Avrupa Birliği’nin 2024/1689 Sayılı Yapay Zekâ Tüzüğü’nün İş İlişkileri Üzerindeki Etkileri

Abstract

Yapay zekâ sistemlerinin yaygın olarak kullanıldığı alanlar arasında istihdam da yer almaktadır. Bununla birlikte, işyerinde yapay zekâ sistemlerinin artan kullanımı, özellikle temel haklar, ayrımcılık, veri koruma ile iş sağlığı ve iş güvenliği gibi sorunları beraberinde getirmiştir. Gerek istihdam gerek diğer alanlardaki yapay zekâ sistemlerinden doğan sorunları ele almak ve etik ve güvenilir yapay zekâ sistemlerinin kullanımını sağlamak amacıyla Avrupa Birliği, yapay zekâ sistemleri için risk temelli bir düzenleyici çerçeve oluşturan “Yapay Zekâ Hakkında Uyumlaştırılmış Kurallar Getiren ve Bazı Birlik Yasama Tasarruflarını Değiştiren 2024/1689 sayılı Tüzüğü” (Yapay Zekâ Tüzüğü) kabul etmiştir. Yapay Zekâ Tüzüğü, Avrupa Birliği Resmi Gazetesi’nde 12 Temmuz 2024’te yayımlanmıştır. Tüzük, 1 Ağustos 2024 itibarıyla yürürlüğe girmiştir. Yapay Zekâ Tüzüğü’nün hükümleri 2 Ağustos 2026 itibarıyla aşamalı olarak uygulanacaktır. Tüzük’te, yapay zekâ kullanımına yönelik risk odaklı bir yaklaşım kabul edilmektedir. Söz konusu yaklaşım uyarınca yapay zekâ sistemleri belirli risk gruplarına ayrılmıştır. Özellikle istihdam, işçi yönetimi ve serbest çalışma erişimi gibi alanlar yüksek riskli olarak değerlendirmektedir. Tüzük, yüksek riskli yapay zekâ sistemleri, şeffaflık ve açıklanabilirlik, veri koruma ve gizlilik, insan denetimi ve müdahalesi konularını detaylı bir şekilde düzenlemektedir. Tüzük’te öngörülen düzenlemelerin ihlali halinde, idari para cezaları yaptırım olarak belirlenmiştir. Yapay Zekâ Tüzüğü, yapay zekânın iş ilişkilerine etkisini, üye devletlerin ulusal iş hukuku ve Avrupa Birliği (AB)’nin sosyal politikalarına uygun bir şekilde düzenlemektedir. Bu kapsamda Tüzük, mevcut AB Direktiflerini tamamlayıcı nitelikte genel çerçeve hükümler getirmektedir. Yapay Zekâ Tüzüğü, iş ilişkilerinde yapay zekâ sistemlerinin kullanımına ilişkin düzenlemeler getirmekle birlikte söz konusu düzenlemeler Tüzük ile belirlenen amacın gerçekleştirilmesinde yetersiz kalmaktadır. Özellikle Tüzük’te kolektif hakların eksikliği, Tüzük’te getirilen korumanın etkisini azaltmaktadır.

Keywords

• Yapay Zekâ (YZ)
• İstihdam İlişkileri
• AB Yapay Zekâ Tüzüğü 2024/1689
• Risk Temelli Düzenleme
• İş Gücü Yönetimi
• Veri Koruma ve Gizlilik
• Şeffaflık ve Hesap Verebilirlik

The Impact Of The EU Artificial Intelligence Act No. 2024/1689 On Employment Relations

Abstract

Employment is among the areas where artificial intelligence systems are commonly used. However, the increasing usage of artificial intelligence systems in the labour relationship has brought with it issues such as the fundamental right, discrimination, data protection and safety and occupational health. In aim to address the issues arising from artificial intelligence systems in both employment and other areas and to secure the use of ethical and reliable artificial intelligence systems, the European Union adopted ‘Regulation (EU) No 2024/1689 Artificial Intelligence Act, which establishes a risk-oriented framework for artificial intelligence systems. On 12.07.2024, the AI Act was published in the EU Official Journal and the Act is entered into force on 01.08.2024. The AI Act’s regulations will be implemented gradually starting from August 2, 2026. The Act embraces a risk-focused framework to artificial intelligence usage, defining separate risk levels for AI. Specifically, it designates domains such as the employment, labor management, and open access to work as high-risk. The AI Act regulates high level risk AI systems, transparency and disclosability, data protection and privacy, human supervision in detail. Administrative fines are determined as sanctions in violations of AI Act’s regulations. AI Act introduces general provisions that complement the existing EU Directives. Although the Artificial Intelligence Act introduces regulations on the usage of AI systems in labour relations, these regulations are insufficient to reach the purpose set by the Act. In specific the absence of collective labour rights in AI Act reduces the efficiency of the protection provided by the Act.

Keywords

• Artificial Intelligence (AI)
• Employment Relations
• EU AI Act 2024/1689
• Risk-Based Regulation
• Workforce Management
• Data Protection and Privacy
• Transparency and Accountability

References

1. Adams-Prassl J, ‘What if Your Boss Was an Algorithm? The Rise of Artificial Intelligence at Work’ (2019) 41(1) Comparative Labor Law & Policy Journal 123 1-30, https://ssrn.com/abstract=3661151 erişim tarihi: 05 Ekim 2024.google scholar
2. Aksoy H C, ‘Kişisel Verilerin Korunması Yönüyle Algoritmik Karar Verme’ (2022) 4(2) Kişisel Verileri Koruma Dergisi 69-87. google scholar
3. Albal Ulaş H ve Tunç A, ‘Yapay Zeka Tabanlı Yüz Tanıma Sistemlerine İlişkin Hukuki Tartışmalar’ in Tamer Budak ve Uğur Aşkın (edt), Yapay Zeka ve Hukuk (Kamu) (Adalet 2024) 411- 447. google scholar
4. Aloisi A ve Gramano E, ‘Artificial Intelligence is Watching You at Work Digital Surveillance, Employee Monitoring, and Regulatory Issues in the EU Context’ (2019) 41(1) Special Issue of Comparative Labor Law & Policy Journal 101-127, https://ssrn.com/abstract=3399548 Erişim Tarihi 08 Ekim 2024. google scholar
5. Alpagut G ve Karaca Yağcı A, ‘İşyerinde Yapay Zeka Uygulaması ve Ayrımcılık’ (2023) (49) Sicil İş Hukuku Dergisi 11-44. google scholar
6. Baiocco S, Fernandez-Macías E, Rani U ve Pesole A, The Algorithmic Management of Work and Its Implications in Different Contexts (1. Bası, Background Paper Series of the Joint EU-ILO Project 2022) 5, https://www.ilo.org/media/372856/download Erişim Tarihi 09 Ekim 2024.google scholar
7. Bernhardt A, Kresge L ve Suleiman R, Data and Algorithms at Work: The Case for Worker Technology Rights (1. Bası, UC Berkeley Labor Center 2021), https://laborcenter.berkeley.edu/wp-content/uploads/2021/11/Data-and-Algorithms-at-Work.pdf Erişim Tarihi 09 Ekim 2024. google scholar
8. Ball K, Electronic Monitoring and Surveillance in The Workplace (1. Bası, Publications Office of the European Union 2021). google scholar

9. Bozkurt Gümrükçüoğlu Y ve Yakacak G A, ‘Yapay Zekanın İşe Alım Süreçlerinde Kullanımı ve Algoritmik Ayrımcılık’ (2023) 72(4) AÜHFD 1701-1757. google scholar
10. Cefaliello A ve Kullmann M, ‘Offering False Security: How the Draft Artificial Intelligence Act Undermines Fundamental Workers Rights’ (2022) 13(4) ELLJ 542-562, https://doi.org/10.1177/20319525221114474 Erişim Tarihi 14 Ekim 2024. google scholar
11. Cherry M, People Analytics and Invisible Labor (2017) 61(1) Saint Louis University Law Journal 1-16, https://ssrn.com/abstract=3004797 Erişim Tarihi 08 Ekim 2024. google scholar
12. Cristofolini C, ‘Navigating the Impact of AI Systems in the Workplace: Strengths and Loopholes of The EU AI Act From a Labour Perspective’ (2024) 17(1) Italian Labour Law e-Journal Issues 75-103, https://doi.org/10.6092/issn.1561-8048/19796 Erişim Tarihi 06 Ekim 2024.google scholar
13. Çankaya Y, Yapay Zekanın İş İlişkisine Etkileri (1. Bası, On İki Levha 2024).google scholar
14. Çelebi Demir D, ‘İş İlişkisinin Kurulmasında Robot İşe Alım ve Yapay Zekâ Kullanımı’ (2025) 27(1) Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 205-253. google scholar
15. Dastin J, ‘Amazon Scraps Secret AI Recruiting Tool That Showed Bias Against Women’ (2018), https://www.reuters.com/article/world/insight-amazon-scraps-secret-ai-recruiting-tool-that-showed-bias-against-women-idUSKCN1MK0AG/ Erişim Tarihi 09 Ekim 2024. google scholar
16. Data Protection Authority of Belgium, ‘Artificial Intelligence Systems and the GDPR A Data Protection Perspective’ (2024), Erişim Tarihi 24 Ekim 2024. google scholar
17. De Stefano V ve Wouters M, European Parliamentary Research Service AI and Digital Tools in Workplace Management and Evaluation (European Parliamentary Research Service, 2022),https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/STUD/2022/729516/EPRS_STU(2022)729516_EN.pdf Erişim Tarihi 18 Ekim 2024. google scholar
18. Dönmez Z, ‘Yapay Zekanın Hukuki Gelişimi ve AB Yapay Zeka Yasası’ 2025 (74) Adalet Dergisi 947-975. google scholar
19. Dzieza J, ‘How Hard Will the Robots Make Us Work?’ (The Verge, 27 Şubat 2020) https://www.theverge.com/2020/2/27/21155254/automation-robots-unemployment-jobs-vs-human-google-amazon Erişim Tarihi 06 Ekim 2024. google scholar
20. Ekmekçi Ö, Yücedağ N, Akkanat Öztürk E B ve Aşıkoğlu Ş İ, Kişisel Verilerin Korunması Hukuku (3. Bası, On İki Levha 2025). google scholar
21. Elbir N, Kişiliğin Korunması Bağlamında İşçiye Ait Kişisel Verilerin Korunması (1. Bası, Yetkin 2020). google scholar
22. Engin M ve Ozan Özparlak B, ‘İşe Girişte Yapay Zeka ve Ayrımcılık’ iç Erdem Büyüksağiş (ed), Hukuk Perspektifinden Yapay Zeka (On İki Levha 2022). google scholar
23. ETUC, ‘Resolution on the European Strategies on Artificial Intelligence and Data’ (ETUC Executive Committee, 2 July 2020), https://www.etuc.org/en/circular/etuc-resolution-european-strategies-artificial-intelligence-and-data Erişim Tarihi 11 Ekim 2024. google scholar
24. European Commission, ‘European Artificial Intelligence Office’ (7 Şubat 2025), Erişim Tarihi 10 Şubat 2025. google scholar
25. European Commission, ‘Shaping Europe’s Digital Future: AI Act’ (2024) 11(2) Science Editing 168-171. https://www.escienceediting.org/upload/pdf/kcse-341.pdf Erişim Tarihi 11 Ekim 2024. google scholar
26. European Parliament, ‘Artificial Intelligence Act: MEPs Adopt Landmark Law’ (13 March 2024),https://www.europarl.europa.eu/news/en/pressroom/20240308IPR19015/artificialintelligence-act-meps-adopt-landmark-law Erişim Tarihi 11 Ekim 2024. google scholar
27. Falcıoğlu M Ö, ‘Avrupa Birliği Yapay Zeka Yasası’nın Genel Değerlendirmesi’ in Tamer Budak ve Uğur Aşkın (edt), Yapay Zeka ve Hukuk (Özel) (Adalet 2024) 159-186. google scholar
28. Gürsel İ, İşçinin Kişisel Verilerinin Korunması Hakkı (1. Bası, Adalet 2016).google scholar
29. Güzel A, Ugan Çatalkaya D ve Heper H, ‘İş Hukukunun Yapay Zeka ile Buluşması: İşverenin Algoritmik Yönetimi’ (2023) 15(Özel Sayı) Hukuk ve Adalet Eleştirel Hukuk Dergisi 25-110. google scholar
30. Hao K, ‘Facebook’s Ad Algorithms Are Still Excluding Women From Seeing Jobs’ (MIT Technology Review, 2021), https://www.technologyreview.com/2021/04/09/1022217/facebook-ad-algorithm-sex-discrimination/ Erişim Tarihi 09 Ekim 2024. google scholar
31. Heinemann M J, Generierende Künstliche Intelligenz (1. Baskı, Dr. Kovač 2024). google scholar
32. Jackson B W, ‘Artificial Intelligence and the Fog of Innovation: A Deep-Dive on Governance and the Liability of Autonomous Systems’ (2019) 35(4) Santa Clara High Technology Law Journal 35-63. google scholar
33. Jarrahi M H, Newlands G, Lee M K, Wolf C T, Kinder E ve Sutherland W, ‘Algorithmic Management in a Work Context’ (2021) 8(2) Big Data & Society 1-14, https://doi.org/10.1177/20539517211020332 Erişim Tarihi 05 Ekim 2024. google scholar
34. Klengel E ve Wenckebach J, ‘Artificial Intelligence, Work, Power Imbalance and Democracy –Why Co-determination is Essential’ (2021) 14(2) Italian Labour Law e-Journal 157-171, https://illej.unibo.it/article/view/14099/13694 Erişim Tarihi 07 Ekim 2024. google scholar
35. Kullmann M, ‘Discriminating Job Applicant Through Algorithmic Decision-Making’ (2019) 68(1) Ars Aequi 45-53, https://ssrn.com/abstract=3373533 Erişim Tarihi 05 Ekim 2024. google scholar
36. Lane M, Williams M ve Broecke S, The Impact of AI on the Workplace: Main Findings From the OECD AI Surveys of Employers and Workers (OECD Social, Employment and Migration Working Papers, No. 288, 2023), https://doi.org/10.1787/ea0a0fe1-en Erişim Tarihi 07 Ekim 2024. google scholar
37. Madiega T, ‘Artificial Intelligence Act’ (European Parliamentary Research Service, 2024), https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2021/698792/EPRS_BRI(2021)698792_EN.pdf Erişim Tarihi 09 Ekim 2024. google scholar
38. Molè M, ‘The Internet of Things and Artificial Intelligence as Workplace Supervisors: Explaining and Understanding the New Surveillance to Employees Beyond Art. 8 ECHR’ (2022) 15(2) Italian Labour Law E-Journal 87-103, https://doi.org/10.6092/issn.1561-8048/15598 Erişim Tarihi 19 Ekim 2024. google scholar
39. Nalbant M ve Milletsever Ö, ‘İşyerlerinde Yapay Zekanın Kullanımının Hukuki Boyutu’ in Tamer Budak ve Uğur Aşkın (edt), Yapay Zeka ve Hukuk (Özel) (Adalet 2024) 469-494. google scholar
40. OECD, ‘Recommendation of the Council on OECD Artificial Intelligence’ (OECD Legal Instruments, 2019), https://oecd.ai/en/assets/files/OECD-LEGAL-0449-en.pdf Erişim Tarihi 13 Ekim 2024. google scholar
41. OECD, OECD Employment Outlook 2023: Artificial Intelligence and the Labour Market (OECD Publishing, 2023), https://doi.org/10.1787/08785bba-en Erişim Tarihi 19 Kasım 2024. google scholar
42. OECD, Using AI in the Workplace: Opportunities, Risks and Policy Responses, ‘OECD Artificial Intelligence Papers No. 11’ (OECD Publishing, 2024), https://doi.org/10.1787/73d417f9-en Erişim Tarihi 07 Ekim 2024.google scholar
43. Ozan Özparlak B, Büyük Veri Çağında Yapay Zeka Sistemlerinin Çalışma İlişkilerinde Kullanımı: Hukuki Bir Değerlendirme (1. Baskı, On İki Levha 2021). google scholar
44. Pernot-Leplay E, ‘The Global AI Dilemma: Balancing Innovation and Safety in the European Union, the United States, and China’ (2025) 26(1) Georgetown Journal of International Affairs 264-273. google scholar
45. Ponce Del Castillo A, ‘The AI Regulation: Entering an AI Regulatory Winter?’ (ETUI Policy Brief, 2021), https://www.etui.org/sites/default/files/2021-06/The%20AI%20Regulation.%20Entering%20an%20AI%20regulatory%20winter_2021.pdf Erişim Tarihi 17 Ekim 2024. google scholar
46. Schoukens P ve Barrio A, ‘The Changing Concept of Work: When Does Typical Work Become Atypical?’ (2017) 8(4) ELLJ 306-332, https://doi.org/10.1177/2031952517743871 Erişim Tarihi 05 Ekim 2024.google scholar
47. See R V, Tyman A ve Vele J R, ‘Trump Administration Releases AI Action Plan and Three Executive Orders on AI: What Employment Practitioners Need to Know’ (seyfarth, 25 Temmuz 2025) Erişim Tarihi 25 Ekim 2025.google scholar
48. Ses S M ve Korkusuz M R, ‘İş İlişkisinde Kişisel Verilerin Yapay Zeka Destekli Sistemler Yardımıyla İşlenmesi’ (2024) 6(2) ASBÜ Hukuk Fakültesi Dergisi (Prof. Dr. Mustafa Avcı’ya Armağan) 1000-1050. google scholar
49. Shubham S, Saloni S ve Muntaha S T, ‘Data and Science Engineering: The Ethical Dilemma of Our Time-Exploring Privacy Breaches, Algorithmic Biases, and the Need for Transparency’ (2023) 18(1) World Journal of Advanced Research and Reviews 762-768. google scholar
50. Todolí-Signes A, ‘Making Algorithms Safe for Workers: Occupational Risks Associated With Work Managed by Artificial Intelligence’ (2021) 27(4) Transfer: European Review of Labour and Research 433-452, https://doi.org/10.1177/10242589211035040 Erişim Tarihi 09 Ekim 2024.google scholar
51. Tosoni L, ‘The Right to Object to Automated Individual Decision: Resolving the Ambiquity of Article 22(1) of the General Data Protection Regulation’ (2021) 11(2) International Data Privacy Law 145-162, https://doi.org/10.1093/idpl/ipaa024 Erişim Tarihi 27 Ekim 2024. google scholar
52. Türe G, ‘Yapay Zekâ ve İş Hukuku: İşyerinde Algoritmik Yönetim’ iç Saim Ocak (ed), Dijital İş Hukuku Uygulamaları (Adalet 2024) 157-205. google scholar
53. Uncular S, İş İlişkisinde Kişisel Verilerin Korunması (2. Bası, Seçkin 2018).google scholar
54. Yiğit E, İş İlişkisinde Kişisel Verilerin Korunması (1. Bası, On İki Levha 2022).google scholar
55. https://digital-strategy.ec.europa.eu/ google scholar
56. https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/ai-office google scholar
57. https://doi.org google scholar
58. https://eur-lex.europa.eu/ google scholar
59. https://obamawhitehouse.archives.gov google scholar
60. https://ssrn.com google scholar
61. https://www.ab.gov.tr/ google scholar
62. https://www.autoriteprotectiondonnees.be google scholar
63. https://www.bundesregierung.de google scholar
64. https://cbddo.gov.tr google scholar
65. https://www.ceps.eu google scholar
66. https://www.consilium.europa.eu/en/policies/digital-transition/ google scholar
67. https://www.diplomatie.gouv.fr google scholar
68. [şüpheli bağlantı kaldırıldı] google scholar
69. https://www.oecd.org/ google scholar
70. https://www.politico.eu google scholar
71. https://www.reuters.com google scholar
72. https://www.theguardian.com google scholar
73. https://www.whitehouse.gov google scholar