İsviçre Federal Mahkemesinin 15/01/2024 Tarihli Kararı Çerçevesinde Zorunlu Geçit Hakkına İlişkin Bir Değerlendirme

Abstract

Zorunlu geçit hakkı hem İsviçre hem de Türk hukuk sistemlerinde taşınmaz maliklerinin komşuluk ilişkileri bağlamında ileri sürebileceği istisnai nitelikte bir aynî haktır. Buna göre genel yola çıkmak için yeterli geçidi bulunmayan malik, zorunlu geçit hakkı ile en az zarar vereceği komşu veya komşularından tam bir bedel karşılığında kendisine geçit irtifakı tanımasını isteme hakkına sahiptir. Bu hakkın kullanımı hem kamu yararı hem de bireysel mülkiyet hakkı arasında denge kurmayı gerektirir. Zira zorunlu geçit hakkı, niteliği gereği yalnızca mülkiyet hakkı ile değil, aynı zamanda komşuluk hukuku ile de yakın bağlantı ve etkileşim içindedir. İsviçre Medeni Kanun’u (CC m 694) ve Türk Medeni Kanunu’nda (TMK m 747) yer alan düzenlemeler geçit ihtiyacını karşılamak amacıyla benzer çerçevelerde oluşturulmuştur. Ancak bilhassa geçit hakkına dayanak teşkil eden zorunluluk bakımından malik kusurunun etkisi, bu etkinin mirasçılara geçip geçmeyeceği sorunu, tescil işleminin zorunlu geçit hakkına ilişkin etki anı ve bunun sonuçlarına ilişkin hususlar önem taşımaktadır. Bu nedenle belirtilen hususların ayrı ayrı değerlendirilmesi isabetli görülmüştür. Nitekim geçit hakkına ilişkin ihtiyaç halinin, malik tarafından bizzat yaratılması durumunda zorunlu geçit hakkı uygulama alanı bulamaz. Buna karşılık aynı durumun mirasçılar üzerindeki etkisi ise tartışmaya açıktır. Bu çalışmada, İsviçre Federal Mahkemesi’nin 15/01/2024 tarihli ve 5A_307/2023 sayılı kararı esas alınarak zorunlu geçit hakkı bakımından malik kusurunun neleri kapsadığı ve bu kusurun mirasçılar üzerindeki etkileri ile hakkın tesciline ait doktrin ve yargı kararlarındaki önemli hususlar birlikte değerlendirilmektedir.

Keywords

• Zorunlu geçit hakkı
• hakkın kötüye kullanımı
• mirasçıların durumu
• öncelik sırası
• fedakârlığın denkleştirilmesi

The Issue of Fault Transfer and the Balance of Party Interests in Compulsory Rights of Passage within the Scope of the Swiss Federal Supreme Court Decision Dated 15/01/2024

Abstract

The right of necessary passage is an exceptional real right that property owners may invoke within the framework of neighborhood relations in both the Swiss and Turkish legal systems. Accordingly, an owner who lacks sufficient access to a public road has the right to request from one or more neighboring property owners the establishment of a right of passage through their land, in exchange for full compensation, provided that it causes the least damage. The exercise of this right requires balancing public interest with the right to private property, as the right of necessary passage is not only related to property rights but is also inherently linked to the law of neighboring properties. Although the provisions of the Swiss Civil Code (Art 694 CC) and the Turkish Civil Code (Art 747 TCC) are structured similarly to address this need, certain aspects require separate evaluation due to their legal significance, particularly the effect of fault on the request for a right of passage, whether such fault can be attributed to heirs, the moment and legal impact of registration, and the consequences thereof. This is because the right of necessary passage cannot be applied if the owner has personally caused the state of necessity. However, the effect of this situation on the heirs remains a matter of legal debate.

Keywords

• Right of way
• abuse of right
• situation of heirs
• order of priority
• compensation for sacrifice

References

1. Akipek J, Akıntürk T ve Ateş D, Eşya Hukuku (2. Baskı, Beta 2018). google scholar
2. Akyol Ş, Dürüstlük Kuralı ve Hakkın Kötüye Kullanılması Yasağı, (2. Baskı Vedat 2006). google scholar
3. Argul M C, ‘Art 739 CC’ iç Pascal Pichonnaz, Bénédict Foëx ve Denis Piotet (edr), Code civil II: Commentaire Romand (Helbing Lichtenhahn Verlag 2016), google scholar
4. Ayan M, Eşya Hukuku- II- Mülkiyet (9. Baskı, Seçkin 2016). google scholar
5. Bosshart JJ, Les restrictions légales indirectes de la propriété foncière (Imprimerie du 'Progrès' Tramelan 1954). google scholar
6. Buz V, Medeni Hukukta Yenilik Doğuran Haklar, (Yetkin 2005). google scholar
7. Canarslan G, ‘Eşyaya Bağlı İrtifak Haklarında İrtifakın Yerinin Değiştirilmesini Talep Hakkı’(2015) 13(154) Legal Hukuk Dergisi 167-192. google scholar
8. Demir M, ‘Zorunlu Geçit Hakkı Kurulmasının Koşulları ve Tazminatın (Tam Bedelin) Belirlenmesi Sorunu’, (2003) 52(4) Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 187-210. google scholar

9. Denis Piotet, ‘Les nouvelles dispositions relatives aux servitudes’ iç Johannes Schmid (ed), Les servitudes et les cédules hypothécaires (Genève 2012) google scholar
10. Edis S, Medeni Hukuka Giriş ve Başlangıç Hükümleri, (4. Baskı, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi 1993) google scholar Erel Ş N, Eşyaya Bağlı Borç, (Ankara Üniversitesi Yayınevi 1982). google scholar
11. Eren F, Mülkiyet Hukuku (4. Baskı, Yetkin 2016). google scholar
12. Ertaş Ş, Eşya Hukuku (14. Baskı, Barış Yayınları 2018). google scholar
13. Hatemi H, Serozan R ve Arpacı A, Eşya Hukuku (Filiz 1991). google scholar
14. Havutçu A, Akıncı M ve Dinç M, Gayrimenkul Davaları Cilt I (2. Baskı, Seçkin 2021). google scholar
15. Kılıçoğlu, M A, Eşya Hukuku (Turhan 2021). google scholar
16. Kırca, Ç, ‘Zorunlu İrtifakların Hukuki Niteliği’ (2005) 54(4) Aara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 65-76. google scholar
17. Kocabaş G, Sözleşmeden Doğan Geçit İrtifakı (Legal, 2021) google scholar
18. Köprülü B, Kaneti S, Sınırlı Ayni Haklar, (2. Baskı İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi, 1983) google scholar
19. Martin-Rivara, I, La servitude de passage nécessaire (Schulthess 2021). google scholar
20. Oğuzman K, “Eşyaya Bağlı Haklar ve Borçlar”, (1965) 32(1-4) İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, 209-219. google scholar
21. Oğuzman K, “Eşyaya Bağlı Haklara Hâkim Olan Esaslar”, Halil Arslanlı’nın Anısına Armağan, (İstanbul Üniversitesi 1978), 107-126. google scholar
22. Oğuzman K, Seliçi Ö ve Oktay-Özdemir S, Eşya Hukuku (24. Baskı, Filiz 2022). google scholar
23. Oğuzman K, Barlas N, Medeni Hukuk, Giriş, Kaynaklar, Temel Kavramlar (24. Baskı, Vedat 2018). google scholar
24. Onaran Ertan B, Mülkiyet Hakkının Komşuluk Hukukundan Doğan Sınırlamaları (Oniki Levha 2023). google scholar
25. Özsunay E, Zaruri Geçit Hakkı (İsmail Akgün Matbaası 1963). google scholar
26. Piotet D, ‘Art 680–712 CC’ iç Pascal Pichonnaz, Bénédict Foëx ve Denis Piotet (edr), Code civil II: Commentaire Romand (Helbing Lichtenhahn Verlag 2016). google scholar
27. ———- Les droits réels limités en général, les servitudes et les charges foncières, Traité de droit privé suisse (2. Baskı, Bâle 2012). google scholar
28. Pittet M, Les Servitudes légales: Contribution a l'etude des articles 674 al. 3, 691, 694 et 710 du Code civil suisse (Vaudoise 1967). google scholar
29. Pradervand-Kernen M, ‘Obtention d’un accès suffisant en vue de la construction d’un immeuble: moyens de droit public et de droit privé, en particulier la constitution d’une servitude de passage nécessaire’ (2016) 97 Revue Suisse du Notariat et du Registre Foncier 377-400. google scholar
30. ———- La valeur des servitudes foncières et du droit de superficie (Schulthess 2007). google scholar
31. Robichon André, Les rapports de voisinage dans le Code civil suisse et la législation cantonale romande (P. Delacombaz 1914). google scholar
32. Sarıkaya M, İrtifak Sözleşmesi, (Filiz 2023). google scholar
33. Saymen F ve Elbir H, Türk Eşya Hukuku Dersleri (Filiz 1963). google scholar
34. Sirmen L, Eşya Hukuku (10. Baskı, Yetkin 2022). google scholar
35. Steinauer PH, ‘Servitudes foncières et droit de superficie: développements récents’ iç Bénédict Foëx and Michel Hottelier (edr), Servitudes, droit de voisinage, responsabilités du propriétaire immobilier (Genève Zurich, Bâle 2007). google scholar
36. ———- Les droits réels Tome II (5. Baskı, Stämpfli 2020). google scholar
37. Surlu MH ve Öztürk G, Öğreti ve Uygulamada Geçit Hakkı (Seçkin 2003). google scholar
38. Tekinay SS, Taşınmaz Mülkiyetinin Takyitleri (Filiz 1988). google scholar
39. Terré F ve Simler P, Droit civil – Les biens (10. Baskı, Dalloz 2018). google scholar
40. Ulusan İ, Medeni Hukukta Fedakarlığın Denkleştirilmesi İlkesi ve Uygulama Alanı (2. Baskı, Vedat Yayınevi 2012). google scholar
41. Ünal M, Sınırlı Ayni Haklar, (2. Baskı Savaş, 2024), google scholar