OHAL KHK Ekli Listeleri Vasıtasıyla İhraç İşlemlerinin İdari ve Yargısal Denetimi Sorunu

Year 2025, Volume: 83 Issue: 4, 1584 - 1598, 16.01.2026

Dinçer Demirkent

https://doi.org/10.26650/mecmua.2025.83.4.0013

https://izlik.org/JA45AS89PY

Abstract

Türkiye’de, 2016-2018 yılları arasında iki yıl süren olağanüstü hâl rejimi, olağanüstü hâle ilişkin anayasal statünün sınırlarını, olağanüstü hâl tedbirlerinin geçiciliği ve ancak olağanüstü hâli ilan etme amacına yönelik olma zorunlulukları bakımından aşmıştır. Bu dönemde çıkarılan 32 olağanüstü hâl kanun hükmünde kararnamesi (KHK) ile hem olağanüstü hâlin süresini aşan hem olağanüstü hâlin ilan edilme amacı dışındaki alanlarda kalıcı düzenlemeler yapılmıştır. Ayrıca KHK’ler marifetiyle birel işlemler tesis edilmiştir. Bu makalenin esasını oluşturan sorun bu KHK’lerin idari ve yargısal denetimidir. Bu sorun, olağanüstü hâlin incelenmesine ilişkin metodolojik ve içeriğe ilişkin belirlemeleri yaptıktan sonra üç ana eksende ele alınmıştır: İlk olarak OHAL KHK’lerinin hukuki statüsü bağlamında, bu olağanüstü yönetim aracıyla olağan kanunlarda değişiklikler yapılması ve genel kuralları koymaya uygun olan bu araç niteliğine aykırı olarak doğrudan kişiler hakkında kurallar konması özellikleri tartışılmıştır. Bu iki özelliği nedeniyle 2016-2018 yılları arasında çıkarılan KHK’ler olağanüstü hâl ile olağan anayasal düzen arasındaki ayrımların ortadan kalkmasına neden olacak, olağan dönemde içinden çıkılması güç sorunlar yaratacaktır. Makalenin bir diğer ekseni, OHAL KHK’leri ekli listeleri marifetiyle kamu görevinden çıkarma işlemlerinin denetimini yapmak için kurulan Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu’nun hukuki statüsünün soruşturulmasıdır. Üçüncü eksen OHAL KHK’leri marifetiyle yapılan kamu görevinden çıkarma işlemlerinin yargısal denetimidir. Mevzuata göre Komisyon, artık kanun haline gelmiş kuralları iptal edebilen kararlar verebilecek; idare mahkemeleri de vereceği iptal kararlarıyla kanunları kaldırabilecektir ve bu olağan hukuki araçlarla olacaktır. Sorunu şöyle tanımlayabiliriz: idare kanunu kaldıracak, idarenin kararını denetleyen idare mahkemeleri aynı yetkiye sahip olacaktır. Bunların hiçbiri Türk anayasa hukuku ve idare hukuku bakımından mümkün olmasa da neredeyse kimsenin dikkatini çekmemektedir.

Keywords

Olağanüstü Hâl , Kanun Hükmünde Kararname , OHAL İşlemleri İnceleme Komisyonu , Anayasa Mahkemesi , Arındırma

The Problem of Administrative and Judicial Review of Purges through the Attached Lists of the State of Emergency Decrees

https://izlik.org/JA45AS89PY

Abstract

The state of emergency in Turkey, which lasted for two years between 2016 and 2018, exceeded the limits of the constitutional status of the state of emergency in terms of the temporary nature of the emergency measures and the requirement that it should only applicable for the purpose for which the state of emergency was declared. 32 emergency decrees issued between 2016 and 2018 introduced both permanent regulations that extended beyond the duration of the state of emergency and regulations in areas that did not serve the purpose for which the state of emergency had been declared. In addition, individual measures were taken through emergency decrees. Direct regulations were imposed on individuals through the inclusion of persons in the attached lists of these emergency decrees; each individual was deprived of their civil, political and social rights through decrees with the force of law that imposed rules on them. This article focuses on the administrative and judicial review of these type of decrees which includes purge lists. The problem is analysed in three main aspects, after methodological and contextual determinations have been made for the examination of the state of emergency: Firstly, two atypical characteristics are tried to be determined in relation to the legal status of the emergency decrees. Secondly, the legal status of the Inquiry Commission on the State of Emergency Measures, which was also established by an emergency decree to review dismissals from public office based on the lists attached to the decrees is to be investigated. And lastly the judicial review of dismissals from public office by emergency decrees is scrutinized.

Keywords

State of Emergency , Emergency Decree Law , The Inquiry Commission on the State of Emergency Measures , Constitutional Court , Lustration.

References

• Adıgüzel R, ‘Hukuk Devleti Bağlamında Türkiye’de Olağanüstü Halin Sınırları’ 2023 (3), Ankara Barosu Dergisi, 1-47. google scholar
• Akça İ, Algül S, Dinçer D, Keleşoğlu E, Özden BA, ‘Olağanlaşan OHAL: KHK’ların Yasal Mevzuat Üzerine Etkileri’, https://olaganlasanohal.com/files/olaganlasan_ohal.pdf Erişim Tarihi: 24.02.2024 google scholar
• Altıparmak K, ‘Ölü Doğan Çocuk’ 2017 (1), Ankara Barosu Dergisi, 69-88. google scholar
• Altıparmak K, Demirkent D, Sevinç M, ‘Atipik KHK’ler ve Daimi Hukuksuzluk I: Artık Yasaları İdari mi İptal Edecek?’ 2018, İnsan Hakları Ortak Platformu, http://www.ihop.org.tr/wp-content/uploads/2018/03/Atipik_OHAL_-KHKleri.pdf, Erişim Tarihi: 24.02.2024. google scholar
• Altıparmak K, Demirkent D, Sevinç M, ‘Atipik KHK’ler ve Daimi Hukuksuzluk II: OHAL KHK’si ile erkeği kadın, kadını erkek yapamazsınız!’, İnsan Hakları Ortak Platformu, http://www.ihop.org.tr/wp-content/uploads/2018/04/Atipik-OHAL-KHKleri_II-1.pdf, Erişim Tarihi: 24.02.2024. google scholar
• Anayasa Mahkemesi, Aydın Vural ve Diğerleri (B. No: 2017/36237, 10.03.2022). google scholar
• Anayasa Mahkemesi, Aydın Yavuz ve diğerleri ([GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017). google scholar
• Anayasa Mahkemesi, E. 2008/42 K. 2018/48 31.05.2018. google scholar
• Anayasa Mahkemesi, E. 2018/74, K. 2019 92, 24/12.2019. google scholar
• Anayasa Mahkemesi, E.1990/25, K.1991/1, 10.01.1991. google scholar
• Anayasa Mahkemesi, E.1991/6, K.1991/20, 03.07.1991. google scholar
• Anayasa Mahkemesi, E.2003/28, K.2003/42, 22.05.2003. google scholar
• Anayasa Mahkemesi, E.2016/166, K. 2016/159, 12.10.2016. google scholar
• Anayasa Mahkemesi, E.2018/80, K. 2022/136, 20.07.2023. google scholar
• Ardıçoğlu A, ‘Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu İşlemlerinin Hukuki Niteliği’, 2017 (2) Ankara Barosu Dergisi, 25-56. google scholar
• Barış İçin Akademisyenler, ‘Barış için Akademisyenlere Yönelik Hak İhlalleri / Rights Violations Against “Academics for Peace’, https://barisicinakademisyenler.net/node/314 Erişim Tarihi: 24.02.2024. google scholar
• Danıştay 8. Dairesi, E. 2018/4736, K. 2022/2655, 13.04.2022 google scholar
• Daver B, Fevkalâde Hâl Rejimleri, (Ankara: Sevinç Matbaası, 1961). google scholar
• De Wilde M, ‘The state of emergency in the Weimar Republic Legal disputes over Article 48 of the Weimar Constitution’, 2010 (78), The Legal History Review , 135-158. google scholar
• Demirkent D, ‘Adaleti Sağlamak Değil, Hakikati İnşa Etmek: Engizisyon Yargılama Usulü, 2017 (2), Ankara Barosu Dergisi, 203-217. google scholar
• Demirkent D, ‘Türkiye’de Rejim Değişikliği ve Adalet: Hangi Devlete Sadakat?’ 2019, 32, Ayrıntı Dergi, 7-15. google scholar
• Gülener, S, ‘Dünyada Arındırma Politikaları ve Devletin FETÖ’den Arındırılması’, 2016, 142, SETA Perspektif, 1-6. google scholar
• Günday M, ‘OHAL İhraç KHK’leri ve Hukuki Durum’, 2017 (1), Ankara Barosu Dergisi, 29-38. google scholar
• İHD, ‘Sürekli OHAL’i Düzenleyen 7145 Sayılı Kanun Hakkında’ https://www.ihd.org.tr/surekli-ohali-duzenleyen-7145-sayili-kanun- hakkinda/ Erişim Tarihi: 19.02.2024. google scholar
• İnsan Hakları Ortak Platformu, İHOP Güncelleştirilmiş OHAL Raporu, https://insanhaklariizleme.org/vt/yayin_view.php?editid1=1440 Erişim Tarihi: 24.02.2024. google scholar
• Kaboğlu İ, ‘Adil Yargılanma Hakkı ve Olağanüstü Hal veya Yargı Yoluyla Hukuk Umudu’, 2018 (2), Suç ve Ceza, 1-29. google scholar
• Körükmez L, ‘Akademisyen İhraçları: Hak İhlalleri, Kayıplar ve Güçlenme Süreçleri, 2019, Türkiye İnsan Hakları Vakfı. google scholar
• Mazılıgüney, M, ‘AİHM Kararları Işığında Arındırma (Lustration) Yasaları ve OHAL KHK’leri’ 06.01.2020, https://www.hukukihaber.net/aihm-kararlari-isiginda-arindirma-lustration-yasalari-ve-ohal-khkleri, Erişim Tarihi: 24.02.2024. google scholar
• Mueller S, ‘Turning Emergency Powers Inside Out: Are Extraordinary Powers Creeping Into Ordınary Legislation?’ 2016 (18) Flinders Law Journal, 295-319. google scholar
• OHAL İşlemleri İnceleme Komisyonu Faaliyet Raporu 2017-2022, https://ohalkomisyonu.tccb.gov.tr/docs/OHAL_FaaliyetRaporu_20172022.pdf, Erişim Tarihi: 19.02.2024. google scholar
• Öden M, ‘Anayasa Mahkemesi ve Olağanüstü Hal ve Sıkıyönetim Kanun Hükmünde Kararnamelerinin Anayasa’ya Uygunluğunun Yargısal Denetimi’, 2009, 58 (3), Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 660-691. google scholar
• Öndül H, ‘OHAL KHK’leri ve İnsan Hakları Mücadelesine Etkileri Özel Raporu’, 2021, İnsan Hakları Derneği. www.ihd.org.tr/wp-content/uploads/2022/06/OHAL-KHKları-Raporu.pdf Erişim Tarihi: 24.02.2024. google scholar
• Schmitt C, Dictatorship, çev. Michael Hoelzl ve Graham Ward (Cambridge: Polity Press, 2014). google scholar
• Schmitt C, Legality and Legitimacy, çev. Jeffrey Seitzer, (Durham ve Londra: Duke University Press, 2004). google scholar
• Schmitt C, Siyasi İlahiyat, çev. Emre Zeybekoğlu (Ankara: Dost Yayınevi, 2002). google scholar
• Sevdiren Ö, ‘Olağanüstü Hâl Hukukunda Müebbet Kamu Görevinden İhraç Yaptırımının Cezai Niteliği’, 2018 (2) Suç ve Ceza, 93-138. google scholar
• Turhan M, ‘Olağanüstü Hallerde Çıkarılabilecek Kanun Hükmünde Kararnameler’, Amme İdaresi Dergisi, Cilt 25, Sayı 3, 1992. google scholar
• Venice Commission, CDL-AD (2016)037. google scholar
• Yıldırım E, ‘The Turkish Constitutional Court During the State of Emergency Between 2016 and 2018’ 2023, 9(2) Constitutional Review, 221-246. google scholar