Anonim Şirketlerde Mali Durumu İyileştirici Bir Yöntem Önerisi: Bölünme

Abstract

Anonim şirketlerin mali durumunun bozulması, yalnızca şirket ortakları ve alacaklılar açısından değil, aynı zamanda genel ekonomik düzen ve toplumsal refah üzerinde de çok boyutlu etkiler doğuran bir sorundur. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK), sermaye kaybı veya borca batıklık ortaya çıktığında uygulanabilecek önlemleri düzenlerken, iyileştirici birleşme işlemini açıkça öngörmüş; ancak bölünme işleminin bu kapsamda uygulanabilirliğine ilişkin herhangi bir düzenleme getirmemiştir. Bu durum, kanunda bir boşluk yaratarak iyileştirici bölünmenin hukuki çerçevesi ve uygulanabilirliği konusunda belirsizliklere yol açmaktadır. 

Bu çalışmada, iyileştirici bölünmenin Türk hukuku ve karşılaştırmalı hukuk bağlamında uygulanabilirliği ele alınmıştır. İyileştirici bölünme, mali durumu bozulan anonim şirketlerin yeniden yapılandırılması ve sürdürülebilirliğinin sağlanması açısından bir araç olarak değerlendirilmektedir. Ancak, TTK’da bu konuda açık bir düzenlemenin bulunmaması, uygulamada çeşitli hukuki ve pratik sorunlara neden olmaktadır. Bu bağlamda, iyileştirici bölünmenin uygulanabilirliği, şirketlerin mali yapılarının güçlendirilmesi ve ekonomik faaliyetlerinin sürdürülebilirliği açısından önem arz etmektedir. Ayrıca çalışmada, bölünme işleminin alacaklıların haklarının korunması ve pay sahiplerinin menfaatlerinin gözetilmesi bakımından taşıdığı hukuki sonuçlar da sermaye kaybı ile borca batıklık durumları özelinde incelenmiştir. 

Karşılaştırmalı hukuk bağlamında yapılan incelemeler, İsviçre ve Alman hukukunda da iyileştirici bölünmeye ilişkin açık düzenlemelerin bulunmadığını, ancak bu işlemin teorik olarak mümkün kabul edildiğini göstermektedir. Çalışma, TTK’da iyileştirici bölünmeye ilişkin açık bir düzenlemenin yapılmasının hem hukuki belirsizliklerin giderilmesi hem de ticaret hayatının sürdürülebilirliği açısından önemli bir ihtiyaç olduğunu ortaya koymaktadır. Böyle bir düzenleme, şirketlerin mali yapılarını güçlendirme süreçlerinde daha etkin ve güvenli bir yol haritası sunacak, alacaklılar ve pay sahiplerinin haklarının korunmasında alternatif bir çözüm yöntemi olarak uygulanabilecektir. İyileştirici bölünmenin normatif bir temele dayandırılması, sicil müdürlükleri arasındaki farklı uygulamaların önüne geçilmesini sağlayacak ve işlem tesisinde sicil müdürlüklerinde karşılaşılan direncin aşılmasına olanak tanıyacaktır.

Keywords

• Anonim Ortaklık
• Bölünme
• Birleşme
• Mali Durumun İyileştirilmesi
• Sermaye Kaybı
• Borca Batıklık

A Proposal For A Remedial Method In Joint-Stock Companies: Demerger

Abstract

The financial deterioration of joint-stock companies poses a complex challenge with far-reaching consequences for shareholders, creditors, and the broader economic system. Turkish Commercial Code (TCC) No 6102 addresses measures for capital loss and insolvency, including remedial mergers as a restructuring tool. However, it does not explicitly regulate remedial demergers, creating a significant legislative gap. This omission leads to uncertainties regarding the legal basis and practical implementation of remedial demergers, which are conceptualized as a mechanism to rehabilitate financially distressed companies and ensure their operational sustainability. This study explores the feasibility of remedial demergers under Turkish law and in comparative legal systems. Despite the absence of explicit statutory provisions in the TCC, remedial demergers are critical for strengthening companies’ financial structures and maintaining their economic activities. The study also examines the legal implications of such transactions, particularly in safeguarding creditors’ rights and protecting shareholders’ interests in situations of capital loss and insolvency. 

A comparative evaluation reveals that while Swiss and German legal systems also lack explicit provisions on remedial demergers, they acknowledge their theoretical applicability. The findings highlight the need for explicit statutory regulations in the TCC to eliminate legal ambiguities and enhance the reliability of restructuring mechanisms. Such provisions would provide a robust framework for financially distressed companies, protect stakeholders, and harmonize registry office practices. Establishing a normative basis for remedial demergers would mitigate resistance during implementation and contribute to the sustainability of commercial activities.

Keywords

• Joint-Stock Company
• Demerger • Merger
• Financial Restructuring
• Capital Loss
• Insolvency

References

1. Amstutz M ve Mabillard R, Kommentar zum Fusionsgesetz (Schulthess 2008). google scholar
2. Bautel D ve Sistermann C, ‘§ 18 Krisenfinanzierung und Sanierung’ iç Jochen Ludicke ve Cristian Sistermann (edr) Unternehmenssteuerrecht (2. Bası, C H Beck 2018). google scholar
3. Böckli P, Schweizer Aktienrecht (4. Bası, Schulthess 2009). google scholar
4. Coştan H, Anonim Ortaklıklarda Bölünme (Turhan 2004). google scholar
5. Çebi H, Anonim Ortaklıkların Bölünmesi (Oniki Levha 2010). google scholar
6. Çoşğun Yıldırım G, Anonim Şirkette Sermaye Kaybı ve Borca Batıklık (Oniki Levha 2023). google scholar
7. Demir K, Türk Ticaret Kanunu Hükümlerine Göre Şirketlerin Bölünmesi (Beta 2017). google scholar
8. Demirel Özdemir D, Kurumsal Yönetim Bakış Açısıyla Mali Durumu Bozulan Anonim Şirketlerde Alacaklıların Menfaatinin Korunması (Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü 2023) (Yayımlanmamış Doktora Tezi). google scholar

9. Epper M, ‘art 29’ iç Baker & Mckenzie (edr) Fusionsgesetz: Bundesgesetz über Fusion, Spaltung, Umwandlung und Vermögensübertragung (Stämpflis 2003). google scholar
10. Erbe S, Jaussi T ve Theiler R, ‘Das Fusionsgesetz- ein Überblick aus rechtlicher und steuerlicher Sicht’, (2003) 58 Steuer Revue 822-856. google scholar
11. Erdem E, ‘Anonim Ortaklığın Bölünmesinde Alacaklıların Korunması’ iç Sabih Arkan, Korkut Özkorkut, İbrahim Bektaş ve İfakat Balık (edr) Seza Reisoğlu Armağanı (Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü 2016) 585-622. google scholar
12. Gersbach A, ‘Die besonderen Transaktionsformen Spaltung und Vermögensübertragung’ (2004) 85 Schweizerische Zeitschrift für Beurkundungs- und Grundbuchrecht 197-224. google scholar
13. Glanzmann L, Umstrukturierungen (4. Bası, Stämpfli 2024). google scholar
14. Gozzi N, Schutz der Aktionäre bei Fusion und Spaltung gemäß Fusionsgesetz (Dike 2009). google scholar
15. Griesshammer E R, ‘art 103, Anhang: Steuern (Spaltung)’ iç Frank Vischer, Claudia K Martini ve Roland M Müller (edr) Zürcher Kommentar zum Fusionsgesetz Kommentar zum schweizerischen Zivilrecht- Kommentar zum Bundesgesetz über Fusion, Spaltung, Umwandlung und Vermögensübertragung (Fusionsgesetz, FusG) vom 3. Oktober 2003 sowie zu den ergänzenden Erlassen (IPRG, Steuerrecht) (2. Bası, Schulthess 2012). google scholar
16. Hanselmann P, ‘art 29’ iç Baker & Mckenzie (edr) SHK- Handkommentar Fusionsgesetz (2. Bası, Stämpfli 2015). google scholar Helvacı M ve Uzel N, ‘§9 Bölünme’ iç Arslan Kaya, Ali Paslı, Şehriban İpek Aşıkoğlu ve Elif Oğuz (edr) Türk Hukukunun Avrupa Birliği Hukukuna Uyumu Özel Hukuk (İstanbul Üniversitesi 2020) 228-247. google scholar
17. Helvacı M, Anonim Ortaklıkların Bölünmesi- Yeniden Yapılandırma Modeli Olarak Bölünme (Beta 2004). google scholar
18. Hermanns M ve Holtz G, ‘§ 23 Gesellschaftsrechtliche Aspekte bei Fortführung von Krisenunternehmen’ iç Andrea K Buth ve Michael Hermanns (edr) Restrukturierung, Sanierung, Insolvenz (5. Bası, C H Beck 2022). google scholar
19. Heuberger R ve Grünblatt D, ‘Umstrukturierungen juristischer Personen; §6’ iç Martin Zweifel, Michael Beusch, Peter Riedweg ve Stefan Oesterhelt (edr) Kommentar zum Schweizerischen Steuerrecht: Umstrukturierungen (2. Bası, Helbing Lichtenhahn 2022) google scholar
20. Hörtnagl R, ‘§ 126 UmwG’ iç Joachim Schmitt ve Robert Hörtnagl (edr) Umwandlungsgesetz, Umwandlungssteuergesetz (9. Bası, C H Beck 2020). google scholar
21. Kağıtçıoğlu M, Anonim Şirketlerde Kısmi Bölünme (Oniki Levha 2012). google scholar
22. Karaman Coşgun Ö, ‘Anonim Şirketlerde Sermaye ve Kanuni Yedek Akçeler Toplamının Belirli Oranlarda Kaybı ve Borca Batıklık Hali, Alınması Gereken Önlemler, Çözüm Önerileri”, iç Sermaye Şirketleri Hukukunda Güncel Gelişmeler Sempozyumu (Tebliğler-Tartışmalar) (On iki Levha 2020) 179-234. google scholar
23. Kayalı F İ, Türk Ticaret Kanunu’na Göre Anonim Ortaklıkların Bölünmesi (Oniki Levha 2020). google scholar
24. Kayar İ, ‘Yeni TTK’ya Göre Anonim Şirkette Sermaye Kaybı ve Borca Batıklığın Tespiti ve Sonuçları’ (2012) 18(2) Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi 643-658. google scholar
25. Kırca İ ve Gürel M, ‘Sermaye Kaybı veya Borca Batıklık Halinde Birleşmeye Katılma’ iç Aynur Yongalık, Murat Gürel ve İbrahim Bektaş (edr) Prof Dr Hikmet Sami Türk’e Armağan (Turhan 2017) 463-496. google scholar
26. Kırca İ, Manavgat Ç ve Şehirali Çelik F H, Anonim Şirketler Hukuku I (Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü 2013). google scholar
27. Mäusli-Allenspach P ve Oertli M, Das schweizerische Steuerrecht: ein Grundriss mit Beispielen (11. Bası, Cosmos 2023). google scholar
28. Meier-Mazzucato G, ‘Sanierung von Unternehmen’, iç Thomas Sprecher (ed), Sanierung und Insolvenz von Unternehmen X (Schulthess 2020) 160-187. google scholar
29. Mülazımoğlu M, Anonim Şirketler Hukukunda Sermayenin Korunması İlkesi-Alternatif Bir Sistem Önerisiyle Birlikte (Oniki Levha 2020) google scholar
30. Olgiati L, ‘Art 30 FusG’ iç Marc Amstutz ve Yeşim M Atamer (edr) CHK- Handkommentar zum Schweizer Privatrecht (4. Bası, Schulthess 2023). google scholar
31. Pfeifer Preiss M ve Schwaninger M, ‘art 37’ iç Frank Vischer (ed), Zürcher Kommentar zum Fusionsgesetz Kommentar zum schweizerischen Zivilrecht- Kommentar zum Bundesgesetz über Fusion, Spaltung, Umwandlung und Vermögensübertragung (Fusionsgesetz, FusG) vom 3. Oktober 2003 sowie zu den ergänzenden Erlassen (IPRG, Steuerrecht) (2. Bası, Schulthess 2012) google scholar
32. Poggio-Widmer K ve Tagmann A, Das Handelsregister Ein Handbuch für die Praxis (Schulthess 2024). google scholar
33. Poroy R, Tekinalp Ü ve Çamoğlu E, Ortaklıklar Hukuku I (16. Bası, Vedat 2025). google scholar
34. Pulaşlı P, Şirketler Hukuku Genel Esaslar (9. Bası, Adalet 2024). google scholar
35. Şahin A, Anonim Şirketlerin Bölünmesinde Yönetim Kurulunun Görev ve Sorumluluğu (Oniki Levha 2023). google scholar
36. Teichmann A, ‘§ 123’ iç von Marcus Lutter ve Martin Winter (edr) Umwandlungsgesetz-Kommentar (3. Bası, Schmidt 2004). google scholar
37. Tekinalp Ü, Sermaye Ortaklıklarının Yeni Hukuku (5. Bası, Vedat 2020). google scholar
38. Triebold O, ‘art 24 FusG’ iç Marc Amstutz, Vito Roberto ve Hans Rudolf Trüeb (edr) Handkommentar zum Schweizer Privatrecht, Wirtschaftsrechtliche Nebenerlasse: FusG, UWG, PauRG und KKG (3. Bası, Schulthess 2016). google scholar
39. Trigo Trindade R ve Griessen Cotti A, ‘FusG- Echo aus der Praxis’, (2007) 2 GesKR 144-152. google scholar
40. Türk A, ‘Yeni Türk Ticaret Kanunu’nun Getirdiği Değişiklikler ve Yeniliklerle Anonim Ortaklıkta Sermaye Kaybı ve Hukuki Sonuçları’, (2015) 17(2) Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 63-112. google scholar
41. Ulusan H ve Koçsoy M, ‘6102 Sayılı Yeni Türk Ticaret Kanunu’na Göre Kısmi Bölünme İşlemi: Kurumlar Vergisi Kanunu ile Karşılaştırılması ve Muhasebeleştirilmesi’, (2013) 9(18) Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi 255-281. google scholar
42. Vogel A, Heiz C, Sieber A ve Nabholz T, FusG Kommentar (4. Bası, Orell Fussli 2024). google scholar
43. von der Crone H C, Gersbach A, Kessler F J, von der Crone B ve Ingber K, Das Fusionsgesetz (2. Bası, Schulthess 2017). google scholar
44. Watter R ve Büchi R, ‘art 29’ iç Rolf Watter, Nedim Peter Vogt, Rudolf Tschäni ve Daniel Daeniker (edr) Basler Kommentar zum Fusionsgesetz (2. Bası, Helbing & Lichtenhahn 2015). google scholar
45. Yongalık A, ‘İstisnalar Dar Yorumlanır İlkesi ve Değerlendirmesi’ (2001) 60(1) Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 1-13. google scholar