Türk Ticaret Kanunu Hükümleri Çerçevesinde Değişik Tür Araçlarla (Multimodal) Taşıma

Abstract

Yabancılık unsuru içeren bir multimodal taşımaya ilişkin uyuşmazlık Türk mahkemesinin önüne geldiğinde, uygulanacak hukuk Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun 1 (MÖHUK) m 29 çerçevesinde belirlenir. MÖHUK m 29/1 uyarınca, eşyanın taşınmasına ilişkin sözleşmeler tarafların seçtikleri hukuka tâbidir. Maddenin ikinci fıkrasına göre, tarafların hukuk seçimi yapmamış olmaları hâlinde, sözleşmenin kuruluşu sırasında taşıyıcının esas işyerinin bulunduğu ülke aynı zamanda yüklemenin veya boşaltmanın yapıldığı ülke veya gönderenin esas işyerinin bulunduğu ülke ise, bu ülkenin sözleşmeyle en sıkı ilişkili olduğu kabul edilir ve sözleşmeye bu ülkenin hukuku uygulanır. Son fıkrada, somut olayın şartları çerçevesinde eşyanın taşınmasına ilişkin sözleşmeyle daha sıkı ilişkili bir hukukun bulunması hâlinde, sözleşmeye bu hukukun uygulanacağı hüküm altına alınmıştır. 

Yabancılık unsuru içeren bir multimodal taşıma sözleşmesinin MÖHUK m 29 uyarınca Türk hukukuna tâbi olduğu belirlenirse, sözleşmeye uygulanacak kurallar Türk Ticaret Kanunu’nun 2 (TTK) “Değişik Tür Araçlarla Taşıma” başlıklı 902 ve devamı maddeleri uyarınca belirlenir. TTK m 902’de aranan koşullar gerçekleşmişse, multimodal taşımaya, 6102 sayılı Kanun’un “Taşıma İşleri”ne ayrılan 4. Kitabı’nın “Genel Hükümler” başlıklı Birinci Kısım ile “Eşya Taşıma” başlıklı İkinci Kısım hükümleri uygulanır. 

Çalışmada, Kanun’da tercih edilen ifade ile “değişik tür araçlar ile taşıma”nın, TTK’nın 4. Kitabı’nın birinci ve ikinci Kısım hükümlerine tâbi olması için TTK m 902 hükmünde aranan şartlar ele alınmıştır. Bu şartlardan olumsuz olanı, takip eden hükümlerle uygulanması gereken uluslararası antlaşmalarda aksi yönde bir düzenleme olmamasıdır. Bu itibarla, TTK m 903 ve devamında yer alan düzenlemelerin ve uygulanması gündeme gelebilecek, unimodal taşımalara ilişkin uluslararası antlaşmaların aksi yöndeki hükümleri incelenmiştir. Hukuk uygulamasının nasıl şekillendiği, yargı kararları çerçevesinde ortaya konulmaya çalışılmış; kaynak hukuk olması itibarıyla Alman mahkeme kararlarına da yer verilmiştir.

Keywords

• Multimodal taşıma
• Değişik tür araçlarla taşıma
• Karma taşıma
• Kombine taşıma
• Uygulanacak hukuk
• CMR
• COTIF/CIM
• Montreal Konvansiyonu

Carriage by Different Types of Vehicles (Multimodal Transport) Under the Provisions of the Turkish Commercial Code

Abstract

When a dispute regarding multimodal transport involving a foreign element comes before a Turkish court, the applicable law is determined under Article 29 of the Act Nr 5718 on Private International Law and International Civil Procedure (PILICP). Pursuant to Art 29/1 of PILICP, such contracts are subject to the law chosen by the parties. In the absence of a choice, the law of the country where the carrier’s main place of business is located shall apply, provided it is also the country of loading, discharge, or the sender’s main place of business (Art 29/2 of the PILICP). 

However, if the specific circumstances indicate a closer connection to another law, that law shall prevail (Art 29/3 of the PILICP). Where Turkish law is applicable, the rules governing the multimodal transport contract are determined by Articles 902 et seq of the Turkish Commercial Code (TCC) Nr 6102 under the heading “Carriage by Different Types of Vehicles”. If the conditions under Art 902 are met, the general provisions and the specific provisions on “Carriage of Goods” in the Fourth Book of the TCC shall apply to the multimodal transport. 

This study examines the requirements under Art 902 TCC for multimodal transport to fall under these provisions. An essential negative requirement is that there must be no contrary provisions in the subsequent articles of the TCC or in the international conventions applicable to the multimodal transport. Accordingly, the study analyzes the regulations in Art 903 et seq TCC and potential conflicting provisions in international conventions concerning unimodal transport. Finally, judicial decisions are examined to illustrate legal practice, including German court rulings as the source law.

Keywords

• Multimodal transport
• Carriage of goods by different types of vehicles
• Combined transport
• Intermodal transport
• Applicable law
• CMR
• COTIF/CIM
• Montreal Convention

References

1. Adıgüzel B, Multimodal Taşımalarda Taşıyıcının (MTO) Sorumluluğu, (Adalet 2015). google scholar
2. Akın MZ, ‘Uluslararası Taşımacılıkta ‘Multimodal’ Çalışmalar ve Sigorta Problemleri’, Sorumluluk ve Sigorta Hukuku Bakımından Eşya Taşımacılığı Sempozyumu Bildiriler-Tartışmalar (1984). google scholar
3. Akkirpik A, ‘Karma Taşımada Taşımacının Sorumluluğu CMR m. 2.1: Deniz ile Karayolu’nun Kesişme Noktasında Bulanıklık’, (2002) 5 (1-4) DenizHD (Gündüz Aybay’ın Anısına Armağan). google scholar
4. Aksoy S, ‘RO-RO Taşımalarının Hukukî Boyutu’ (2019) 35 (2) Batider 171. google scholar
5. Amasya S, ‘1992 Tarihli Çok Türlü Taşıma Belgeleri Hakkında UNCTAD/ICC Kuralları Üzerinde Bir İnceleme’, Prof. Dr. Rayegân Kender ve Prof Dr. Ergon Çetingil’e 50. Birlikte Çalışma Yılı Armağanı (2007). google scholar
6. Arkan S, ’24.5.1980 Tarihli Eşyanın Değişik Tür Taşıtlarla Uluslararası Taşınmasına İlişkin Konvansiyon Üzerine Bir İnceleme’, (1982) 11 (3) Batider 27. google scholar
7. Arkan S, ‘Karma Taşımalarla İlgili Hukuki Sorunlar’, Prof. Dr. Jale G. Akipek’e Armağan, (Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi 1991). google scholar
8. Atamer K, ‘Parça Başı Sınırlı Sorumluluk ve 1924 Brüksel Sözleşmesi’ (2002) 5 (1-4) DenizHD (Gündüz Aybay’ın Anısına Armağan) 57. google scholar

9. Atamer K, ‘1924 Brüksel Sözleşmesi’nin Hükümleri, Türk Ticaret Kanunu’na Aynen Alındı Mı?’, Gündüz Aybay Armağanı, (Aybay 2004). google scholar
10. Atamer K, ‘Güncel Yargı Kararları Işığında Deniz Ticareti Davalarına Bakmakla Görevli Mahkeme’ (2025) 8 (1) DEHUKAMDER 1. google scholar
11. Aydın DC, Deniz Yoluyla Konteyner Taşımacılığında Taşıyanın Hukuki Sorumluluğu ve Sorumluluğun Sigortalanması (On İki Levha 2025). google scholar
12. Baughen S, Asariotis R ve Premti A, Contracts for the Carriage of Goods by Sea and Multimodal Transport: Key Issues Arising From The Impacts of the COVID-19 Pandemic, UNCTAD/DTL/TLB/INF/2022/1 google scholar
13. Berlingieri F, ‘Multimodal Aspects of the Rotterdam Rules’ https://comitemaritime.org/wp-content/uploads/2018/05/Francesco- Berlingieri-Multimodal-Aspects.pdf> google scholar
14. Burdurlu Ahlat Ö, ‘Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’un 29. Maddesi Kapsamında Multimodal Taşıma Sözleşmesine Uygulanacak Hukukun Değerlendirilmesi’ iç Sibel Özel ve Hatice Selin Pürselim Arning (edr), Atipik Sözleşmelere Uygulanacak Hukuk, (On İki Levha 2020). google scholar
15. Dalbeyler SC, Deniz Yolu İle Konteyner Taşımacılığında Demuraj ve Hukuki Sorunlar (Adalet Yayınevi 2023). google scholar Deniz İ, Konteyner Taşımacılığı ve Hukuki Sorunları (İÜ Hukuk Fakültesi 1982). google scholar
16. Deniz İ, ‘Kombine Taşımalarda Taşıyanın Sorumluluğu’, Sorumluluk ve Sigorta Hukuku Bakımından Eşya Taşımacılığı Sempozyumu Bildiriler-Tartışmalar, (Ankara 1984). google scholar
17. Drews KH, ‘Der multimodale Transport im historsichen Zusammenhang’ (2006) 29 (5) Transportrecht 177. google scholar
18. Ekşi N, Demiryoluyla Uluslarası Eşya Taşıma (CIM 1999) (Beta 2020) google scholar
19. Freise R, ‘Das neue internationale Eisenbahnfrachtrecht (CIM 1999)’ (1999) 22 (11/12) Transportrecht 417. google scholar
20. Final Report: Study on the Details and Added Value of Establishing a (Optional) Single Transport (Electronic) Document for All Carriage of Goods, Irrespective of Mode, As Well As a Standard Liability Clause (Voluntary Liability Regime), with Regard to Their Ability to Facilitate Multimodal Freight Transport and Enhance the Framework Offered by Multimodal Waybills and or Multimodal Manifests, (TREN/CC/01-2005/LOT1 /LEGAL ASSISTANCE ACTIVITIES) google scholar
21. Gençtürk M, Uluslararası Eşya Taşıma Hukuku: Genel Kavramlar, Gecikmeden Doğan Sorumluluk, (Vedat Kitapçılık 2006). google scholar
22. Haak K ve Hoeks M, ‘Intermodal transport under unimodal arrangements, Conflicting conventions: the UNCITRAL/CMI draft instrument and the CMR on the subject of intermodal contracts’ (2005) 28 (3) Transportrecht 89. google scholar
23. Herber R, Seehandelsrecht: Systematische Darstellung, (2. Auflage, De Gruyter 2016). google scholar
24. Implementation of Multimodal Transport Rules, Report prepared by the UNCTAD secretariat (UNCTAD/SDTE/TLB/227 June 2001) google scholar
25. Karan H, ‘Yargıtay’ın Konişmentolu Taşımalar Hakkındaki 1924 La Haye Kaideleri’ni Uygulaması Gereği’, Ticaret Hukuku ve Yargıtay Kararları Sempozyumu Bildiriler-Tartışmalar XVII, (Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü 2000). google scholar
26. Karan H, Law on International Carrige of Goods (3. Edition, Turhan 2013). google scholar
27. Karan H, Kara Ö ve Varan İ, Karayolunda Uluslararası Eşya Taşıma Sözleşmesi Hakkında Konvansiyon CMR Şerhi, (2. Baskı, Yetkin 2020). google scholar
28. Kula Değirmenci N, ‘Türk Deniz Hukukunda Çoklu Taşımacılığın Yeri; Uluslararası Sözlesmeler İle Karşılaştırmalı Bir İnceleme’, (2010) 1 (2) Dokuz Eylül Üniversitesi Denizcilik Fakültesi Dergisi 79. google scholar
29. Kula Değirmenci, N, Çoklu Taşıma İşleticisi Olarak Taşıma İşleri Komisyoncusunun Sorumluluklarına ve Sorumluluk Sigortası Himayesine İlişkin Bir İnceleme, (Dokuz Eylül Yayınları 2012). google scholar
30. Oyal B, 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu Hükümleri Çerçevesinde Taşıma İşleri Komisyonculuğu, (On İki Levha 2023). google scholar
31. Özdemir T, Uluslararası Eşya Taşıma Hukuku (Zıya ve/veya Hasar Sorumluluğu) (Vedat Kitapçılık 2006). google scholar
32. Ramming K, ‘Probleme der Rechtsanwendung im neuen Recht der multimodalen Beförderung’ (1999) 22 (9) Transportrecht 325. google scholar
33. Sekmen O, ‘Değişik Tür Araçlar İle Yapılan (Karma, Kombine) Taşımalarda Uygulanması Gereken Hükümler/Kurallar Yönünden Yargıtay’ın Yaklaşımı’ iç Abuzer Kendigelen, Esra Teymen ve Kardelen Yiğitbaşı (edr), Yürürlüğünün 10. Yılında ve Yargıtay Kararları Işığında Türk Ticaret Kanunu Sempozyumu -VI- (Tebliğler-Tartışmalar) (On İki Levha 2023). google scholar
34. Seven V, 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK m. 856-893) Hükümlerine Göre Taşıma Hukukunda Gönderilen, (Yetkin 2012). google scholar
35. Sevinç A, ‘5718 Sayılı MÖHUK Uyarınca Taşıma İşlerine Uygulanacak Hukuk’, Prof. Dr. Rona Serozan’a Armağan, Cilt II, (On İki Levha 2010), 1585. google scholar
36. Sözer B, ‘Değişik Ortamlarda Yapılan Yük Taşımaları (Karma Taşımalar) ve Taşıyanın Sorumluluğu ile İlgili Bazı Meseleler (Rotterdam Kuralları ve Yeni Ticaret Kanunu’nun Hükümleri ile Karşılaştırmalı Olarak)’ (2011-2012) 8-9 (2-1) YÜHFD (Prof. Dr. Erhan Adal’a Armağan) 465. google scholar
37. Şanlı C, Esen E ve Ataman-Figanmeşe İ, Milletlerarası Özel Hukuk (9. Bası, Beta 2021). google scholar
38. Taşkın M, Deniz Yoluyla Konteyner Taşımalarında Taşıyanın Başlangıçtaki Elverişsizlikten Sorumluluğu, (Filiz 2023). google scholar
39. Tekil F, Deniz Hukuku (6. Bası, Alkım 2001). google scholar
40. Türkel DT, ‘Deniz Liman İşletmelerinde Eşyanın Elleçlemesini Konu Alan Sözleşmelerin Hukuki Niteliği ve (Çok Türlü Taşıma Açısından) Elleçlemenin İlişkin Olduğu Taşıma Kısmının Belirlenmesi’ (2025) 4 (2) PRU-DHD 145. google scholar
41. Uniform Rules Concerning the Contract of International Carriage of Goods by Rail (CIM) Explanatory Report, OTIF General Assembly,
42. Ünan S, ‘The Scope of the Application of the Rotterdam Rules and Freedom of Contract’ in Meltem Deniz Güner Özbek (ed), The United Nations Convention on Contracts for the International Carriage Of Goods Wholly Or Partly By Sea An Appraisal of the Rotterdam Rules (Springer 2011). google scholar
43. Yavaş A, Kara Yolunda Konteyner ile Yapılan Yük Taşımasında Kayıp veya Hasardan Doğan Sorumluluk (Türk Hukukunda ve Uluslararası Sözleşmelerde) (On İki Levha 2016). google scholar
44. Yazıcıoğlu E, ‘Uluslararası Deniz Taşımalarında Uygulanacak Kural Sorunu’(2002) 5 (1-4) Deniz HD (Gündüz Aybay’ın Anısına Armağan) (45-56). google scholar
45. Yetiş Şamlı K, Uluslararası Kara, Hava Ve Deniz Yoluyla Eşya Taşımalarında Taşıyıcının/Taşıyanın Sınırlı Sorumluluktan Yararlanma Hakkının Kaybı, (On İki Levha 2008). google scholar