İhtiyati Tedbir ve İhtiyati Haciz Kararlarında Mahkemelerin Takdir Yetkisi

Abstract

Bu çalışma ihtiyati tedbirin tanımı, özellikleri ve dava sürecindeki işlevini ele alırken, geçici hukuki korumanın temel amacının tarafların haklarını kesin hüküm verilene kadar koruma olduğunu vurgular. İhtiyati tedbir, davanın esasına dair nihai karar verilmeden önce, zararların önlenmesi ve hakların korunması amacıyla, mahkeme tarafından verilen geçici bir koruyucu önlemdir. Bu tedbirin geçici doğası, asıl davayla doğrudan bağdaşmamakla birlikte, dava sürecinde meydana gelebilecek risklerin minimize edilmesine hizmet eder. Çalışmada para alacaklarına yönelik özel bir koruma aracı olarak ihtiyati haciz de incelenmiştir. İhtiyati haciz, borçlunun malvarlığına mahkeme kararıyla geçici el koyma yoluyla alacağın tahsiline yönelik güvence sağlamak amacıyla uygulanır. Bu tedbir, ihtiyati tedbirin genel çerçevesi içinde yer alsa da, yalnızca para alacaklarını teminat altına almayı hedeflemesi bakımından kendine özgü şartlara ve uygulama usullerine sahiptir. Mahkemelerin takdir yetkisi, her iki koruyucu tedbirin uygulanmasında belirleyici bir rol oynar. Hâkim, tarafların sunduğu deliller ve somut olayın özellikleri doğrultusunda yaklaşık ispat ilkesine dayalı kararlar verirken, ölçülülük ve adil yargılanma ilkelerine uygun davranmak zorundadır. Böylece, ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz kararlarının geçici niteliklerine rağmen, tarafların menfaatleri arasında adil bir denge kurulması amaçlanır.

Keywords

• İhtiyati Tedbir
• İhtiyati Haciz
• Takdir Yetkisi
• Geçici Hukuki Koruma
• Yaklaşık İspat

Discretionary Authority of Courts in Precautionary Measures and Precautionary Seizure Decisions

Abstract

This study discusses the definition, characteristics and function of the interim injunction in the litigation process and emphasizes that the main purpose of interim legal protection is to protect the rights of the parties until the final judgment is rendered. An interim injunction is a temporary protective measure granted by the court to prevent damages and protect rights before a final judgment is rendered on the merits of the case. Although the temporary nature of this measure is not directly related to the actual litigation, it serves to minimize the risks that may occur during the litigation process. In this study, precautionary attachment is also analysed as a special protection tool for money receivables. Precautionary attachment is applied in order to provide assurance for the collection of the receivable through temporary seizure of the debtor's assets by court order. Although this measure falls within the general framework of precautionary injunction, it has its own specific conditions and application procedures as it aims to secure only money receivables. The discretion of the courts plays a decisive role in the application of both protective measures. The judge must comply with the principles of proportionality and fair trial when making decisions based on the principle of approximate proof in line with the evidence submitted by the parties and the characteristics of the concrete case. Thus, despite the temporary nature of the interim injunction and interim attachment decisions, it is aimed to establish a fair balance between the interests of the parties.

Keywords

• Precautionary Measure
• Precautionary Attachment
• Discretion
• Interim Legal Protection
• Approximate Proof

References

1. Akdeniz U, ‘İhtiyati Haciz Müessesi’ (2006) (10) 1-2 Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 197-226. google scholar
2. Akıncı Z, ‘Hakemlerin İhtiyati Tedbir ve İhtiyati Haciz Kararı Verme Yetkisi’ (1997) (Prof. Dr. Şükrü Postacıoğlu’na Armağan) 209-224. google scholar
3. Aksöz U, ‘İhtiyati Haczin Özellikleri’ 1978 (1) Adana Barosu Dergisi 12-16. google scholar
4. Akyazan S, İhtiyati Hacizler ve Hacze İştirak Dereceleri, (Kutulmuş Matbaası 1958). google scholar
5. Alangoya Y, ‘Davanın Esasını Çözümleyecek veya Böyle Bir Sonuç Doğuracak Biçimde İhtiyati Tedbir Kararları Hakkında’ (2007) (2) Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 325-344. google scholar
6. Albayrak H, Medeni Usul ve İcra İflas Hukukunda Yaklaşık İspat, (Yetkin 2013). google scholar
7. Arar K, İcra ve İflas Hükümleri C.1, (İdeal Basım ve Ciltevi 1945). google scholar
8. Atahan N.K, ‘İhtiyati Haciz Müessesesinin Uygulamadaki Şekli’ (1973) 1(1) Ankara Baro Dergisi 26-28. google scholar

9. Atalay E, ‘Yargısal Temel Haklar’ (1997) (Şükrü Postacıoğlu’na Armağan) Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları. google scholar
10. Atalı M, Ermenek İ ve Erdoğan E, Medeni Usul Hukuku, (2. Baskı, Yetkin 2019). google scholar
11. Atalı M, Ermenek İ ve Erdoğan E, İcra ve İflas Hukuku, (10. Baskı, Yetkin 2020). google scholar
12. Başözen A, ‘Güncel Yargıtay Kararları Işığında İhtiyati Tedbirlerde ‘Yaklaşık İspat’ ve ‘İhtimal’ Kavramı’ (2014) (16) Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 653-694. google scholar
13. Belen H ve Köksal M, Medeni Hukukun Temel Kavramları, (Şema Kitap 2020). google scholar
14. Berkin N.M, Tatbikatçılara İflas Hukuku Rehberi, (Filiz Kitapevi 1980). google scholar
15. Budak, A.C, Medeni Usul Hukukunda Üçüncü Kişilerin Haklarının Korunması, (Beta 2000). google scholar
16. Centel N, ‘Adil Yargılama İlkesi ve Türk Hukukunda Bazı Sorunlar’ (2010) 16(1-2), Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi 3-14. google scholar
17. Deren Yıldırım N, Haksız Rekabet Hukuku ile Fikri ve Sınai Mülkiyet Hukuku’nda İhtiyati Tedbirler, (2. Baskı, Alkım 2002). google scholar
18. Deren Yıldırım N, ‘Geçici Hukuki Korumalar’ Hukuk Muhakemeleri Kanunu Tasarısı’nın Getirdiği Yenilikler ve Bu Yeniliklerin Değerlendirilmesi (22-29 Mart 2008 tarihlerinde Kadir Has Üniversitesi’nde Düzenlenen Toplantı), (İstanbul Barosu Yayınları 57-64). google scholar
19. Deren Yıldırım N, Medeni Usul Hukuku’nun Evrenselleşmesi Yolunda İhtiyati Tedbir Alanında Yabancı Hukukun Etkileri, (Çev. Özden Özkaya, Hamide) (2003) (Prof. Dr. Ergun Önen’e Armağan) 305-317. google scholar
20. Deynekli A ve Saldırım M, Öğretide ve Uygulamada İhtiyati Haciz, (3. Bası Turhan Kitabevi 2011). google scholar
21. Erişir E, Geçici Hukuki Korumanın Temelleri ve İhtiyati Tedbir Türleri, (On İki Levha 2013). google scholar
22. Günay E, Usul Hukukunda İhtiyati Tedbir ve İhtiyati Haciz, (2. Baskı, Seçkin 2021). google scholar
23. Kantarcıoğlu S, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 115. Maddesi Çerçevesinde Medeni Usul Hukukunda Dava Şartlarının İncelenmesi, (On İki Levha 2024). google scholar
24. Karslı A, İcra Hukuku Ders Kitabı, (Alternatif 2010). google scholar
25. Kaçak N, İhtiyati Haciz, (Seçkin 2005). google scholar
26. Konuralp S.C, ‘6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununa Göre İhtiyati Tedbirler’ (2013) LXXI (2) İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası 225-274. google scholar
27. Konuralp S.C, İcra ve İflas Hukukunda İhtiyati Tedbirler, (On İki Levha 2013). google scholar
28. Korkmaz R, Haksız İhtiyati Tedbir ve İhtiyati Hacizden Kaynaklanan Tazminat Davası, (On İki Levha 2020). google scholar
29. Kuru B, Hukuk Muhakemeleri Usulü, (6. Baskı, Yetkin 2001). google scholar
30. Kuru B, İcra ve İflas Hukuku Ders Kitabı (5. Baskı, Yetkin 2021). google scholar
31. Kuru B, İcra ve İflas Hukuku C.III, (Seçkin 1993). google scholar
32. Kuru B ve Aydın B, Medeni Usul Hukuku Ders Kitabı, (Yetkin 2021). google scholar
33. Muşul T, İcra ve İflas Hukuku, (Adalet 2013). google scholar
34. Olgaç S, İcra İflas C. I-II, (Olgaç Matbaacılık 1978). google scholar
35. Önen E, ‘İhtiyati Haciz Kaldırılması Davası (İİK m. 265)’ (1980) 37(1) Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 251-279. google scholar
36. Özbek M. S, Avrupa Birliği ve Türk Hukukunda İlamlı İcranın Etkinliği, (Yetkin 2022). google scholar
37. Özbek M. S, ‘Anayasal Hak ve Hürriyetler ile Yargılamaya Hakim Olan İlkeler Işığında Arabuluculuk’ (15 Ekim 2010) IX. Medeni Usul ve İcra-İflas Hukukçuları Toplantısı 107-154. google scholar
38. Özdemir M, Yargıtay ve İstinaf Uygulamasında Geçici Hukuki Korumalar, (Adalet 2021). google scholar
39. Özekes M, İcra İflas Hukukunda İhtiyati Haciz, (Seçkin 1999). google scholar
40. Pekcanıtez H, Özekes M, Akkan M ve Taş Korkmaz H, Pekcanıtez Usul Medeni Usul Hukuku, (On İki Levha 2017). google scholar
41. Pekcanıtez H, Atalay O, Özkan M.S ve Özekes M, Medeni İcra ve İflas Hukuku Ders Kitabı, (On İki Levha 2024). google scholar
42. Pekcanıtez H, ‘Medeni Yargıda Adil Yargılama’ (1997) (2) İzmir Barosu Dergisi 35-55. google scholar
43. Pekcanıtez H, Makaleler-İcra Hukukunda Yeni Düzenlemeler, (C.I) (On İki Levha 2023) 864. google scholar
44. Pekcanıtez H, ‘Mukayeseli Hukukta Medeni Yargıda Verilen Kararlara Karşı Anayasa Şikâyeti’ (1995) Anayasa Yargısı (12). google scholar
45. Pekcanıtez H, Atalay O ve Özekes M, Medeni Usul Hukuku Temel Bilgiler, (On İki Levha 2020). google scholar
46. Peksöz V, ‘Davalıdır Şerhinin Medeni Usul Hukuku Bakımından İncelenmesi’ 2023 5(2) Türk Alman Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 535-565. google scholar
47. Postacıoğlu İ. E ve Altay S, İcra Hukuku Esasları, (Vedat Kitapçılık 2010). google scholar
48. Saldırım M, ‘İhtiyati Tedbir ve İhtiyati Haciz Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme’ (1997) (2) Türkiye Barolar Birliği Dergisi 203-222. google scholar
49. Semiz A, ‘Çeke Dayanan İhtiyati Haciz İsteme Hakkı’ (1970) C.44 (11-12) İstanbul Barosu Dergisi 845-858. google scholar
50. Tanrıbuyurdu, O. C, ‘Geçici Hukuki Korumalarda Tamamlayıcı Merasim’ (Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Bilgi Üniversitesi 2020). google scholar
51. Tanrıver S, Medeni Usul Hukuku C.I, (6.Bası, Yetkin 2024). google scholar
52. Tanrıver S, Medeni Usul Hukuku C.II, (2. Bası, Yetkin 2022). google scholar
53. Tanrıver S, İlamlı İcra Takibinin Dayanakları ve İcranın İadesi, (Yetkin 1996). google scholar
54. Uyar T ve Uyar C, İcra Hukukunda Haciz, (Seçkin 2016). google scholar
55. Uyar T ve Uyar C, (İcra Hukukunda) İhtiyati Haciz, (Bilge Yayınevi 2023). google scholar
56. Uygun O, Devlet Teorisi (On İki Levha 2020). google scholar
57. Yenipınar Berberoğlu F, İcra Uygulamasında İhtiyati Haciz, (Seçkin, 2017). google scholar
58. Yıldırım M.K ve Deren Yıldırım N, İcra ve İflâs Hukuku, (7. Baskı, Beta 2016). google scholar
59. Yılmaz E, Geçici Hukuki Himaye Tedbirleri, (Yetkin 2001). google scholar
60. Yılmaz E, Hukuk Sözlüğü, (8. Baskı 2021), google scholar