Koruyucu Aile Statüsünün İptaline İlişkin Uyuşmazlıklarda Görevli Yargı Yeri

Abstract

Korunma ihtiyacı olan çocukların bakım tedbiri gereğince öz ailelerinden alınması üzerine yerleştirilebilecekleri bakım modellerinden biri koruyucu aile hizmetidir. Koruyucu aile hizmetinin amacı öz aile bakımından yoksun çocuğun bakımının geçici bir süreliğine yerleştirildiği aile tarafından sağlanmasıdır. Koruyucu aile idarenin gözetimi ve denetimi altında çocuğun bakımını ve yetiştirilmesini sağlamaktadır. Koruyucu aile olmak isteyenlerin öncelikle koruyucu aile statüsünü almaları gerekmektedir ve bu statü idare tarafından verilmektedir. Belli durumların tespiti halinde ise idare statüyü iptal etmektedir. Statü iptalinin sonucu, bu kişilerin yanına çocuk yerleştirilebilecek olma niteliğini kaybetmesi ve bir daha yanlarına çocuk yerleştirilmemesidir. Statüleri iptal edilenler idari yargıda iptal davası açtıklarında görevli yargı yerinin adli yargı olduğu, bunun üzerine adli yargıda dava açtıklarında ise idari yargının görevli olduğu yönünde kararlar ile karşılaşmaktadırlar. Görevli yargı yeri meselesinin yıllarca sürüncemede kaldığı davalar bulunmaktadır. Bu çalışmada, konuya ilişkin Danıştayın yaklaşımı, özellikle idari yargının genel yaklaşımını gösteren İdari Dava Daireleri Kurulunun 2015 yılında vermiş olduğu kararın gerekçeleri çerçevesinde, Uyuşmazlık Mahkemesinin 2023 ila 2025 yıllarındaki kararları da incelenerek değerlendirilmektedir. İdari yargı organları, idare tarafından tesis edilen statü iptali işleminin hüküm ve sonuçları özel hukukta doğan bir işlem olduğu gerekçesiyle statü iptaline karşı açılan davaların adli yargıda görülmesi gerektiğine karar vermektedir. İdari yargı organlarının bu yaklaşımı isabetli değildir. Koruyucu aile hizmeti, sonuçları sadece özel hukuk alanında doğmayan, kamu hukuku rejiminin ağırlıklı olduğu bir hizmettir. Ayrıca, koruyucu aile statüsünün varlığı veya iptali tek başına özel hukukta herhangi bir sonuç doğurmamaktadır. Konu öncelikle bir idare hukuku meselesidir. Koruyucu aile statüsünün iptali davalarında idari yargı yerlerinin görevli olduğunun kabulü gerekmektedir. Uyuşmazlık Mahkemesi kararları da bu yöndedir.

Keywords

• Çocuk koruma sistemi
• bakım tedbiri
• koruyucu aile statüsü
• görevli yargı yeri
• idari yargı

The Competent Court in Disputes Concerning the Order Removing the Foster Family Status

Abstract

Foster family services constitute one of the care models available for children who are removed from their biological families pursuant to a care measure. Individuals wishing to provide foster care must first obtain foster family status, which is conferred by the administration. Upon the occurrence of certain circumstances, the administration may decide to remove this status. However, individuals whose foster family status has been revoked bring an administrative action for the annulment. Administrative courts hold that the competent jurisdiction is the civil judiciary, and the civil courts rule that the competent jurisdiction is the administrative judiciary. As a result, litigation concerning jurisdictional competence has, in numerous cases, remained unresolved for years. This study examines the approach of the Council of State, with specific emphasis on the reasoning set out in the decision of the Plenary Session of the Administrative Law Chambers in 2015, which represents the general approach of the administrative judiciary. In this context, the decisions of the Court of Jurisdictional Disputes between 2023 and 2025 are also evaluated. Administrative courts have generally reasoned that the order removing foster family status produces legal consequences within the field of private law and have therefore held that the civil courts are competent to resolve the dispute. This approach, however, is not well-founded. Foster family services do not generate consequences solely within the realm of private law; rather, they are primarily regulated by, and situated within, public law. Consequently, disputes concerning the orders removing the foster family status must fall under the jurisdiction of the administrative judiciary. The jurisprudence of the Court of Jurisdictional Disputes likewise supports this conclusion.

Keywords

• child protection system
• foster care
• foster family status
• competent court
• administrative judiciary

References

1. Akgül Ş, Küçüklerin Evlat Edinilmesi ve Koruyucu Aile Kavramı (Yetkin Yayınları 2021). google scholar
2. Akıllıoğlu T, ‘Ticaret Bakanlığının Anonim Ortaklık Ana Sözleşme Değişikliğine İzninin Çıkardığı Yönetim Hukuku Sorunları’ (1979) 10(2) Banka ve Ticaret Hukuku Dergisi 459-478. google scholar
3. Akyüz E, Çocuk Hukuku (Pegem Akademi 2020). google scholar
4. Altın Şahin H, ‘Koruyucu Aile ve Çocuk Arasında Kişisel İlişki Kurulması’ (2022) 4(2) ASBÜ Hukuk Fakültesi Dergisi 680-716. google scholar
5. Ataç İ, Sosyal Politika Bakış Açısından Koruyucu Aile Sistemi: Türkiye ve Dünya Ülkelerinin Karşılaştırılmalı Analizi (Adalet 2023). google scholar
6. Çetin Bobuş KS, Türk Hukuk Sisteminde Koruyucu Aile Sözleşmesi (Adalet Yayınevi 2023). google scholar
7. Dal V ve Akbaş E, ‘Koruyucu Aile Hizmetlerinin Yürütülmesinde Sivil Toplum Kuruluşlarının Çalışmaları’ (2020) (3) Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi 523-546. google scholar
8. Demirbaş H, ‘Sosyal Hizmetler Kuruluşlarına Yerleştirilen Çocuklar Üzerinde Veli veya Vasiye Ait Bazı Yetkilerin Kurumun Yetkilisi veya Sorumlusu Tarafından Kullanılması (Sosyal Hizmetler Kanunu Ek Madde 9)’ (2014) 9(121-122) Bahçeşehir Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 7- 28. google scholar

9. Doğan R, ‘Bir Koruma Tedbiri Olarak Koruyucu Aile Kurumu ve Koruyucu Aile Yönetmeliği’ (2013) (2) Ankara Barosu Dergisi 145-170. google scholar
10. Elçin Grassinger G, Küçüğün Kişi Varlığının Korunması için Alınacak Tedbirler, (XII Levha 2009). google scholar
11. Ervüz C ve Türk A, ‘Çocuk Hakları Perspektifinden Koruyucu Aile Sisteminin Değerlendirilmesi’ (2025) 2(25) Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi 449-480. google scholar
12. Gözler K, İdare Hukuku C.II (3. Baskı, Ekin Basım Yayın 2019). google scholar
13. Gülan A, İdare Hukuku Ders Notları (2016). google scholar
14. Karahanoğulları O, İdare Hukuku (Turhan Kitabevi 2022). google scholar
15. Karataş K, ‘Tü rkiye’de Çocuk Koruma Sistemi ve Koruyucu Aile Uygulamaları Üzerine Bir Değerlendirme’ (2007) 18(2) Toplum ve Sosyal Hizmet 7-19. google scholar
16. Karatay A, ‘Türkiye’de Koruyucu Aile: Kökenleri, Gelişimi ve Bugünü’ (2017) (5) Üsküdar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 389-427. google scholar
17. Kılınç AN, ‘Türk Hukukunda Koruyucu Aile Sözleşmesi ve Koruyucu Aile ile Çocuk Arasındaki Hukuki İlişkinin Değerlendirilmesi’ (2020) 28(3) SÜHFD 1217-1261. google scholar
18. Turgut Tan ve Bahar Bayazıt, İdare Hukuku, (10. Baskı, Turhan Kitabevi 2021). google scholar
19. Ulusoy A, Yeni Türk İdare Hukuku (6. Baskı, Yetkin Yayınları 2023). google scholar
20. Yasin M, ‘Kamu Hizmeti’ in Nur Kaman (ed) İdare Hukuku (9. Baskı, Onikilevha Yayınları 2024). google scholar
21. Yasin M, Sermaye Piyasası Kurulu ve İşlemleri (Seçkin Yayınları 2002). google scholar
22. Yazıcı E, ‘Türkiye’de Çocuk Koruma Sistemi ve Koruyucu Aile Bakım Yönteminde Yeni Yaklaşımlar’ (2014) 4(2) Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 247-270. google scholar
23. Yıldırım B, ‘İnsanlar Neden Koruyucu Aile Oluyor? Algılanan Avantaj ve Dezavantajları ile Koruyucu Aile Olmak’ (2025) 2(25) Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi 589-612. google scholar
24. Yılmaz D, ‘İdare Hukuku Perspektifinden Sokak Çocukları’ (2018) (4) Ankara Barosu Dergisi 75-144. google scholar
25. Zorlutuna D, İsviçre Medeni Kanunu ile Karşılaştırmalı Olarak Türk Hukukunda Küçüklerin Evlat Edinilmesi (Seçkin 2024). google scholar