Anlaşmalı Boşanmada Hâkimin Takdir Yetkisi

Abstract

Anlaşmalı boşanma kaynağını aile hukukuna egemen olan ilkelerden biri olan irade ilkesinden alır. Anılan boşanma sebebi serbest iradeleriyle hareket ederek evlenen eşlerin yine iradelerine dayanarak evlilik birliğini sona erdirebilecekleri esasına dayanır. Böyle olmakla birlikte boşanma sonucunun elde edilmesi yalnızca tarafların iradesine bırakılmamıştır. Anlaşmalı boşanma halinde de boşanma, mahkeme kararı ile gerçekleşir. Anlaşmalı boşanma halinde taraflar boşanma konusundaki isteklerini ve boşanmanın sonucuna ilişkin iradelerini karşılıklı olarak bir sözleşmede açıklar. Uygulamada taraflar arasında sözü edilen bu anlaşma boşanma protokolü adıyla anılır. Taraflar boşanma protokolünün içeriğini belirlemek konusunda kanunlarla belirlenmiş sınırlar içerisinde serbesttir. Anlaşmalı boşanma protokolünün geçerliliği tarafların boşanmanın mali sonuçları ve çocukların durumu konusunda anlaşmış olmalarına ve bu anlaşmanın hâkim tarafından uygun bulunmasına bağlıdır. Anlaşmalı boşanmanın sözü edilen koşulların gerçekleşmesine bağlanması kanımızca irade ilkesini esas alan bir boşanma sebebiyle bağdaşmamaktadır. Anlaşmalı boşanma yolunu tercih eden taraflar aralarındaki ilişkinin barışçıl bir yöntemle ve hızlı bir şekilde çözümlenmesini istemektedir. Bu nedenle kanımızca anlaşmalı boşanmada özellikle hakimin takdirine bırakılan hususlar çerçevesinde birtakım yeniliğe gidilmesine ihtiyaç vardır. Bu kapsamda boşanmanın fer’i sonuçları kabul edilen maddi ve manevi tazminat talepleri, yoksulluk ve iştirak nafakası ile velayetin tevdii hususunda yabancı hukuk sistemlerindeki uygulamaların ve güncel örneklerin Türk hukukuna da dahil edilmesi kanımızca isabetli olacaktır. Bunun sağlanabilmesi için öncelikle anlaşmalı boşanmanın koşulları, anlaşmalı boşanma kurumunun hukuki niteliği, anlaşmalı boşanmaya bağlanan sonuçların Türk Medeni Kanunu’nda ne şekilde hüküm altına alındığı incelenmeli; ardından sözü edilen düzenlemelerdeki noksanlıkların veya değiştirilmesi gereken hususların neler olduğu belirlenmelidir. 

Çalışmamızda öncelikle anlaşmalı boşanma hakkında bilgi verilecek, ardından hâkimin takdir yetkisine ilişkin genel açıklamalarda bulunulacak sonrasında yaptığımız açıklamalar çerçevesinde anlaşmalı boşanmada hâkimin takdir yetkisi ve sınırları konusunda görüşlerimize yer verilecektir.

Keywords

• İrade ilkesi
• boşanmanın mali sonuçları
• boşanma protokolü
• hâkimin takdir yetkisi
• birlikte velayet

The judge’s Discretion in a Consensual Divorce

Abstract

Consensual divorce derives its source from the principle of will in family law. The reason for the divorce in question is based on the principle that spouses who marry by free will, can also end their marriage by their will. However, besides the will of the parties, the divorce is also made by the court's decision. The parties mutually express their will for divorce and their wishes concerning outcome of divorce on a contract that is called as divorce protocol. The validity of the consensual divorce protocol depends on the parties agreeing on monetary results of divorce, also the children’s status and on approval of divorce protocol by court. According to our opinion, consensual divorce’s binding to the fulfillment of aforementioned conditions is incompatible with this characteristic of a divorce ground based on the principle of will. Here, parties quickly want to resolve their relationship peacefully. In our opinion, there’s a need for some innovations in consensual divorce, especially within the framework of the issues left to the judge's discretion. Including the practices and current developments of foreign legal systems in Turkish law, regarding material and moral compensation claims, poverty and child support, the transfer of custody, which are secondary consequences of divorce might be the solution. 

In our study, firstly, consensual divorce is enlightened, then judge's discretionary power is explained, finally our opinions about the discretionary power and limits of the judge in consensual divorce will be expressed.

Keywords

• Principle of volition
• financial implications of divorce
• divorce protocol
• discretion of the judge
• joint custody

References

1. Akıntürk T ve Ateş D, Türk Medeni Hukuku Aile Hukuku İkinci Cilt (24. Baskı, Beta 2022). google scholar
2. Akkaya T, Medeni Usul Hukuku Bakımından Boşanma Davası (Yetkin 2017). google scholar
3. Acar Faruk, Aile Hukuku Fasikül IV Boşanma Davası ve Sonuçları (Vedat 2025). google scholar
4. Acar Faruk, ‘Türk Medeni Kanunu’nun Ortak Hayatın Yeniden Kurulamaması (Fiili Ayrılık Sebebiyle Boşanmaya İlişkin Düzenlemesinin (TMK m.166/4) Anayasa Mahkemesi Tarafından İptali Hakkında Kısa Bir Değerlendirme’, Serap Helvacı’nın Anısına Armağan- Cilt I On İki Levha Yayıncılık 2024) 153-175. google scholar
5. Apaydın E, ‘Ortak Hayata Son Verilmesi Sonrası Ortak Velâyet Hususunda Yasal Düzenleme Gereği’ (2018) IX(1) İnHFD 445-476. google scholar
6. Arbek Ö, ‘Boşanmanın Mali Sonuçları’ (2005) LIV(1) AÜHFD 115-163. google scholar
7. Arkan-Serim A, ‘Yoksulluk Nafakası’ (2007) LXV(1) İHM, 285-302. google scholar
8. Arndt C, Personen- und Familienrecht Art. 1–456 ZGB – Partnerschaftsgesetz CHK- Handkommentar zum Schweizer Privatrecht, (4. Auflage, Schultess 2023). google scholar

9. Ayar A, ‘Evliliğin Sona Ermesi’ iç Şebnem Akipek Öcal ve Hayrünnisa Özdemir (edr), Aile Hukuku (Seçkin 2024). google scholar
10. Ayrancı H ve Aral F, Borçlar Hukuku Özel Borç İlişkileri (16. Bası, Yetkin 2023). google scholar
11. Baygın C ve Nar A, Medeni Hukuk Dersleri II Aile Hukuku (Yetkin 2025). google scholar
12. Baygın C, Soybağı Hukuku (Onkilevha 2010). google scholar
13. Baygın C, ‘Tanzimattan Günümüze Aile Hukukunun Gelişim Sürecine Kısa Bir Bakış’, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Araştırmaları Dergisi, (2016) XXII(3) MÜHFHAD, 453-462. google scholar
14. Belli M, Akçay-Didişen N ve Bal-Yılmaz Hatice ‘Geçmişten Günümüze Değişen Babalık Rolü ve Çocuk Gelişimine Katkıları’ CBÜSBED (2020) VIII(2) 366-371. google scholar
15. Birinci-Uzun T, ‘Türk Medenî Kanunu’na Göre Velâyetin Kullanılması ve Çocuğun Yüksek (Üstün) Yararı İlkesi Doğrultusunda Boşanmada ve Evlilik Dışı İlişkide Birlikte Velâyet Modeli’ (2016) VI(1) HÜHFD 135-166. google scholar
16. Büchler A and Zeno R, Scheidung Band I (Famm Komm) Roland Fankhauser (Hrsg). (Schultess 2022). google scholar
17. Ceylan E, ‘İştirak Nafakasının Belirlenmesiyle İlgili Seçilmiş Yargıtay Kararlarının Değerlendirilmesi’ TBB Dergisi (2017) CXXXIII 299-324. google scholar
18. Çelebi Ö, ‘Cinsiyet Eşitliği ve Çocuğun Üstün Yararının Kesişim Noktası Olarak Boşanmada Velayetin Düzenlenmesi’, (2020) LXXIX(1) 27-77. google scholar
19. Doğancı DE, ‘İştirak Nafakası Hesaplama Metodları: Türk-İsviçre Hukukunda Karşılaştırmalı Bir İnceleme ve Bazı Öneriler’ (2023) XIII(1) SDÜHFD 701-817. google scholar
20. Dural M, Öğüz, T ve Gümüş MA, Türk Özel Hukuku C. III Aile Hukuku (18. Bası, Filiz 2023). google scholar
21. Edis S, ‘Hukukun Uygulanmasında Yargıca Tanınmış Takdir Yetkisi’ AÜHFD (1973) 169-196. google scholar
22. Erçoşkun-Şenol HK, ‘Türk Hukukunda Boşanma Halinde Ortak Velâyete Hükmedilip Hükmedilemeyeceği Sorunu’ (2021) XII(2) İnÜHFD 754-765. google scholar
23. Erdem M ve Makaracı-Başak Aslı, Aile Hukuku (2. Bası Seçkin 2022). google scholar
24. Eren F, Borçlar Hukuku Genel Hükümler (24. Bası, Ankara 2019). google scholar
25. Erlüle F, ‘Alman, Avusturya ve İsviçre Medeni Kanunlarında Yapılan Revizyonlar ve Boşanmadan Sonra Birlikte Velayetin Kural Haline Gelmesi’ (2021) XVII(2) 555-576. google scholar
26. Gayretli-Aydın S, ‘Boşanma Davası ve Hukuki Sonuçları’ iç Metin İkizler ve Özlem Tüzüner (edr), Medeni Hukuk II Aile Hukuku (2. Bası Adalet 2024) 171-205. google scholar
27. Grassinger GE, ‘Boşanma Davasında Eşlerin Boşanmanın Tali Sonuçlarına İlişkin Konularda Anlaşma Yapmaları ve Konu ile İlgili İsviçre Federal Mahkemesi Kararı’, (1997) İHM LV(3) 235-242. google scholar
28. Gülgösteren ZA, ‘Boşanma Sonucunda Ortak (Birlikte) Velayet’ (2017) II(2) ÇÜHFD 157-180. google scholar
29. Gümüş MA, Borçlar Hukuku Genel Hükümler (Ankara 2021). google scholar
30. Hausheer H, Walter HP, Caroni P, Schöbi F, Emmenegger S, Tschentscher A, Regina E. Aebi-Müller, Hofer S, Hrubesch-Millauer S, Wolf S, Koller T, Schmid-Tschirren C, Walter HP, Berner Kommentar Einleitung Art 1-9 ZGB - Schweizerisches Zivilgesetzbuch Einleitung und Personenrecht, (Hrsg.) Hausheer H, Peter H Walter (2012 Stämpfli). google scholar
31. Hüseyin H ve Kalkan-Oğuztürk B, Aile hukuku (6. Bası, Onikilevha 2018). google scholar
32. İnce N, ‘Karşılaştırmalı Hukukta ve Türk Hukukunda Evlilik Birliğinin Boşanma ile Sona Ermesi Durumunda Birlikte Velayet’ (2018) IX(34) ÇÜHFD 189-229. google scholar
33. İçöz-Demirel D ve Kömür E, Anlaşmalı Boşanma Protokolünün Düzenlenmesi ve İhlali (2. Bası Seçkin 2024). google scholar
34. Jungo A, Personen- und Familienrecht Art. 1–456 ZGB – Partnerschaftsgesetz Reihe CHK - Handkommentar zum Schweizer Privatrecht, (Hrsg.) Ruth Arnet/Peter Breitschmid, (4. Auflage, Schulthess 2023). google scholar
35. Kazmacı Uzun Ö, ‘Nafaka’ iç Şebnem Akipek Öcal ve Hayrünnisa Özdemir (edr), Aile Hukuku (Seçkin Yayınları 2024) 171-210. google scholar
36. Kılıçoğlu AM, Aile Hukuku (6. Bası, Turhan 2022). google scholar
37. Kocabaş G, ‘Evlilik Sonrası Dayanışma İlkesi ve Bu İlkenin Sınırı Olarak Clean Break İlkesi Doğrultusunda Yoksulluk Nafakasını Belirleyici Ölçütler’ (2013) XIX(1) MÜHFHAD 357-389. google scholar
38. Koçhisarlıoğlu C, Boşanmada Birlikte Velayet ve Yasanın Aşılması (Turhan 2004). google scholar
39. Koçhisarlıoğlu C, ‘Aile Hukukuna İlişkin Tezlerimiz’, Prof. Dr. Fırat Öztan’a Armağan-Cilt I (Turhan Kitabevi 2010) 1329-1341. google scholar
40. Kurt SS, ‘Boşanma Sonrası Ortak Velâyet Kavramının Özellikle Türk Hukuk Uygulaması Bakımından Genel Olarak Değerlendirilmesi’ (2019) CCIIL(17) LHD 4185-4202. google scholar
41. Nomer HN ‘Anlaşmalı Boşanma Protokolünden Dönülebilir Mi?’ (2021) XVIII(2) YÜHFD 583-591. google scholar
42. Oğuzman K ve Öz T, Borçlar Hukuku Genel Hükümler C. II (12. Bası, İstanbul 2016). google scholar
43. Oğuzman MK ve Barlas N, Medeni Hukuk Giriş Kaynaklar Temel Kavramlar (28. Bası, Onikilevha 2022). google scholar
44. Oktay-Özdemir S, ‘Türk Hukukunda Boşanma Sisteminde Revizyon İhtiyacı’ (2016) XXXV(1) Public and Private International Law Bulletin 29-46. google scholar
45. Öcal-Apaydın B, ‘İsviçre Medeni Kanununun Velayete İlişkin Hükümlerinde Değişiklik Yapılması ve Ortak velayetin Kural Olarak Benimsenmesi’ (2016) XII(2) İnÜHFD 631-658. google scholar
46. Özdemir H, ‘Velayet’ iç Şebnem Akipek Öcal ve Hayrunnisa Özdemir (edr), Aile Hukuku (Seçkin 2024) 469-511. google scholar
47. Özdemir N, Türk-İsviçre Hukukunda Anlaşmalı Boşanma (Beta 2003). google scholar
48. Özer-Taşkın Özden, Velayette Çocuğun Üstün Yararı İlkesi (Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi 2006). google scholar
49. Öztan B ve Öztan F ‘Boşanmada Birlikte Velayet ve Birlikte Velayetin Uygulanmasına İlişkin Modeller’ (2020) V(1-2) ÇÜHFD 2569-2608. google scholar
50. Öztan B, Aile Hukuku (6. Bası, Turhan 2015) 693. google scholar
51. Seçer Ö, ‘Anlaşmalı Boşanmada Eşlerin Yaptıkları Anlaşma’ (2016) VII(2) İnÜHFD 259-286. google scholar
52. Tüzüner Ö, ‘Boşanma ve Boşanmanın Sebepleri’ Metin İkizler ve Özlem Tüzüner (edr), Medeni Hukuk II Aile Hukuku (2. Bası, Seçkin 2024) 131-164. google scholar
53. https://lexpera.com.tr google scholar
54. https://yargitaykarararama google scholar
55. https://www.tbmm.gov.tr google scholar
56. https://www.olg-duesseldorf.nrw.de google scholar
57. https://www.mharmankaya.av.tr google scholar
58. https:// data.tuik.gov.tr google scholar