Ceza Muhakemesinde Vicdani Kanaat Ve Delillerin Serbestçe Takdiri Sistemi Üzerine Bir İnceleme

Abstract

Türk ceza muhakemesi düzeninde delillerin serbestçe takdiri sistemi geçerlidir. Bu sistemde esas alınan temel ölçüt vicdani kanaattir. Delillerin serbestçe takdiri sistemi aynı zamanda kanuni delil sisteminin zıddı olarak ceza muhakemesini diğer muhakeme dallarından ayıran bir özelliğidir. Bu bağlamda, ceza muhakemesinin kendine özgü bir delil, ispat, maddi gerçek ve hukuki gerçek anlayışı olduğundan bahsetmek mümkündür. “Vicdan” ve “vicdani kanaat” ise psikolojik, sosyolojik ve felsefi yönleri olan karmaşık kavramlardır. Bununla beraber vicdani kanaat akıl, mantık ve tecrübe kurallarına dayanan, gerekçelendirilmesi gereken ve hukuken denetlenebilir bir kanaati ifade eder. Nitekim ceza muhakemesi hukukunda vicdani kanaate dayanan delillerin serbestçe takdiri sistemi vicdani delil sistemi olarak da adlandırılmaktadır. Delillerin serbestçe takdiri sistemi, ceza muhakemesi tarihinde akıl dışı ya da dinsel delil sistemi ile kanuni delil sisteminden sonra benimsenmiş modern bir anlayışa dayanır. Bu sistem ilk kez Anglo-Sakson hukuku (common law) kapsamında ortaya çıkmış, daha sonra Kıta Avrupası hukukuna mensup diğer ülkelerin yanı sıra Türk ceza muhakemesi sistemi tarafından da benimsenmiştir. Öte yandan Türk hukukunda delillerin serbestçe takdiri prensibinin çeşitli yasal ve içtihadi istisnaları bulunmaktadır. Keyfilik, delillerin serbestçe takdiri sisteminin en önemli handikabıdır. Bu handikabın etkilerinin azaltılması, sistemsel, ilkesel ve pratik pek çok koşulun sağlanmış olmasına bağlıdır. Belirtilen hususlar ışığında bu çalışmanın birinci bölümünde konuyla ilişkin temel kavramlar olan delil, ispat, ispatın nispiliği, maddi ve şekli gerçek, hukuki gerçek ve mutlak gerçek ile vicdan kavramları incelenmiştir. Çalışmanın delil ve ispat sistemine ayrılan ikinci bölümünde ise delillerin takdiri ve ispat sistemlerinin ortak özellikleri, ceza muhakemesi ile hukuk muhakemesinin karşılaştırılması, delil serbestisi sistemi, delillerin serbestçe takdiri sistemi ve bu sistemin genel mahiyeti, amacı, ön koşulu, anayasal dayanağı, Türk ve Fransız Ceza Muhakemesi Kanunlarındaki dayanakları, ayrıca sistemin kapsamı ve benimsediği delil anlayışı bakımından özellikleri, kanuni ve içtihadi istisnaları ile bu sistemin keyfiliğe yol açmasının engellenmesi sorunu ve denetimi meselesi ele alınmıştır. Sonuç kısmında ise bu sistemin tercih edilmesinin yerinde olduğunun tespiti ile uygulanması sırasında oluşabilecek sakıncalarının giderilmesi hususunda önerilerde bulunulmuştur.

Keywords

• vicdani kanaat
• delil
• ispat
• delillerin serbestçe takdiri sistemi
• ispat sistemi
• maddi gerçek

A Study on the Concept of Conscientious Opinion and the System of Free Evaluation of Evidence in Criminal Procedure

Abstract

In the Turkish criminal procedure regime, the system of free evaluation of evidence is valid. The basic criterion in this system is conscientious conviction. The system of free evaluation of evidence is also a feature that distinguishes criminal procedure from other branches of procedure, as opposed to the legal evidence system. In this context, it is possible to mention that criminal procedure has a unique understanding of evidence, proof, factual truth and legal truth. “Conscience” and “conscientious conviction” are complex concepts with psychological, sociological and philosophical aspects. However, conscientious conviction refers to an opinion that is based on the rules of reason, logic and experience, needs to be justified and can be legally reviewed. As a matter of fact, the system of free evaluation of evidence based on conscientious conviction in criminal procedure law is also called conscientious evidence system. This system first emerged within the scope of the Anglo-Saxon law (common law), and then it was adopted by the Turkish criminal procedure system as well as other countries belonging to the Continental European law. On the other hand, there are various legal and case-law exceptions to the principle of free evaluation of evidence in Turkish law. Arbitrariness is the most important handicap of the system of free evaluation of evidence. Reducing the effects of this handicap depends on the fulfillment of many systemic, essential and practical conditions. In the light of the above-mentioned issues, the first part of this study examines the basic concepts of evidence, proof, relativity of proof, material and formal truth, legal truth, absolute truth and conscience. The second part of the study, which is devoted to the evidence and proof system, examines the common characteristics of the evaluation of evidence and proof systems, the comparison of criminal and civil proceedings, the system of freedom of evidence, the system of free evaluation of evidence and the general nature of this system, its purpose, prerequisite, constitutional basis, its bases in the Turkish and French Codes of Criminal Procedure, as well as the scope of the system and its characteristics in terms of the understanding of evidence it adopts, its legal and jurisprudential exceptions, and the problem of preventing this system from leading to arbitrariness and its control. In the conclusion, the determination that it is appropriate to prefer this system and suggestions are made regarding the elimination of the drawbacks that may arise during its implementation.

Keywords

• conscientious opinion
• evidence
• proving
• the system of free evaluation of evidence
• system of proof
• factual truth

References

1. Arslan A, Felsefeye Giriş (26. Baskı, BB101 Yayınları 2018). google scholar
2. Bardakçı M, ‘Osmanlı İşkenceyi Bile Kanunla Yapardı’ (15 Ağustos 1999) Hürriyet Gazetesi, https://www.hurriyet.com.tr, Erişim Tarihi 14 Aralık 2022. google scholar
3. Bardakoğlu A, “İsbat”, İslam Ansiklopedisi (Cilt 22, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları 2000). google scholar
4. Batuhan H ve Grünberg T, Modern Mantık (3. Baskı, Orta Doğu Teknik Üniversitesi Yayınları 1984). google scholar
5. Blackmore S, Bilinç: Çok Kısa Bir Başlangıç (Çev. Oğuz Akçelik, İstanbul Kültür Üniversitesi Yayınları 2019). google scholar
6. Borricand J ve Simon AM, Droit pénal - Procédure pénal (8e édition, Éditions Dalloz 2013). google scholar
7. Budak AC ve Karaaslan V, Medenî Usul Hukuku (5. Baskı, Filiz Kitabevi Yayınları 2021). google scholar
8. Bouloc B, Procédure pénale (23e édition, Éditions Dalloz 2012). google scholar

9. Centel N ve Zafer H, Ceza Muhakemesi Hukuku (19. Baskı, Beta Yayınları 2020). google scholar
10. Code de procédure pénale, Légifrance, https://www.legifrance.gouv.fr, Erişim Tarihi 24 Aralık 2022.. google scholar
11. Demir O, “Vicdan”, İslam Ansiklopedisi (Cilt 43, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları 2013). google scholar
12. Eflâtun, Devlet (Remzi Kitabevi Yayınları 1958). google scholar
13. Encyclopaedia Britannica, Inc., Ana Britannica: Genel Kültür Ansiklopedisi (Cilt 9, 31, Ana Yayıncılık 1994). google scholar
14. Erem F, Diyalektik Açısından Ceza Yargılaması Hukuku (6. Baskı, Işın Yayıncılık 1986). google scholar
15. Feyzioğlu M, Ceza Muhakemesinde Vicdani Kanaat (Yetkin Yayınları 2002). google scholar
16. Gedik D ve Topaloğlu M, Ceza Muhakemesinde İspat ve Şüphenin Sanık Lehine Yorumlanması (2. Baskı, Adalet Yayınları 2015). google scholar
17. Gökcen A, Balcı M ve Alşahin ME, Ceza Muhakemesi Hukuku (3. Baskı, Adalet Yayınları 2018). google scholar
18. Hall DE, Criminal Law and Procedure (Fourth Edition, Thomson / Delmar Learning 2004). google scholar
19. Hebding DE ve Glick L, Introduction to Sociology: A Text with Readings (Fourth Edition, McGraw-Hill 1992). google scholar
20. Kant I, Seçilmiş Yazılar (6. Baskı, Çev. Nejat Bozkurt, Sentez Yayınları 2020). google scholar
21. Kant I, Ahlâk Metafiziğinin Temellendirilmesi / Grundlegung zur Metaphysik der Sitten (8. Baskı, Çev. İoanna Kuçuradi, Türkiye Felsefe Kurumu Yayınları 2020). google scholar
22. Kant I, ‘Aydınlanma Nedir? Sorusunun Cevabı’ iç Ahmet Faruk Çağlar (edr), Kant, Erhard, Hamann, Herder, Lessing, Mendelssohn, Riem, Schiller, Wieland, Aydınlanma Nedir? (2. Baskı, Albaraka Yayınları 2022). google scholar
23. Konuralp H, Medenî Usul Hukukunda İspat Kurallarının Zorlanan Sınırları (Yetkin 2009). google scholar
24. Langbein JH, Prosecuting Crime in the Renaissance: England, Germany, France (The Lawbook Exchange 2005). google scholar
25. Larguier J ve Conte P, Procédure pénale (23e édition, Éditions Dalloz 2014). google scholar
26. Leroy J, Procédure pénale (L.G.D.J. / Librairie Générale de Droit et de Jurisprudence - Lextenso éditions 2009). google scholar
27. Lewis B, Modern Türkiye’nin Doğuşu (11. Baskı, Çev. Boğaç Babür Turna, Arkadaş Yayınevi 2020). google scholar
28. Locke J, İnsan Anlığı Üzerine Bir Deneme (10. Baskı, Çev. Vehbi Hacıkadiroğlu, 2020). google scholar
29. McEvedy C, Modernçağ Tarih Atlası: 1483’ten 1815’e Avrupa (3. Baskı, Çev. Ayşen Anadol, Sabancı Üniversitesi Yayınları 2018). google scholar
30. Milliyet, Büyük Sözlük: Français/Turc Dictionnaire (Milliyet 1990). google scholar
31. Nişanyan S, Nişanyan Sözlük: Çağdaş Türkçenin Etimolojisi (2. Baskı, Liberus Yayınları 2020). google scholar
32. Özbek VÖ, Doğan K ve Bacaksız P, Ceza Muhakemesi Hukuku (15. Baskı, Seçkin Yayınları 2022). google scholar
33. Özen M, Ceza Muhakemesi Hukuku Dersleri (5. Baskı, Adalet Yayınları 2020). google scholar
34. Öztürk B, Tezcan D ve Erdem MR, Nazari ve Uygulamalı Ceza Muhakemesi Hukuku, (14. Baskı, Seçkin Yayınları 2020). google scholar
35. Parlar A, Hatipoğlu M ve Yüksel EG, Ceza Muhakemesi Hukukunda Deliller Çapraz Sorgu ve İspat (Yazarın Kendi Yayını 2008). google scholar
36. Passer MW ve Smith RE, Psychology: The Science of Mind and Behavior (Third Edition, McGraw-Hill 2007). google scholar
37. Popper KR, Bilimsel Araştırmanın Mantığı (9. Baskı, Çev. İlknur Aka-İbrahim Turan, Yapı Kredi Yayınları 2019). google scholar
38. Pradel J, Manuel de procédure pénale (13e édition, Éditions Cujas 2006). google scholar
39. Sami Ş, Kâmûs-ı Türkî (Latin Harfleriyle) (5. Baskı, İdeal Kültür&Yayıncılık 2017). google scholar
40. Soyaslan D, Ceza Muhakemesi Hukuku (7. Baskı, Yetkin Yayınları 2018). google scholar
41. Shaw SJ ve Shaw EK, Osmanlı İmparatorluğu ve Modern Türkiye (II. Cilt, 3. Baskı, Çev. Mehmet Harmancı, E Yayınları 2000). google scholar
42. Şahin C, Ceza Muhakemesinde İspat (Delillerin Doğrudan Doğruyalığı İlkesi) (Yetkin Yayınları 2001). google scholar
43. Şahin C ve Göktürk N, Ceza Muhakemesi Hukuku -II- (12. Baskı, Seçkin Yayınları 2022). google scholar
44. Taşpınar S, Medeni Yargılama Hukukunda İspat Sözleşmeleri (Yetkin Yayınları 2001). google scholar
45. Toroslu N ve Feyzioğlu M, Ceza Muhakemesi Hukuku (20. Baskı, Savaş Yayınevi 2020). google scholar
46. Turinay FY, ‘1879 Tarihli Ceza Muhakemesi Kanunu (Usul-i Muhâkemât-ı Cezâiyye Kanun-ı Muvakkati) Üzerine Bir İnceleme’ (2021) 11 (1) Hacettepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 169-228. google scholar
47. Türk Dil Kurumu, Türkçe Sözlük (11. Baskı -Tıpkıbasım-, Türk Dil Kurumu Yayınları 2019). google scholar
48. Üçok C, Mumcu A ve Bozkurt G, Türk Hukuk Tarihi (22. Baskı, Turhan Kitabevi Yayınları 2020). google scholar
49. Ülken HZ, Sosyoloji Sözlüğü (Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları 1969). google scholar
50. Ünver Y ve Hakeri H, Ceza Muhakemesi Hukuku (17. Baskı, Adalet Yayınları 2020). google scholar
51. Yasin M, İdari Yargılama Usulünde İspat (On İki Levha Yayınları 2015). google scholar
52. Yavuz YŞ, “Delil”, İslam Ansiklopedisi (Cilt 9, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları 1994). google scholar
53. Yenisey F ve Nuhoğlu A, Ceza Muhakemesi Hukuku (8. Baskı, Seçkin Yayınları 2020). google scholar
54. Yurtcan E, Ceza Yargılaması Hukuku (16. Baskı, Seçkin Yayınları, 2019). google scholar