Temel Hak ve Hürriyetlerin Korunması Bakımından Anayasa Yargısının Gerekliliği Sorunu Çerçevesinde Bir Örnek Müessese: Fransız Anayasa Konseyi

Year 2025, Volume: 83 Issue: 4, 1661 - 1688, 16.01.2026

Selçuk Abdullah Evliyaoğlu

https://doi.org/10.26650/mecmua.2025.83.4.0017

https://izlik.org/JA52RW75LU

Abstract

Günümüzde anayasa yargısı kapsamında anayasaya uygunluk denetimiyle görevli makamlar hem bazı normların anayasaya aykırı olup olmadığını kontrol etmekte hem de bu sayede bir bakıma vatandaşların temel hak ve özgür lüklerinin korunması açısından önemli bir rol üstlenmektedirler. Elbette bu vazifeyi yürütürken denetimle görevli makamların bazen eleştirilmeleri ihtimal dâhilindedir. Verilen kararlardan her zaman herkesin memnun olmayacağı açıktır. Ancak duyulan memnuniyetsizlikler bazen öyle boyutlara varmaktadır ki anayasa mahkemelerinin görev ve yetkilerinin azaltılması tartışmaları bir kenara, bu makamların gereksiz oldukları, hatta kapatılmaları gerektiği yönünde iddialar dahi ortaya atılmaktadır. Bu tartışmalara ışık tutacak şekilde, anayasaya uygunluk denetimiyle görevli makamlardan birisi örnek olarak bu çalışmada yer almaktadır. Çalışma içerisinde, bahsedilen konular çerçevesinde Fransız Anayasa Konseyi incelenmektedir. Fransız doktrininin üzerinde görüş birliği halinde olduğu üzere, temel hak ve hürriyetlerin korunması bakımından anayasa mahkemelerine ve anayasa yargıçlarına, Fransa bakımından ise Anayasa Konseyine önemli görevler düşmektedir. Fakat Fransız Anayasa Konseyinin günümüzdeki pozisyonuna kavuşması sanıldığı kadar kolay olmamıştır. Konseyin ilk kuruluş aşamasıyla ilgili ciddi anlamda eleşti riler söz konusudur. Kurulduğu tarihten belirli bir müddet sonra kendi inisiyatifiyle sistem içerisinde kendisine etkin bir rol belirleyen Konsey, bazı aşamalardan geçerek günümüzdeki yetkilerine sahip olmuştur. Çalışmada Konseyin sahip olduğu yetkiler ve tarihsel süreçte geçirdiği evrim de ortaya konulmaktadır. İlk aşamada “yürütme iktidarının muhafızı” olarak nitelenen Konsey, artık temel hak ve hürriyetlerin korunması bakımından bir “özgürlük muhafızı” olarak karşımıza çıkmaktadır. Neticede, “yürütme iktidarının muhafızı” olarak tasarlanmış bir müessese dahi anayasa yargısı bağlamında görevini sürdürmekteyken ister istemez özgürlükleri koruma vazifesini kendiliğinden yüklenmiş görünmektedir. Bu durum ise temel hak ve özgürlüklerin korunması bakımından anayasa yargısının gerekliliğine dikkat çekmektedir.

Keywords

Temel hak ve hürriyetler , anayasa yargısı , Fransız Anayasa Konseyi , anayasallık bloğu , öncelikli anayasallık sorunu

A Case Study of The French Constitutional Council as an Institution within the Framework of the Problem of the Necessity of Constitutional Judiciary for the Protection of Fundamental Rights and Freedoms

https://izlik.org/JA52RW75LU

Abstract

The authorities responsible for constitutionality auditing at the present time inspect whether some norms are contrary to the constitution therefore assume an important role in protecting the fundamental rights and freedoms of citizens. It is possible that responsible authorities may occasionally criticized while carrying out this duty based on dissatisfaction of involving parties. However these criticisms may reach to levels whether to reduce the authority of constitutional courts or even abolish them since they are redundant. Within the framework of these discussions one of the authorities responsible for constitutionality auditing, the French Constitutional Council is examined in this study as an example. As is agreed upon in French doctrine, constitutional courts and constitutional judges have important duties in terms of protecting fundamental rights and freedoms, and in France, the Constitutional Council is the competent authority. However, it was not easy for the French Constitutional Council to reach its current position. The study reveals the functional evolution of the Council in the historical process. The Council, which was described as the “guardian of the executive power” in the first stage, now appears as a “guardian of freedom” in terms of protecting fundamental rights and freedoms. As a result, even an institution designed as the “guardian of the executive power”, while continuing its duty in the context of constitutional judiciary, seems to have automatically assumed the duty of protecting freedoms. This situation draws attention to the necessity of constitutional jurisdiction in terms of protecting fundamental rights and freedoms.

Keywords

Fundamental rights and freedoms , constitutional judiciary , French Constitutional Council , bloc of constitutionality , priority constitutionality issue

References

• Aliefendioğlu Y, Anayasa Yargısı (Yetkin 1997). google scholar
• Anayurt Ö, Anayasa Hukuku Genel Kısım (Temel İlkeler, Kavram ve Kurumlar) (5. Bası, Seçkin 2022). google scholar
• Ardant P ve Mathieu B, Droit constitutionnel et institutions politiques (2023-2024) (LGDJ 2023). google scholar
• Béranger H, “Entretien avec Laurent Fabius: Le Conseil constitutionnel est le premier garant de lÉtat de droit” (2021) 40 JCP G Semaine Juridique (édition générale) 1774-1775. google scholar
• Blachèr P, “Le Conseil constitutionnel en fait-il trop ?” (2003) 105 Pouvoirs 17-28. google scholar
• Blachèr P, “Présentation générale: Il y a 50 ans, la décision du Conseil constitutionnel du 16 juillet 1971” (2022) 130 Revue Française de Droit Constitutionnel 269-273. google scholar
• Chagnollaud de Sabouret D, Droit Constitutionnel Contemporain 1 (Théorie Générale-Régimes Étrangers-Histoire Constitutionnelle) (Dalloz 2023). google scholar
• Couronne V, “Le constitutionnalisme (Sujet donné par Jean Pierre Camby)” iç Michel Verpeaux (ed), Annales Droit Constitutionnel 2019: Méthodologie & Sujets Corrigés (Dalloz 2018) 43-49. google scholar
• Derosier J-P ve Cartier E, “Chronique de droits fondamentaux et libertés publiques (juillet à décembre 2022)” (2023) 10 Titre VII  a-decembre-2022 Erişim Tarihi 21 Şubat 2024. google scholar
• Dikmen P, “Fransız Anayasa Konseyinin Uluslararası Andlaşmaların Denetimine İlişkin Genel Yetkileri” (2019) 25(2) Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi (Prof. Dr. Ferit Hakan Baykal Armağanı) 697-715. google scholar
• Eck L, “Faut-il constitutionnaliser la décision du Conseil constitutionnel du 16 juillet 1971?” (2022) 130 Revue Française de Droit Consti- tutionnel 377-391. google scholar
• Eren A, Anayasa Hukuku Dersleri (Genel Esaslar-Türk Anayasa Hukuku) (Seçkin 2020). google scholar
• Fabius L, “Avant-propos du Président Laurent Fabius” (2020) Özel Sayı Titre VII  titre-vii/avant-propos-du-president-laurent-fabius Erişim Tarihi 1 Şubat 2024. google scholar
• Faure M, “Fransa ve Anayasa Konseyine Kişisel Başvuru Sorunu” (1992) 9 Anayasa Yargısı Dergisi 221-227. google scholar
• Favoreu L, Gaïa P, Ghevontian R, Mestre J-L, Pfersmann O, Roux A ve Scoffoni G, Droit constitutionnel (2024) (Dalloz 2023). google scholar
• Fendoğlu HT, Anayasa Yargısı (Yetkin 2020). google scholar
• Gözler K, Anayasa Hukukunun Genel Teorisi - Cilt II (Ekin 2020). google scholar
• Gözler K, “Türk Anayasa Yargısında Anayasallık Bloğu Kavramına İhtiyaç Var mıdır?” (2000) 55(3) Ankara Üniversitesi SBF Dergisi 81-101. google scholar
• Hamon F, “Les pouvoirs respectifs du Conseil constitutionnel et des juges chargés de lapplication des lois en matière d'interprétation” (2013) 144 Les Petites Affiches 3-8. google scholar
• Hourquebie F, “Interpréter les droits et libertés, qu’en dire? Interpréter les droits et libertés fondamentaux c’est encore et avant tout interpréter !” (2023) 133 Revue Française de Droit Constitutionnel 91-98. google scholar
• Kaboğlu İÖ, Anayasa Yargısı - Avrupa Modeli ve Türkiye (4. Bası, İmge Kitabevi 2007). google scholar
• Karaman E, “Fransız Anayasa Yargısında Somut Norm Denetimi Dönemi” (2015) 1(2) Beykent Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 65-88. google scholar
• Lochak D, “Le Conseil constitutionnel protecteur des libertés ?” (1980-nouvelle édition 1991) 13 Pouvoirs 41-54. google scholar
• Lottin D, “Avec l'introduction de la QPC, le Conseil constitutionnel acquiert le statut de juridiction” (2020) Özel Sayı Titre VII  acquiert-le-statut-de-jurisdiction Erişim Tarihi 2 Şubat 2024. google scholar
• Luchaire F, “La décision du 16 juillet 1971” (1993) 7-1991 Annuaire international de justice constitutionnelle 77-85. google scholar
• Maestracci N, “Quelques réflexions sur le bilan du programme QPC 2020” (2020) Özel Sayı Titre VII  google scholar
• l.fr/publications/titre-vii/quelques-reflexions-sur-le-bilan-du-programme-qpc-2020 Erişim Tarihi 5 Şubat 2024. google scholar
• Mathieu B, “La QPC, une protection efficace des droits et libertés?” (2013) 11 JCP G Semaine Juridique (édition générale) 514. google scholar
• Oytan M, “Fransa`da Anayasa Konseyinin Kuruluşu, Görevleri ve İşleyişi Konusunda Bir İnceleme” (1980) 13(3) Amme İdaresi Dergisi 25-38. google scholar
• Öztürk KB, “Fransız Anayasa Yargısında Somut Norm Denetimi” iç Merih Öden, Levent Gönenç, Selin Esen, Ali Ersoy Kontacı, Deniz Polat, Ali Erdem Doğanoğlu (edr), Prof. Dr. Erdal Onar’a Armağan - Cilt II (Ankara Üniversitesi Yayınları 2013) 1189-1226. google scholar
• Philippe X, “Structurer l’interprétation” (2023) 133 Revue Française de Droit Constitutionnel 45-52. google scholar
• Portelli H ve Ehrhard T, Droit constitutionnel (Dalloz 2023). google scholar
• Rouvillois F, Droit Constitutionnel (Tome 2 - La Ve République) (Flammarion 2023). google scholar
• Sales É, Le Droit Constitutionnel de la Ve République (Ellipses 2022).google scholar
• Teziç E, Anayasa Hukuku (14. Bası, Beta 2012). google scholar
• Troper M, Hamon F ve Brunet P, Droit constitutionnel (2023-2024) (LGDJ 2023). google scholar
• Tunç H, Karşılaştırmalı Anayasa Yargısı (Denetimin Kapsamı ve Organları) (Yetkin 1997). google scholar
• Türk P, Principes fondamentaux de droit constitutionnel (2023-2024) (Gualino 2023). google scholar
• Ülgen Ö, “Fransız Anayasa Yargısında Yeni Dönem: Öncelikli Anayasallık Sorunu” (2015) 1(2014/1) Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi (Doç. Dr. Melike Batur Yamaner’in Anısına Armağan) 591-620. google scholar
• Vedel G, “Le Conseil constitutionnel, gardien du droit positif ou défenseur de la transcendance des droits de l’homme” (1988) 45 Pouvoirs 149-159.google scholar
• Viala A, “Interpréter les droits et libertés, qu’est-ce à dire ?” (2023) 133 Revue Française de Droit Constitutionnel 7-15. google scholar
• Décision n° 71-44 DC du 16 juillet 1971, Journal officiel du 18 juillet 1971, page 7114, Rec, p 29. google scholar
• Décision n° 73-51 DC du 27 deécembre 1973, Journal officiel du 28 décembre 1973, page 14004, Rec, p 25. google scholar
• Décision n° 81-132 DC du 16 janvier 1982, Journal officiel du 17 janvier 1982, page 299, Rec, p 18. google scholar
• Décision n° 82-139 DC du 11 février 1982, Journal officiel du 12 février 1982, page 560, Rec, p 31. google scholar
• Décision n° 85-187 DC du 25 janvier 1985, Journal officiel du 26 janvier 1985, page 1137, Rec, p 43. google scholar
• Décision n° 2010-14/22 QPC du 30 juillet 2010, Journal officiel du 31 juillet 2010, page 14198, texte n° 105, Rec, p 179. google scholar
• https://www.conseil-constitutionnel.fr/
• https://www.legifrance.gouv.fr/jorf/
• https://www.vie-publique.fr/