Şiddete Yönelen İfadeler Bakımından İfade Hürriyetinin Sınırlandırılması: Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Türk Anayasa Mahkemesi Ve Amerikan Yüksek Mahkemesi İçtihatlarının Karşılaştırmalı Analizi

Abstract

Bu çalışma, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), Türk Anayasa Mahkemesi (AYM) ve Amerika Birleşik Devletleri Yüksek Mahkemesinin (Amerikan Yüksek Mahkemesi) şiddete yönelen ifadeler bağlamında ifade hürriyetinin sınırlanmasıyla ilgili davalarda kullandıkları yöntemleri ve ölçütleri karşılaştırmalı olarak ele almaktadır. İfade hürriyeti, üç mahkeme tarafından da demokrasinin vazgeçilmez unsurlarından biri olarak kabul edilmekte ve ifade hürriyetinin sınırlanması konusunda yasa koyucu ve hükümetlerin takdir yetkisinin dar olduğu vurgulanmaktadır. Şiddeti teşvik ettiği iddia edilen ifadeler mahkemeler tarafından her somut olayın kendi koşulları içerisinde ayrı ayrı değerlendirilmekte ve düşünce özgürlüğü oldukça dar bir kapsamda sınırlandırılmaktadır. Bu çalışmada incelenecek bazı şartları barındırmayan ifadeler birtakım şiddet öğeleri barındırsalar bile şiddet içeren ifadeler olarak kabul edilmemektedir. İfade hürriyetinin sınırlanmasıyla ilgili olarak, “ırkçılık”, “nefret söylemi”, “savaş propagandası”, “şiddete teşvik ve tahrik”, “ayaklanmaya çağrı”, “müstehcen ifadeler”, “kavgacı sözler” veya “terör propagandası” gibi ifadelerin söz konusu olduğu durumlarda, mahkemeler takdir yetkisinin daha geniş kullanılabileceğini ve bu ifadelerin ifade hürriyetinden yararlanamayacağını belirtmektedir. Ancak, bir ifadenin hangi kategoriye girdiğinin belirlenmesi her mahkemenin kendi yöntemleri ve içtihatlarına göre farklılık gösterebilir. Örneğin AİHM ve Türk Anayasa Mahkemesi “ölçülülük” kriterini kullanırken Amerikan Yüksek Mahkemesi çoğunlukla “açık ve mevcut tehlike” standardını kullanmaktadır. Bununla birlikte, mahkemelerin ifadelerin niteliğini belirlerken, ifade hürriyetinin demokrasi açısından önemini dikkate aldıkları ve ortak bir şekilde dar yorum yöntemleri benimsedikleri ifade edilebilir. Dolayısıyla, şiddet öğeleri barındıran, ağır, tehditkar ve saldırgan ifadeler her zaman mahkemeler tarafından şiddeti teşvik eden ifadeler olarak nitelendirilmemektedir. Bu çalışmada, şiddet öğesi barındıran ifadelerin tümünü kapsayacak şekilde “şiddete yönelen ifadeler” kavramı kullanılmıştır.

Keywords

• İfade Hürriyeti
• Karşılaştırmalı Anayasa Yargısı
• Şiddet İçeren İfadeler
• Şiddete Yönelen İfadeler
• emel Hak ve Hürriyetlerin Sınırlandırılması

Restrictions on Freedom of Expression in Relation to Expressions Involving Violence: A Comparative Analysis of the Case Law of the European Court of Human Rights, the Turkish Constitutional Court, and the U.S. Supreme Court

Abstract

This study comparatively examines the approaches and criteria employed by the European Court of Human Rights (ECtHR), the Constitutional Court of Turkiye, and the Supreme Court of the United States in cases related to the restriction of freedom of expression concerning expressions involving violence. Freedom of expression is universally acknowledged as an essential element of democracy by all three courts, emphasizing the limited discretion of legislators and governments in curbing freedom of expression. Alleged expressions that incite violence are evaluated individually within the specific circumstances of each case, and the scope of freedom of thought is constrained to a narrow extent, even if certain statements contain elements of violence. Regarding the limitation of freedom of expression, when expressions such as “racism”, “hate speech”, “war propaganda”, “incitement to violence”, “calls to revolt, “obscene expressions”, “fighting words”, or “justification of terrorist acts” are involved, the courts maintain that a broader discretion may be exercised, and such expressions may not benefit from the protection of freedom of expression. However, the categorization of an expression within these groups may vary based on each court's methodologies and precedents. For instance, while the ECtHR and the Constitutional Court of Turkiye employ the criterion of “proportionality”, the Supreme Court of the United States predominantly relies on the "clear and present danger" standard. Nevertheless, it can be argued that the courts collectively consider the significance of freedom of expression for democracy when determining the nature of expressions and adopt a narrow interpretation method. Therefore, expressions that contain elements of violence, severity, threats, or aggression are not automatically classified as expressions that incite violence by the courts. In this study, the term “expressions involving violence” is used to encompass all statements that contain elements of violence.

Keywords

• Freedom of Expression
• Comparative Constitutional Adjudication
• Expressions that Incite Violence
• Expressions Involving Violence
• Limitation of Fundamental Rights and Freedoms

References

1. Altıparmak K, “Kutsal Değerler Üzerine Tezler v. İfade Özgürlüğü: Toplu Bir Cevap” iç İfade Özgürlüğü: İlkeler ve Türkiye (İletişim 2007). google scholar
2. Arslan Z, ABD Yüksek Mahkemesi Kararlarında İfade Özgürlüğü (Liberte 2003). google scholar
3. Avcı A, Türkiye’de İnternet ve İfade Özgürlüğü (Legal 2013). google scholar
4. Aydın ÖD, Üç Demokraside Düşünce Özgürlüğü ve Ceza Hukuku-I: Amerika Birleşik Devletleri (Seçkin 2004). google scholar
5. Altıparmak K, “Kutsal Değerler Üzerine Tezler v. İfade Özgürlüğü: Toplu Bir Cevap” iç İfade Özgürlüğü: İlkeler ve Türkiye (İletişim 2007). google scholar
6. Batum S, Avrupa İ nsan Hakları Sözleş mesi ve Türk Anayasal Sistemine Etkileri (İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları 1993). google scholar
7. Bıçak V, “Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararlarında İfade Özgürlüğü” iç Vahit Bıçak (ed), Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararlarında İfade Özgürlüğü (Liberal Düşünce 2002). google scholar
8. Bollinger LC, The Tolerant Society, (Oxford 1988). google scholar

9. Emerson TI, “Toward a General Theory of the First Amendment” (1963) 72(5) The Yale Law Journal 877-956. google scholar
10. Erdoğ an M, “Demokratik Toplumda İ fade Özgürlüğ ü: Özgürlükçü Bir Perspektif” (2001) 6(24) Liberal Düş ünce 8-13. google scholar
11. Erdoğan M, İ nsan Hakları Teorisi ve Hukuku (Orion 2007). google scholar
12. Foster JC, “Justice Civility: William J. Brennan Jr.’s Free Speech Jurisprudence” in Helen J. Knowles and Steven B. Lichtman (eds), Judging Free Speech: First Amendment Jurisprudence of US Supreme Court Justices (Palgrave Macmillan 2015). google scholar
13. Gemalmaz MS, Ulusalüstü İnsan Hakları Hukukunun Genel Teorisine Giriş-I, (8. Bası, Legal 2013). google scholar
14. Gökcen A, Halkı Kin ve Düş manlığ a Açıkça Tahrik Cürmü (Liberte 2001). google scholar
15. Gül C ve Çakan S, “AİHM Kararları Işığında Nefret Şiddet ve Müstehcen İçerikli Söylemler Bakımından İfade Özgürlüğünün Sınırlandırılması” (2018) 13(1) ERÜHFD 365-410. google scholar
16. Harris D, O’Boyle M, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi Hukuku (Mehveş Bingöllü Kılcı ve Ulaş Karan çev., İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları 2021). google scholar
17. Hemdemir B, Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru, (2. Baskı, Seçkin 2018). google scholar
18. İnam A, “Düş ünce Özgürlüğ ünden Özgür ve Özgürleş tirici Düş ünceye” iç Hayrettin Ökçesiz (ed), Düş ünce Özgürlüğ ü (Afa 1998). google scholar
19. Kaboğlu İ, “Pozitif Anayasa Hukukunda Düşünce Özgürlüğünün Sınırları”, iç Hayrettin Ökçesiz (ed), Düşünce Özgürlüğü (Afa 1998). google scholar
20. Karagöz K, “İ fade Özgürlüğ ü ve İ nsan Hakları Avrupa Mahkemesi Kararlarında Sınırlandırılması Sorunu” (Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü 2004). google scholar
21. Karan U, İfade Özgürlüğü (Anayasa Mahkemesi Yayınları 2018). google scholar
22. Küçük A, İ fade Hürriyetinin Unsurları, (Liberte 2003). google scholar
23. Lebovic S, Free Speech and Unfree News: The Paradox of Press Freedom in America (Harvard 2016). google scholar
24. Lewis F, “Oliver Wendell Holmes Jr. and the Marketplaces of Ideas: Experience Proves To Be the Life of the Law” in Helen J Knowles and Steven B Lichtman (eds), Judging Free Speech: First Amendment Jurisprudence of US Supreme Court Justices (Palgrave Macmillan 2015). google scholar
25. Michigan Law Review, “Reaffirming the Freedom of the Press: Another Look at Miami Hearld Publishing Co. v. Tornillo” (1974) 73/1 Mich. L. Rev. 186. google scholar
26. Özbudun E, Türk Anayasa Hukuku (16. Baskı, Yetkin 2016). google scholar
27. Parsons M, “Fighting for Attention: Democracy, Free Speech, and the Marketplace of Ideas” (2020) 106/1 Minnesota Law Review 2157. google scholar
28. Sadurski W, İ fade Özgürlüğ ü ve Sınırları, (Bahattin Seçilmişoğlu çev, Liberte 2003). google scholar
29. Strossen N, Hate: Why We Should Resist It with the Free Speech, Not Censorship (Oxford 2018). google scholar
30. Sullivan KM and Gunther G, First Amendment Law (4th, Foundation 2010). google scholar
31. Sunay R, Avrupa Sözleşmesinde ve Türk Hukukunda İfade Hürriyetinin Muhtevası ve Sınırları (Liberal Düşünce Topluluğu 2001). google scholar
32. Stein L, Speech Rights in America: The First Amendment, Democracy, and the Media (University of Illinois Press). google scholar
33. Şahbaz İ, Karş ılaş tırmalı Düş ünceyi Açıklama Özgürlüğ ü, (Yetkin 2007). google scholar
34. Şahin K, İnsan Hakları ve Özgürlük Boyutuyla İfade Özgürlüğü: Gerekçeleri ve Sınırları (On İki Levha 2017). google scholar
35. Tanju E, AİHM Kararları Işığında İfade ve Basın Özgürlüğü, (2. Bası, Seçkin 2017). google scholar
36. Tanör B, Siyasi Düşünce Hürriyeti ve 1961 Türk Anayasası, (Öncü 1969). google scholar
37. Tanör B ve Yüzbaşıoğlu N, 1982 Anayasasına Göre Türk Anayasa Hukuku (17. Bası, Beta 2018). google scholar
38. Tezcan D, Erdem MR ve Sancaktar O, İ nsan Hakları El Kitabı (Seçkin 2014). google scholar
39. Teziç E, “Türkiye’de Siyasal Düş ünce ve Örgütlenme Özgürlüğ ü” (1990) 7 Anayasa Yargısı 29-46. google scholar
40. Turabi S, İfade Özgürlüğü ve Terör Suçları (Seçkin 2017). google scholar
41. Turhan M, “Avrupa İ nsan Hakları Sözleş mesi ve Siyasi Parti Kapatma Davaları” (2002) 57(3) AÜSBFD, 129-150. google scholar
42. Uslu F, Anayasa Yargısı (Adalet 2016). google scholar
43. Uygun O, “Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Türk Hukukunda İfade Özgürlüğünün Sınırları” iç Oktay Uygun (ed), Kamu Hukuku İncelemeleri (On İki Levha 2011). google scholar
44. Uygun O, “Siyasi Partilerin Kapatılması Rejiminin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi Çerçevesinde Değerlendirilmesi”, iç Anayasa Mahkemesinin Kuruluşunun 55. Yılı Anısına 55 Yıl 55 Makale (Anayasa Mahkemesi Yayınları 2017). google scholar
45. White R and Ovey C, The European Convention on Human Rights (Oxford University Press 2022). google scholar
46. Werhan K, Freedom of Speech: A Reference Guide to the United States Constitution (Praeger 2004). google scholar
47. Williams SH, “Content Discrimination and the First Amendment” (1991) 139(3) University of Pennsylvania Law Review 615-730. google scholar
48. Yılmaz H, İfade Özgürlüğü Sorunu Olarak Nefret Söylemi (Adalet 2015). google scholar
49. Yüksel S, Özel Yaşamın Bir Parçası Olarak Telekomünikasyon Yoluyla Yapılan İletişimin Gizliliğine Önleyici Denetimle Müdahale (Beta, 2012). google scholar
50. Yüksel S, Anayasa Yargısında İbadet Özgürlüğü (Alfa, 2015). google scholar
51. Castells v. Spain App no 11798/85 (ECHR, 23 April 1992). google scholar
52. Ceylan v. Türkiye (No.1) App no 23556/94 (ECHR, 8 July 1999). google scholar
53. Erbakan v. Türkiye App no 59405/00 (ECHR, 6 July 2006). google scholar
54. Feret v. Belçika App no 15615/07 (ECHR, 16 June 2009). google scholar
55. Gül and Others v. Türkiye App no 4870/02 (ECHR, 8 June 2010). google scholar
56. Graudy v. France App no 65831/01 (ECHR, 7 July 2003). google scholar
57. Handyside v. Birleşik Krallık App no 5493/72 (ECHR, 7 December 1976). google scholar
58. Jersild v. Danimarka App no 15890/89 (ECHR, 23 September 1994). google scholar
59. Karataş v. Türkiye App no 23168/94 (ECHR, 11 December 1999) google scholar
60. Koç and Tambaş v. Türkiye App no 50934/99 (ECHT, 21 March 2006. google scholar
61. Lehideux ve Isorni v. Fransa App no 55/1997/839/1045 (ECHR, 23 September 1998). google scholar
62. Lingens v. Austria App no 9815/82 (ECHR, 8 July 1986). google scholar
63. Observer and Guardian v. Birleşik Krallık, App no 13585/88 (ECHR, 26 November 1991). google scholar
64. Perinçek v. İsviçre App no 27510/08 (ECHR, 15 October 2015). google scholar
65. Sürek v. Türkiye (No. 1) App no 26682/85 (ECHR, 8 July 1999). google scholar
66. Zana v. Türkiye App no 18954/91 (ECHR, 25 November 1997). google scholar
67. Anayasa Mahkemesi (Parti Kapatma), 1971/1 E, 1971/1 K, 20.05.1971. google scholar
68. Anayasa Mahkemesi, 1985/8 E, 1986/27 K, 26.11.1986. google scholar
69. Anayasa Mahkemesi, 1985/8 E, 1986/26 K, 26.11.1986. google scholar
70. Anayasa Mahkemesi (Parti Kapatma), 1997/1 E, 1998/1 K, 16.01.1998. google scholar
71. Anayasa Mahkmesi (Parti Kapatma), 1997/2 E, 1999/1 K, 26.02.1999. google scholar
72. Abdullah Öcalan Başvurusu, Başvuru no 2013/409 (AYM, 25.06.2014). google scholar
73. Abdulcabbar Tekin ve diğerleri Başvurusu, Başvuru no 2018/561 (AYM, 14.04.2022). google scholar
74. Abdulvahhap Can ve Diğ erleri Baş vurusu, Baş vuru no 2014/3793 (AYM, 08.11.2017). google scholar
75. Ali Karatay Başvurusu, Başvuru no 2012/990 (AYM, 10.12.2014). google scholar
76. Ayhan Ölmez ve Diğerleri Başvurusu, Başvuru no 2015/15090 (AYM, 11.02.2021. google scholar
77. Ayşe Çelik Başvurusu, Başvuru no 2017/36722 (AYM, 09.05.2019). google scholar
78. Beber Mazlum Safran Başvurusu, Başvuru no 2021/37474 (AYM, 09.01.2024). google scholar
79. Bejdar Ro Amed Başvurusu, Başvuru no 2013/7363 (AYM, 16.04.2015). google scholar
80. Cahit Baybariz ve Edep Tekin Başvurusu, Başvuru no 2015/15091 (AYM, 22.07.2020). google scholar
81. Celalettin Aşçıoğlu Başvurusu, Başvuru no 2013/1436 (AYM, 06.03.2014). google scholar
82. Çetin Arkadaş Başvurusu, Başvuru no 2013/6124 (AYM, 05.11.2015). google scholar
83. Eğitim ve Bilim Emekç ileri (EĞİ Tİ M SEN) ve Diğ erleri Baş vurusu, Baş vuru no 2014/920 (AYM, 25.05.2017). google scholar
84. Emin Aydın Başvurusu, Başvuru no 2013/2602 (AYM, 23.01.2014). google scholar
85. Fatih Taş Başvurusu, Başvuru no 2013/1461 (AYM, 12.11.2014). google scholar
86. İstanbul Hukuk Mecmuası–Istanbul Law Review, 84 (2): 823–856 855 google scholar
87. Şiddete Yönelen İfadeler Bakımından İfade Hürriyetinin Sınırlandırılması: Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Türk Anayasa Mahkemesi google scholar
88. Ve Amerikan Yüksek Mahkemesi İçtihatlarının Karşılaştırmalı Analizi Bilal, 2026 google scholar
89. Fetullah Gülen Başvurusu, Başvuru no 2014/12225 (AYM, 14.07.2015). google scholar
90. Hacı Boğatekin Başvurusu, Başvuru no 2020/3036 (AYM, 19.10.2022). google scholar
91. Kristal-İ ş Sendikası Baş vurusu, Baş vuru no 2014/12166 (AYM, 02.07.2015). google scholar
92. Mehmet Emre Döker Başvurusu, Başvuru no 2015/486 (AYM, 19.09.2018). google scholar
93. Murat Türk Başvurusu (2), Başvuru no 2013/7082 (AYM, 29.06.2016). google scholar
94. Necbir Atılgan ve Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası Başvurusu, Başvuru no 2018/37932 (AYM, 12.04.2023). google scholar
95. Orhan Altınışık ve Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası Başvurusu, Başvuru no 2019/37927 (AYM, 30.04.2024). google scholar
96. Ömer Faruk Gergerlioğlu Başvurusu, Başvuru no 2019/10634 (AYM, 01.07.2021). google scholar
97. Ramazan Kavak Başvurusu, Başvuru no 2017/20729 (AYM, 05.09.2024). google scholar
98. Salim Adanur Başvurusu (2), Başvuru no 2019/9275 (AYM, 28.02.2024). google scholar
99. Seyid Narin Başvurusu, Başvuru no 2018/20156 (AYM, 18.05.2022). google scholar
100. Sinem Hun Başvurusu, Başvuru no 2013/5356 (AYM, 08.05.2014). google scholar
101. Ş.K. Başvurusu, Başvuru no 2017/32720 (AYM, 30.06.2021). google scholar
102. Tayfun Cengiz Başvurusu, Başvuru no 2013/8463 (AYM, 18.09.2014). google scholar
103. Zübeyde Füsun Üstel ve diğerleri Başvurusu, Başvuru no 2018/17635 (AYM, 26.07.2019). google scholar
104. Amerikan Yüksek Mahkemesi Kararları google scholar
105. Abrams v. United States, 250 U.S. 616_1919 (The Supreme Court, 10 November 1919). google scholar
106. Brandenburg v. Ohio, 395 U.S. 444_1969 (The Supreme Court, 9 June 1969). google scholar
107. Chaplinsky v. State of New Hampshire, 315 U.S. 568_1942 (The Supreme Court, 9 March 1942). google scholar
108. Dennis v. United States, 314 U.S. 494_1951 (The Supreme Court, 4 June 1951). google scholar
109. Gitlow v. New York, 268 U.S. 652_1925 (The Supreme Court, 8 June 1925). google scholar
110. Miami Herald Publication Corparation v. Tornillo, 418 U.S. 241_1974 (The Supreme Court, 25 June 1974). google scholar
111. NAACP v. Claiborne Hardware Co., 458 U.S. 886_1982 (The Supreme Court, 2 July 1982). google scholar
112. New York Times Cooperation v. Sullivan, 376 U.S. 254_1964 (The Supreme Court, 9 March 1964). google scholar
113. Pierce v. United States, 252 U.S. 23_1920 (The Supreme Court, 8 March 1920). google scholar
114. Schaefer v. United States, 251 U.S. 466_1920 (The Supreme Court, 1 March 1920). google scholar
115. Schenck v. United States, 249 U.S. 47_1919 (The Supreme Court, 3 March 1919). google scholar
116. Virginia v. Black, 538 U.S. 343_2003 (The Supreme Court, 7 April 2023). google scholar
117. Whitney v. California, 274 U.S. 357_1927 (The Supreme Court, 15 May 1927). google scholar
118. Yates v. United States, 354 U.S. 298_1957 (The Supreme Court, 17 June 1957). google scholar