Türkiye Hakkındaki Uluslararası İnsan Hakları Alanyazınının Bibliyometrik Analizi

Abstract

Akademi, insan haklarına saygılı bir işleyiş sürdürmenin ötesinde, bu alandaki bilginin üretilmesi ve yayılmasında da temel bir rol üstlenmektedir. Bu çalışma, söz konusu rolü merkeze alarak, Türkiye hakkındaki uluslararası insan hakları yayınlarını incelemektedir. 

Araştırmanın verileri Web of Science (WoS) veri tabanından elde edilmiştir. WoS, disiplinler arası kapsamı, bibliyometrik analizlere uygun veri aktarım kolaylığı ve güvenilir dizinleme standartları nedeniyle tercih edilmiştir. Analize yalnızca Türkiye hakkındaki yayınlar dâhil edilmiş; Türkiye’ye yüzeysel ya da dolaylı biçimde atıfta bulunan çalışmalar kapsam dışında bırakılmıştır. Bibliyometrik yöntem aracılığıyla yayınların yıllara göre dağılımı, atıf örüntüleri, önde gelen yazarlar, kurumlar, ülkeler ve tematik yönelimleri sistematik biçimde değerlendirilmiştir. 

Bulgular, 1982-2025 döneminde toplam 625 makalenin yayımlandığını ve yıllık ortalama %8,76 oranında artış kaydedildiğini göstermektedir. 1980’ler ve 1990’lardaki sınırlı üretimin ardından, özellikle 2005 sonrasında belirgin bir yükseliş yaşanmış; 2020’li yıllarda ise en yüksek düzeye ulaşılmıştır. Bu artış, Avrupa Birliği üyelik süreci, 2016 sonrası olağanüstü hâl uygulamaları ve Suriye iç savaşının tetiklediği göç hareketleri gibi kritik siyasal ve toplumsal gelişmelerle doğrudan ilişkili gözükmektedir. 

Yayınların büyük kısmının tek yazarlı olması, alandaki uluslararası ortaklıkların sınırlı kaldığını göstermektedir. Türkiye merkezli akademisyenlerin katkıları görece düşük düzeyde olmakla birlikte, Ankara, Hacettepe ve İstanbul Üniversiteleri öne çıkan kurumlar arasında yer almaktadır. Türkiye dışından en fazla katkı ise Birleşik Krallık, ABD ve Almanya gibi ülkelerden gelmektedir. 

Kavramsal analizler, yayınların siyaset-demokrasi-haklar, hukuk-din-özgürlük, göç ve mültecilik, ile eğitim ve toplumsal cinsiyet temaları etrafında yoğunlaştığını ortaya koymaktadır. Bu tematik dağılım, alanyazının yalnızca hukuk disipliniyle sınırlı kalmadığını; siyaset bilimi, uluslararası ilişkiler, sosyoloji ve eğitim bilimleri gibi alanlarla giderek daha fazla kesiştiğini, disiplinler arası bir çerçevede dinamik ve çok boyutlu bir yapıya sahip olduğunu göstermektedir.

Keywords

• İnsan Hakları
• İnsan Hakları Hukuku
• Bibliyometrik Analiz
• Bibliometrix
• İnsan Hakları Hukuku Eğitimi
• İnsan Hakları Hukukunda Araştırma Yöntemleri
• İnsan Hakları Methodolojisi
• Bilim Haritalama

Bibliometric Analysis of the International Human Rights Literature About Türkiye

Abstract

Beyond maintaining a rights-respecting institutional practice, the academy plays a fundamental role in producing and disseminating human rights knowledge. This study focuses on that role by examining international academic literature concerning Türkiye. 

The data for this research were obtained from the Web of Science (WoS) database, selected for its interdisciplinary scope, compatibility with bibliometric analysis, and reliable indexing standards. Only publications directly addressing Türkiye were included in the analysis, while those making merely superficial or indirect references were excluded. The study systematically evaluates the annual distribution of publications, citation patterns, leading authors, institutions, countries, and thematic orientations using bibliometric methods. 

The findings indicate that between 1982 and 2025, 625 articles were published, with an average annual growth rate of 8.76%. Following a period of limited output during the 1980s and 1990s, publication activity increased markedly after 2005, reaching its highest level in the 2020s. This surge appears directly linked to significant political and social developments, including Türkiye’s European Union accession process, the state of emergency following 2016, and the migration flows triggered by the Syrian civil war. 

The predominance of single-authored publications suggests that international collaboration remains limited. Although the contributions of Türkiye-based scholars are relatively modest, Ankara University, Hacettepe University, and Istanbul University emerge as the leading institutions. The largest share of contributions from abroad originates from the United Kingdom, the United States, and Germany. 

Conceptual analyses reveal that publications cluster around four main thematic areas: politics-democracy-rights, law-religion-freedom, migration and refugee studies, and education and gender. This thematic pattern indicates that the international human rights literature on Türkiye is no longer confined to the legal discipline; rather, it increasingly intersects with political science, international relations, sociology, and education studies. Consequently, the literature has evolved into a dynamic, interdisciplinary, and multidimensional field of research.

Keywords

• Human Rights
• Human Rights Law
• Bibliometric Analysis
• Bibliometrix
• Human Rights Education
• Research Methods in Human Rights
• Human Rights Methodology
• Science Mapping

References

1. ‘Bibliometric Analysis and Visualization’ University of Illinois Chicago Library https://researchguides.uic.edu/c.php?g=1233392&p=9025976 Erişim Tarihi 5 Ocak 2024. google scholar
2. ‘Bibliometrix A Powerful and Popular New Bibliometric Tool Used in the Domain of Business and Management’ Singapore Management University Library https://library.smu.edu.sg/topics-insights/bibliometrix Erişim Tarihi 6 Ocak 2024. google scholar
3. ‘Cumulative Frequency and Relative Frequency’, https://stats.libretexts.org/Bookshelves/Introductory_Statistics/Inferential_Statistics_and_Probability_-_A_Holistic_Approach_(Geraghty)/02%3A_Displaying_and_Analyzing_Data_with_Graphs/2.05%3A_Graphs_of_Numeric_Data/2.5.05%3A_Cumulative_Frequency_and_Relative_Frequency (Erişim Tarihi 11 Eylül 2025). google scholar
4. ‘İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi’, https://www.ohchr.org/sites/default/files/UDHR/Documents/UDHR_Translations/trk.pdf Erişim Tarihi 22 Aralık 2023. google scholar
5. ‘Web of Science Core Collection’, https://clarivate.com/products/scientific-and-academic-research/research-discovery-and-workflow-solutions/webofscience-platform/web-of-science-core-collection/ Erişim Tarihi 5 Ocak 2024. google scholar
6. ‘Web of Science Platform’, https://clarivate.com/products/scientific-and-academic-research/research-discovery-and-workflow-solutions/webofscience-platform/ Erişim Tarihi 5 Ocak 2024. google scholar
7. An-Na'im A, ‘The Spirit of Laws is Not Universal: Alternatives to the Enforcement Paradigm for Human Rights’ (2016) 21 Tilburg Law Review 255-274. google scholar
8. Aria M, & Cuccurullo C, ‘Bibliometrix: An R-tool for Comprehensive Science Mapping Analysis’, Journal of Informetrics, 2017 11(4) 959-975. google scholar

9. Batista-Canino Rosa M, Santana-Hernandez L and Medina-Brito P, ‘A Scientometric Analysis on Entrepreneurial Intention Literature: Delving Deeper into Local Citation’ Heliyon (2023), 9(1), 1-24. google scholar
10. Bowell T and Kemp G, Critical Thinking: A Concise Guide (2002, Routledge). google scholar
11. Brems E, Lavrysen L and Verdonck L, ‘Universities as Human Rights Actors’ (2019) 11 Journal of Human Rights Practice 229-238. google scholar
12. Callon M, Courtial JP and Laville F, ‘Co-word Analysis as a Tool for Describing the Network of Interactions between Basic and Technological Research: The Case of Polymer Chemistry’ (1991) 22 Scientometrics 155-205. google scholar
13. Clapham A, Human Rights A Very Short Introduction (Oxford University Press 2007). google scholar
14. Cobo M J, Lopez-Herrera A G, Herrera-Viedma E and Herrera F, ‘Science Mapping Software Tools: Review, Analysis and Cooperative Among Tools’ Journal of the American Society for Information Science and Technology (2011) 62 (7) 1382-1402. google scholar
15. Cobo M J, López-Herrera AG, Herrera-Viedma E and Herrera F, ‘An Approach for Detecting, Quantifying, and Visualizing the Evolution of a Research Field: A Practical Application to the Fuzzy Sets Theory Field’ (2011) 5 Journal of Informetrics 146-166. google scholar
16. Değer O, Türkiye Akademisinde Bir Disiplin Olarak İnsan Hakları (KAGED, 2018). google scholar
17. Donthu N, Kumar S, Mukherjeec D, Pandey N, Lim W M, ‘How to Conduct a Bibliometric Analysis: An Overview and Guidelines’ (2021) 133 Journal of Business Research 285-296. google scholar
18. Donthu N, Kumar S, P Nitesh and Gupta P, ‘Forty Years of the International Journal of Information Management: A Bibliometric Analysis International Journal of Information Management (2021) 1-22. google scholar
19. Flowers N, Human Rights Education Handbook: Practices for Learning, Action, and Change Topic Book 4 (The Human Rights Resource Center and The Stanley Foundation, 2000) 15. google scholar
20. Friedman A, ‘The Power of Lotka’s Law Through the Eyes of R’ Romanian Statistical Review 2015 2 69-77. google scholar
21. Gardbaum S, ‘Human Rights and International Constitutionalism’ in Dunoff JL, Trachtman JP (ed), Ruling the World? Constitutionalism, International Law, and Global Governance (Cambridge University Press 2009) 233-257. google scholar
22. Garfield E, ‘Bradfords Law and Related Statistical Patterns’ Essays of an Information Scientist, (1979-80) 4: 476-483. google scholar
23. Garfield E, ‘KeyWords Plus: ISI’s Breakthrough Retrieval Method. Part 1. Expanding Your Searching Power on Current Contents on Diskette’ (1990) 32 Current Comments 295-299. google scholar
24. Gross O V and Pritchard A, "Documentation Notes", Journal of Documentation (1969) 25(4) 344-349. google scholar
25. Gülener S ve Erdem, A. Y, 'Türkiye’de İnsan Hakları Alanında Hazırlanmış Lisansüstü Tezler Üzerine Bir İnceleme' (2024) 72 Adalet Dergisi 35-63. google scholar
26. Gürler G, ‘Bibliyometrik Araştırmalarda İlgili Literatüre İlişkin Veri Setinin Oluşturulma Süreci’ in Oğuzhan Öztürk ve Gökhan Gürler (eds) Bir Literatür İncelemesi Aracı Olarak Bibliyometrik Analiz (2. Basım, Nobel Bilimsel 2021) 53-66. google scholar
27. Gök F, ‘Vatandaşlık ve İnsan Hakları Eğitimi Ders Kitapları’ in B Çotuksöken, A Erzan ve O Silier (eds) Ders Kitaplarında İnsan Hakları: Tarama Sonuçları (İstanbul, Tarih Vakfı Yayınları, 2003) 158-171. google scholar
28. Hedges L.V, Higgins P.T. J, R. Rothstein H and Borenstein M, Introduction to Meta-Analysis (Wiley 2009) XXI-XXVIII. google scholar
29. Kalem, S, ‘Türkiye Üniversitelerinde İnsan Hakları Derslerine ve Çalışmalarına İlişkin Niceliksel Bir İnceleme’ (2019) 2(2) Üniversite Araştırmaları Dergisi 57-74. google scholar
30. Kepenekci, Y Karaman ‘A Study of Effectiveness of Human Rights Education in Turkey’ (2005) Journal of Peace Education 2 (1) 53-68. google scholar
31. Lagoutte S and Soskin D, The Role of Academia in Human Rights’ Protection and Promotion’ (SSRN 23 Temmuz 2018) https://ssrn.com/abstract=3218324 Erişim Tarihi 02.01.2024 1-38. google scholar
32. Larry H, Hedges V and Valentine J C, ‘Research Synthesis as a Scientific Process’ in Harris Cooper Larry V. Hedges ve Jeffrey C. Valentine (eds) The Handbook of Research Synhesis and Meta-Analysis (3. Baskı, Russel Sage Foundation 2019) 3-19. google scholar
33. Li K, Rollins J and Yan E, ‘Web of Science Use in Published Research and Review Papers 1997–2017: A Selective, Dynamic, Cross-Domain, Content-Based Analysis’ (2018) 115:1-20 Scientomerics 1-20. google scholar
34. Lotka A J, ‘The Frequency Distribution of Scientific Productivity’ Journal of the Washington Academy of Sciences 1926 16 (2) 317-323. google scholar
35. Milli Egemenlik Demokrasi ve İnsan Hakları Bibliyografyası 1840-1990 (Türkiye Büyük Millet Meclisi Yayınları, 1992). google scholar
36. Moral-Muñoz J A, Herrera-Viedma E, Santisteban-Espejo A, Cobo M J, ‘Software Tools for Conducting Bibliometric Analysis in Science: An Upto-Date Review’ Profesional de la Información (2020) 29 (1) 1-20. google scholar
37. Noyons E C, M Moed, H F, & Luwel, M ‘Combining Mapping And Citation Analysis For Evaluative Bibliometric Purposes: A Bibliometric Study’ (1999) 50 Journal of the American Society for Information Science 115–131. google scholar
38. NPR, ‘Student Protests over Gaza Spread to Universities Worldwide’ (NPR, 3 Mayıs 2024), https://www.npr.org/2024/05/03/1248661834/student-protests-gaza-universities-international (Erişim Tarihi: 13 Eylül 2025). google scholar
39. O’Donoghue A, ‘International Constitutionalism And The State’ (2013) 11(4) International Journal of Constitutional Law, 1021-1045. google scholar
40. Office of the High Commissioner for Human Rights, ‘Human Rights Education and Training’ (OHCHR, 2024) https://www.ohchr.org/en/resources/educators/human-rights-education-training Erişim Tarihi 13 Mayıs 2024. google scholar
41. Office of the High Commissioner for Human Rights, ‘Vienna Declaration and Programme of Action’ (OHCHR, 1993) https://www.ohchr.org/sites/default/files/vienna.pdf Erişim Tarihi 17 Mayıs 2024. google scholar
42. Orhan U, ‘Bibliyometrik Araştırmalarda Kullanılan Paket Programlar: Bir Karşılaştırma’ in Oğuzhan Öztürk ve Gökhan Gürler (eds) Bir Literatür İncelemesi Aracı Olarak Bibliyometrik Analiz (2. Basım, Nobel Bilimsel 2021) 111-123. google scholar
43. Osler, A. H, "Higher Education, Human Rights and Inclusive Citizenship." In Social Inclusion and Higher Education, edited by T. N. Basit and S. Tomlinson (Bristol University Press; Policy Press, 2024). google scholar
44. Perez, O Bar-Ilan, J Cohen, R and Schreiber, N (2019), ‘The Network of Law Reviews: Citation Cartels, Scientific Communities, and Journal Rankings’ (2019) 82 The Modern Law Review 240-268. google scholar
45. Severo PP, Furstenau LB, Sott MK, Cossul D, Bender MS, Bragazzi NL, ‘Thirty Years of Human Rights Study in the Web of Science Database (1990-2020)’ (2021) 18 Int J Environ Res Public Health 1-23. google scholar
46. Small H, ‘Co‐citation in the Scientific Literature: A New Measure of the Relationship Between Two Documents’ (1973) 24(4) Journal of the American Society for Information Science 265-269. google scholar
47. Soykan C, ‘Türkiye’de İnsan Hakları Alanında Yazılmış Eserler Üzerine Bir Değerlendirme’ (2005) (2) 6 Uluslararası İlişkiler 197-202 google scholar
48. Sweileh WM, 'A Bibliometric Analysis of Global Research Output on Health and Human Rights (1900–2017)' (2018) 3 Global Health Research and Policy 1-10. google scholar
49. Şimşir İ, ‘Bibliyometri ve Bibliyometrik Analize İlişkin Kavramsal Çerçeve’ in Oğuzhan Öztürk ve Gökhan Gürler (eds) Bir Literatür İncelemesi Aracı Olarak Bibliyometrik Analiz (2. Basım, Nobel Bilimsel 2021) 7, 31. google scholar
50. Tibbitts F, Human Rights-Based Approach Handbook for Higher Education (Raoul Wallenberg Institute of Human Rights and Humanitarian Law 2022). google scholar
51. United Nations Human Rights Office of the High Commissioner, ‘Human Rights Education and Training Materials and Resources’ (OHCHR, 2024) https://www.ohchr.org/en/resources/educators/human-rights-education-training/human-rights-education-and-training-materials-and-resources Erişim Tarihi 13 Haziran 2024. google scholar
52. Ünlü U, ‘İlkokul 4. Sınıf İnsan Hakları, Yurttaşlık ve Demokrasi Dersi Öğretim Programına Yönelik Araştırmaların İncelenmesi’ (2019) 91 Türk İdare Dergisi 311-332. google scholar
53. Villar, P F, Structured Literature Reviews: Building Transparency and Trust in Standarts of Reporting Evidence (The World Bank Group 2022). google scholar
54. Wang Q and Su M, ‘Integrating Blockchain Technology into The Energy Sector-From Theory Of Blockchain to Research and Application of Energy Blockchain’ Computer Science Review (2020) 37 1-25. google scholar
55. Zupic I and Cater T, ‘Bibliometric Methods in Management and Organization’ Organizational Research Methods (2015) 18(3) 429-472. google scholar