, (2013) Özel Sayı 2012/I Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi Prof. Dr. M. Polat SOYER’e Armağan, 3-26. google scholar
• -——— Genel Vergi Hukuku, (Yetkin 2024). google scholar
• Kuşoğlu D, ‘İcra ve İflas Hukuku’nda Güncel Meseleler-İcra Dairesinin Kararları’ (2017) 42/101 Bursa Barosu Dergisi 43-51. google scholar
• Kuru B, İcra ve İflâs Hukuku C.1, (Evrim 1988). google scholar
• Maç M, ‘İcra Daireleri Tarafından Satılan Mallara İlişkin Hatalı KDV Uygulaması, Kanuna Aykırılık ve Haksızlık Oluşturmaktadır’ (2021) 1/476 Vergi Dünyası 68-71. google scholar
• Mutluer K, Türkiye’de Vergi Yargı Sistemi, (Eskişehir İktisadi ve Ticari İlimler Akademisi No. 141/87 1975). google scholar
• Namlı M, İcra Hukukunda Taşınmaz Malların Haczi ve Paraya Çevrilmesi, (On İki Levha 2019). google scholar
• Oral H, Katma Değer Vergisinde İndirim Mekanizması (Yetkin 2019). google scholar
• Önay T, ‘Müzayede Mahallerinde Yapılan Satışlarda Katma Değer Vergisi Kanunu Uygulama Sorunları’ (2012) 86/6 İstanbul Barosu Dergisi 76-83. google scholar
• Öncel M, ‘Katma Değer Vergisi’, (1973) 29/3 Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 289-312. google scholar
• Öncel M, Kumrulu A, Çağan N ve Göker C, Vergi Hukuku, (Turhan 2023). google scholar
• Özçelik V, ‘Kurumların Aktifinde İki Yıl Süreyle Bulunan Taşınmazların Cebri İcra Yoluyla Satılması Durumunda Katma Değer Vergisi İstisnası’ (2020) 10/2 Süleyman Demirel Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 195-218. google scholar
• Özekes M, İcra Hukukunda Temel Hak ve İlkeler, (Adalet 2009). google scholar
• Özgenç S, ‘Avrupa Birliği İçtihadı ve Türk İçtihadı Açısından Katma Değer Vergisinde Müteselsil Sorumluluk’ (2017) 5/1 Sakarya Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 84-97. google scholar
• Pekcanıtez H, Atalay O, Sungurtekin Özkan M ve Özekes M, İcra ve İflâs Hukuku – Ders Kitabı- (On İki Levha 2022). google scholar
• Pekcanıtez H ve Özekes M, İcra ve İflas Hukuku Pratik Çalışmalar, (On İki Levha 2021). google scholar
• Pekcanıtez H ve Simil C, İcra-İflas Hukukunda Şikâyet, (Vedat 2017). google scholar
• Pınar B, Yargı ve İcra Harçları, (Adalet 2009). google scholar
• Sur M, Uluslararası Hukukun Esasları, (Beta 2021). google scholar
• Şenyüz D, Yüce M ve Gerçek A, Türk Vergi Sistemi, (Ekin 2022), (Türk Vergi Sistemi). google scholar
• Şenyüz D, Yüce M ve Gerçek A, Vergi Hukuku -Genel Hükümler-, (Ekin 2024), (Genel Vergi). google scholar
• Tan T, Ekonomik Kamu Hukuku Dersleri, (Turhan 2015). google scholar
• Tandoğan H, Borçlar Hukuku -Özel Borç İlişkileri-, (Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü No: 74 1974). google scholar
• Taşkan Y Z, Vergi Hukuku Genel Hükümler ve Türk Vergi Sistemi, (Adalet 2023). google scholar
• Taylar Y, ‘Vergi Hukukunda Vergi Hatası Anlaşmazlığı-Hukukî Uyuşmazlık Ayrımı: Transit Taşımacılıkta Katma Değer Vergisi İstisnası Perspektifinden Değerlendirme ve Öneriler’ (2016) 81/2 İzmir Barosu Dergisi 117-147. google scholar
• -——— Vergi Hukukunda Vergiyi Doğuran Olay (On İki Levha 2021). google scholar
• -——— ‘Özel Esaslara İlişkin Uygulama ve Yargı Kararları Perspektifinden Vergi Hukukunda Hukuka Aykırı Bir İşlemden Hukuka Uygun Bir Tarhiyat Çıkıp Çıkmayacağı Sorunu’ (2021) 12(2) İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 774-790. google scholar
• Taylar Y, Gök Ö, Demirbaş Aksüt B ve Artun E. S, Mükellef Haklarının Korunması Bakımından Hukukî Güvenlik İlkesi, (On İki Levha 2020). google scholar
• Temel G, ‘İcra Yoluyla veya Diğer Nedenlerle Müzayede Mahallinde Yapılan Satışların KDV Karşısındaki Durumu ve İstisna Uygulaması’ (2016) Temmuz- Ağustos Mali Çözüm Dergisi 183-190. google scholar
• Tok O, ‘İcra İşleminin Yapısı ve Hukukî Rejimi’ (2021) 9/1 Sakarya Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 57-85. google scholar
• Uslu M, Katma Değer Vergisi Kanunu Yorum ve Açıklamaları, (HUZ Akademi 2023). google scholar
• Uyar T, ‘İhale ve İhalenin Feshi Konusunda Uygulamada Karşılaşılan Sorunlar’ (2016) 123 Türkiye Barolar Birliği Dergisi 489-496. google scholar
• Yaltı Soydan B, Hizmet İşlemlerinde Katma Değer Vergisi (Beta 1999). google scholar
• Yavaşoğlu M, Açıklamalı-Örnekli Katma Değer Vergisi Uygulaması (Seçkin 2012). google scholar
• Yeğen B, ‘Avrupa Birliği’nde Katma Değer Vergisi Uyumlaştırması’ (2021) 5(3), Fiscaoekonomia 1101-1116. google scholar
• Yılmaz G, Katma Değer Vergisinde Vergiyi Doğuran Olay Olarak Teslim, (Adalet 2012). google scholar
• -——— ‘İzale-i Şüyu Davası ile Miras Ortaklığının sona Ermesi Halinde Karşılaşılan KDV Yükü’ (2012) 98 Türkiye Barolar Birliği Dergisi 105-122. google scholar
• Yılmazcan D, ‘Türkiye’de Katma Değer Vergisi Uygulaması ve Avrupa Birliği ile Dolaylı Vergilerin Uyumlaştırılması’ (2008) 7/2-1 Maltepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 69-89. google scholar