Taşıma İşinin Bir Ticari İşletme Faaliyeti Olduğunu Düzenleyen TTK 850/III Üzerine Düşünceler

Abstract

Türk Ticaret Kanunu (“TTK”) 850/III, taşıma işinin bir ticari işletme faaliyeti olduğunu düzenlemektedir. Hüküm, kaleme alınış tarzı dolayısıyla, taşıma işinin yalnızca bir ticari işletme bünyesinde icra edilebileceği, bu nedenle taşıma işi yapan kişinin doğrudan tacir sıfatını iktisap edeceği izlenimi uyandırmaktadır. Gerçekten de doktrinde bazı yazarlarca, kanun koyucunun sıradan bir işletme bünyesinde yürütülmesine sıcak bakmadığı bu nedenle ancak ticari işletme büyüklüğüne ulaşmış işletmelerin taşıma işi yapabileceği belirtilmektedir. Öte yandan TTK’nın Taşıma İşleri Kitabı incelendiğinde bu faaliyetin bir ticari işletme bünyesinde ve hatta devamlı surette dahi yapılması aranmamakta; TTK 851, taşıma işini arızi olarak üstlenenlere de bu kısım hükümlerinin –kıyasen de olsa- uygulanacağını düzenlemektedir. 6762 sayılı mülga Türk Ticaret Kanunu’nda (“eTTK”) ticari işletmenin ne olduğu tanımlanmamakta; bazı faaliyetlerin sayma usulü ile ticarethane olduğu düzenlenmekte; yolcu ve eşya taşıması amacıyla kurulan işletmeler de ticarethane sayılmaktaydı. TTK 11 ise ticari işletmenin mevcudiyeti için gereken şartları sayarak yapılan işin niteliğinden bağımsız, şartların gerçekleşmesi ile ticari işletmenin mevcut olduğunu ve bu işletmeyi kısmen dahi olsa işletme ile tacir sıfatının kazanılacağını düzenlemektedir. TTK 850/III’ün gerekçesi incelendiğinde ise hükmün, Alman Ticaret Kanunu (“HGB”- Handelsgezetsbuch) § 407/III’ten esinlenilerek kaleme alındığı ve eTTK’nın 12. maddesinin birinci fıkrasının (10) numaralı bendi doğrultusunda muhafaza edilmesi gerektiği belirtilmektedir. 

Bu çalışmada anılan gerekçenin düzenleme ile uyumu, HGB § 407/III hükmü de ele alınmak suretiyle incelenecek; gerek Alman gerek Türk hukukunda ticari işletme kavramının tarihsel geçmişi de göz önüne alınarak de lege lata hükmün varoluş amacı araştırılacak ve düzenleme önerisinde bulunulacaktır.

Keywords

• Taşıma hukuku
• Taşıma işleri
• Ticari işletme
• İktisadi işletme
• Tacir sıfatı

Considerations on Art. 850/III of TCC Regulating that Transportation is a Commercial Enterprise Activity

Abstract

Art. 850/III of Turkish Commercial Code (“TCC”) stipulates that transportation is a commercial enterprise activity. Due to the wording of the provision, it gives the impression that transportation can only be carried within a commercial enterprise and therefore, the carrier will directly acquire the status of a merchant. Some authors in the doctrine state that, since the legislator does not favor its execution within an ordinary business, only businesses that have reached commercial enterprise can perform transportation. Nevertheless, it is not required Transportation Activities Book of TCC that this activity must be carried within a commercial enterprise or even on a continuous basis. Indeed Art. 851 of TCC stipulates that the provisions of this section shall also apply, by analogy, to those who undertake transportation activities incidentally. The repealed Turkish Commercial Code No. 6762 (“fTCC”) does not define what a commercial enterprise is; it regulates that certain activities are considered commercial enterprises by enumeration; enterprises established for the purpose of transporting passengers and goods were also considered as a commercial enterprise. Art. 11 of the TCC, on the other hand, lists the fundamentals of a commercial enterprise, stipulating that the existence of a commercial enterprise is independent of the nature of the business and that the status of merchant is acquired by the enterprise, upon the fulfillment of these conditions. 

Art. 850/III of TCC’s preamble stated that the provision was drafted based on German Commercial Code (“HGB” – Handelsgesetzbuch) § 407/III and must be preserved in accordance with the first paragraph of Article 12(10) of fTCC. 

In this study, the compatibility of the preamble and the provision will be examined, taking into account the provision of HGB § 407/III; the historical background of the concept of commercial enterprise in both German and Turkish law, de lege lata the purpose of the provision will be investigated, and a regulatory proposal will be made.

Keywords

• Carriage Law
• Acts of Carriage
• Commercial Enterprise
• Economic Undertaking
• Merchant Status

References

1. Adıgüzel B, Taşıma Hukuku (5. Bası, Adalet 2022). google scholar
2. Akçaal M, İşletmenin Devri (Yetkin 2014). google scholar
3. Aker H, Ticari İşletme Kirası (Yetkin 2012). google scholar
4. Aksoy S, Taşıma Hukukunda Fiili Taşıyıcı (On İki Levha 2015). google scholar
5. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Ticaret Hukuku Anabilim Dalı ‘Türk Ticaret Kanunu Tasarısı Hakkında Görüş’ (2005) 23(2) (Banka ve Ticaret Hukuku Dergisi) 213-248. google scholar
6. Arkan S, Karada Yapılan Eşya Taşımalarında Taşıyıcının Sorumluluğu (Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü 1982). (Anılış: Taşıma) google scholar
7. Arkan S, Ticari İşletme Hukuku, (31. Bası, Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü 2025). (Anılış: İşletme) google scholar
8. Arslanlı H, Kara Ticareti Hukuku Dersleri Umumi Hükümler (3. Bası, Fakülteler Matbaası 1960). google scholar

9. Atabek R, Eşya Taşıma Hukuku (Sulhi Garan 1960). google scholar
10. Aydın A, ‘6102 Sayılı (Yeni) Türk Ticaret Kanunu’na Göre Ticari İşletme Kavramı ve Ticari İşletmenin Hukuki İşlemlere Konu Olması’ Yeni Türk Ticaret Kanunu’nun Ticari İşletme Alanında Getirdiği Yenilikler Sempozyumu 25-26 Kasım 2011 (Kadir Has 2012). google scholar
11. Ayhan R, Çağlar H ve Özdamar M, Ticari İşletme Hukuku Genel Esaslar (13. Bası, Yetkin 2020). google scholar
12. Bahtiyar M, Ayli A, Şua FM ve Karamanlıoğlu A, Ticari İşletme Hukuku (Beta 2022). google scholar
13. Bahtiyar M ve Biçer L, ‘Adi İş / Ticari İş / Tüketici İşlemi Ayrımı ve Bu Ayrımın Önemi’ (2016) 22(3), iç Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi (Prof. Dr. Cevdet Yavuz’a Armağan Cilt I) 395-436. google scholar
14. Bozer A ve Göle C, Ticari İşletme Hukuku, (8. Bası, Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü 2023). google scholar
15. Can M, CMR ve Alman Ticaret Kanunu Hükümleri ile Mukayeseli Olarak Türk Taşıma Hukukunun Genel Esasları Birinci Cilt (İmaj 2017). google scholar
16. Çelikboya K, Ticari İşletmenin Devri (On İki Levha 2017). google scholar
17. Demirkapı E, ‘Ticari İşletmenin Tespiti Açısından Esnaf İşletmesi Kavramının Değerlendirilmesi’ (2013) 17(1-2) (Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi) 371-441. google scholar
18. Dieckmann A, ‘HGB § 350’ in Detlev Joost, Lutz Strohn, Dörte Poelzig und Volker Sander (eds), Ebenroth Boujong Handelsgesetzbuch: HGB, Band 2: §§ 343-475h, Transportrecht, Bank- und Kapitalmarktrecht (5. Auflage, CH Beck 2024). google scholar
19. Edgü E, Ticaret Hukuku I (Sevinç Matbaası 1967). google scholar
20. Güncan A, Ticari İşletme Devrinde Alacaklıların Koruması (On İki Levha 2018). google scholar
21. Hirş E, Ticaret Hukuku Dersleri (3. Bası, İsmail Akgün 1948). google scholar
22. İmregün O, Kara Ticaret Hukuku Dersleri (13. Bası, Filiz 2005). google scholar
23. Karahan S, ‘Ticari İşletme Kavramı’ (1994) 17(4) (Banka ve Ticaret Hukuku Dergisi) 39-64. google scholar
24. Karayalçın Y, Ticaret Hukuku I - Giriş - Ticari İşletme (3. Baskı, 1968). google scholar
25. Kaya Mİ, Acentelik Hukuku (2. Bası, Adalet 2022). google scholar
26. Kayıhan Ş, Türk Hukukunda Acentelik Sözleşmesi (5. Bası, Umuttepe 2018) google scholar
27. Kayış F, Ticari İşletmede Şube Kavramı ve Şube Olmaya Bağlanan Hüküm ve Sonuçlar (On İki Levha 2019). google scholar Kıran S, Karayoluyla Eşya Taşımasında Taşıma Ücreti (Adalet 2018). google scholar
28. Koller I, Transportrecht (5. Auflage, C.H. Beck 2004). google scholar
29. Körber T, ‘HGB § 2’ Oetker Handelsgesetzbuch (8. Auflage, 2024). google scholar
30. Kula Değirmenci N, ‘Türk Ticaret Kanunu ile Taşıma İşleri Organizatörlüğü Yönetmeliği’nin İlgili Hükümleri ışığında Taşıma İşleri Komisyonculuğu’ (2019) 35(1) (Banka ve Ticaret Hukuku Dergisi) 17-65. google scholar
31. Leyens P, ‘HGB § 343’ Hopt Handelsgesetzbuch: HGB (45. Auflage, CH Beck 2026). google scholar
32. Leyens P, ‘HGB § 348’ Hopt Handelsgesetzbuch: HGB (45. Auflage, CH Beck 2026). google scholar
33. Maultzsch F, ‘HBG § 343’ in Barbara Grunewald (ed) Münchener Kommentar zum HGB Band 5 (6. Auflage, CH Beck 2026). google scholar
34. Merkt H, ‘HGB § 1’ Hopt Handelsgesetzbuch: HGB (45. Auflage, CH Beck 2026). google scholar
35. Merkt H, ‘HGB § 407’ Hopt Handelsgesetzbuch: HGB (45. Auflage, CH Beck 2026). google scholar
36. Merkt H, ‘HGB § 453’ Hopt Handelsgesetzbuch: HGB (45. Auflage, CH Beck 2026). google scholar
37. Mimaroğlu SK, Ticaret Hukuku Birinci Cilt İşletme Hukuku (2. Baskı, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Yayınları 1970). google scholar
38. Nomer Ertan NF, Haksız Rekabet Hukuku (On İki Levha 2016). google scholar
39. Oyal AB, 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu Hükümleri Çerçevesinde Taşıma İşleri Komisyonculuğu (On İki Levha 2023). google scholar
40. Özel B, Türk Ticaret Kanunu Çerçevesinde Karayolu ile Eşya Taşımalarında Gönderenin Sorumluluğu (On İki Levha 2021). google scholar
41. Paschke M, ‘HGB § 407’ in Oetker Handelsgesetzbuch (8. Auflage 2024). google scholar
42. Pamp R, ‘HGB § 343’ in Oetker Handelsgesetzbuch (8. Auflage, 2024). google scholar
43. Reuschle F, ‘HGB § 407’ in Detlev Joost, Lutz Strohn, Dörte Poelzig und Volker Sander (eds), Ebenroth Boujong Handelsgesetzbuch: HGB, Band 2: §§ 343-475h, Transportrecht, Bank- und Kapitalmarktrecht (5. Auflage, CH Beck 2024). google scholar
44. Roth und Huber S, ‘HGB § 348’ in Ingo Koller, Peter Kindler und Klaus Dieter Drüen (eds), Handelsgesetzbuch HGB (10. Auflage, C.H.Beck 2023). google scholar
45. Roth und Huber S, ‘HGB § 349’ in Ingo Koller, Peter Kindler und Klaus Dieter Drüen (eds), Handelsgesetzbuch HGB (10. Auflage, CHBeck 2023). Stefan google scholar
46. Roth und Huber S, ‘HGB § 350’ in Ingo Koller, Peter Kindler und Klaus Dieter Drüen (eds), Handelsgesetzbuch HGB (10. Auflage, CH Beck 2023). google scholar
47. Schmidt K und Fleischer H, ‘HGB § 1’ in Karsten Schmidt (ed), Münchener Kommentar zum HGB Band 1 (6. Auflage, CH Beck 2026). google scholar
48. Schmidt K und Fleischer H, ‘HGB § 2’ in Karsten Schmidt (ed), Münchener Kommentar zum HGB Band 1 (6. Auflage, CH Beck 2026). google scholar
49. Schmidt K, Handelsrecht (5. Auflage, Carl Heymanns 1999). google scholar
50. Seven V, Taşıma Hukukunda Gönderilen (Yetkin 2012). google scholar
51. Sevig VR, Ticaret Kanunu Şerhi Cilt 1 (Gazetecilik ve Matbaacılık AŞ 1935). google scholar
52. Sevig VR, Ticaret Kanunu Şerhi Cilt 2 (Gazetecilik ve Matbaacılık AŞ 1936). google scholar
53. Sözer B, ‘Taşıyanın Taşıma Sözleşmesinden Doğan Sorumluluğunu Düzenleyen Hükümlere İlişkin Bazı Meseleler ve Görüşler’ (1987) 14(2) (Banka ve Ticaret Hukuku Dergisi) 89-160. google scholar
54. Şener OH, Ticari İşletme Hukuku Ders Kitabı (4. Tıpkı Basım, Filiz 2025). google scholar
55. Tekinalp Ü, ‘Türk Ticaret Hukukunu Ticari İşletme Bağlamında Yeniden Düşünmek’ (2008) 24(3) (Banka ve Ticaret Hukuku Dergisi) 5-16. google scholar
56. Thume, KH, ‘HGB § 407’ in Christine Schmidt (ed), Münchener Kommentar zum HGB Band 7 Transportrecht (5. Auflage, CH Beck 2023). google scholar
57. Tuna E, Ticaret Hukuku Cilt 1 Ticari İşletme (Bilim Teknik 1989). google scholar
58. Ulaş I, ‘Uygulamacı Gözüyle Türk Ticaret Kanunu Tasarısı'na Bakış’ (2005) 23(2) (Banka ve Ticaret Hukuku Dergisi) 189-210. google scholar
59. Ülgen H, Helvacı M, Kaya A ve Nomer Ertan NF, Ticari İşletme Hukuku (6. Bası, Vedat 2019). google scholar
60. Ülgen H, Teoman Ö, Helvacı M, Kendigelen A, Kaya ve Nomer Ertan NF, Ticari İşletme Hukuku (3. Tıpkı Bası, Vedat 2009). google scholar
61. Ülgen H, Uluslararası Taşımacılık ve Hukuki Sorunları (İTO 1988). google scholar
62. Wieske T, Transportrecht Schnell Erfasst (4. Auflage, Springer 2019). google scholar
63. Yüce AA, Taşıma Hukuku (Seçkin 2024). google scholar
64. Zeyneloğlu A, Uygulamalı Taşıma Hukuku (Olgaç 1980). google scholar
65. https://www.lexpera.com.tr/mevzuat/gerekceler/turk-ticaret-kanunu-madde-gerekceleri/1 google scholar
66. Gesetzentwurf der Bundesregierung (13. Wahlperiode Drucksache 13/8445 29. 08. 97). Entwurf eines Gesetzes zur Neuregelung des Fracht-, Speditions- und Lagerrechts (Transportrechtsreformgesetz - TRG) Deutscher Bundestag- https://www.bundestag.de/tr google scholar