Deprem Zararlarından Doğan Özel Hukuk Sorumluluğu

Öz

Bu çalışma, depremin yol açtığı zararların özel hukuk kapsamında nasıl değerlendirileceğini incelemektedir. Deprem her ne kadar doğal bir afet olsa da, yapıların inşa ve kullanımındaki insan kaynaklı kusurlar özel hukuk sorumluluğunu gündeme getirebilmektedir. Çalışmada, yapı maliklerinin, yüklenicilerin ve yapı denetim kuruluşlarının sorumlulukları; haksız fiil, sözleşmeden doğan sorumluluk ve sebep sorumluluğu çerçevesinde ele alınmıştır. Kusur, illiyet bağı ve öngörülebilirlik kavramları depremin öngörülebilir bir risk olması bağlamında değerlendirilmiştir. 7223, 6306, 634 ve 3194 sayılı kanunlar kapsamında öngörülen sorumluluk rejimleri incelenmiş; 7223 sayılı Kanun’un idari nitelikli olmakla birlikte özel hukuk sorumluluğunu dolaylı olarak tamamladığı sonucuna ulaşılmıştır. Anayasa Mahkemesinin 2024/141 sayılı kararıyla, yapı maliklerine deprem zararları nedeniyle sorumluluk yüklenmesinin hukuki öngörülebilirliğe aykırı olduğu ve bu nedenle Anayasaya aykırı bulunduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak, depremden doğan zararlar bakımından özel hukuk sorumluluğunun açık, öngörülebilir ve normatif temellere dayanması gerektiği vurgulanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Deprem zararları
• Özel hukuk sorumluluğu
• Haksız fiil
• Yapı maliki sorumluluğu.

Private Law Liability Arising from Earthquake Damages

Öz

This study examines how damages arising from earthquakes are assessed within the scope of private law. Although earthquakes are natural disasters, human-induced faults in the construction and use of buildings may give rise to private law liability. The study addresses the liabilities of building owners, contractors, and building inspection bodies within the framework of tort liability, contractual liability, and strict liability. The concepts of fault, causal link, and foreseeability are evaluated in light of the fact that earthquakes constitute a foreseeable risk. The liability regimes established under Laws No. 7223, 6306, 634, and 3194 are analyzed, and it is concluded that although Law No. 7223 is primarily administrative in nature, it indirectly complements private law liability. In light of the Constitutional Court’s decision No. 2024/141, imposing liability on building owners for earthquake-related damages was found to violate the principle of legal foreseeability and was therefore deemed unconstitutional. Consequently, the study emphasizes that private law liability for earthquake-related damages must be based on clear, foreseeable, and normative grounds.

Anahtar Kelimeler

• Earthquake damages
• Private law liability
• Tort
• Building owner liability.

Kaynakça

1. Acabey, Aydın / Emre Beşir Gökyayla. Medeni Hukuk. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 1999.
2. Acun, Hüseyin. Eser Sözleşmesinde Ayıptan Sorumluluk Hükümleri ile Borçlar Kanunu Genel Hükümlerin Yarışması. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2018.
3. Açar, Emre. “6306 Sayılı Kanun Kapsamında Riskli Yapı Kavramı”. Türkiye Adalet Akademisi Dergisi 57 (2024): 225–246.
4. Ahmetoğlu, Hilal. “Yapı Malikinin Sorumluluğu ve Yapı Denetim Kuruluşlarının Hukuki Sorumluluğu.” Yüksek Lisans Tezi, Başkent Üniversitesi Sosyal Bi- limler Enstitüsü, 2022.
5. Akçaal, Mehmet. Eşya Hukuku. 4. baskı. Ankara: Yetkin Yayınları, 2024.
6. Akipek, Jale / Turgut Akıntürk / Derya Ateş. Eşya Hukuku. 9. baskı. İstanbul: Beta Yayınları, 2018.
7. Akıncı, Şahin. Borçlar Hukuku Bilgisi. Konya: Sayram Yayınları, 2006.
8. Akkurt, Sinan Sami. “Depremden Hasar Gören Binaların Sebep Olduğu Zararlar- dan Kaynaklanan Hukukî Sorumluluğa Genel Bakış – I – Sözleşme Sorumlu- luğu”. Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 31/1 (2023): 229–260.

9. Akman, Elvettin / Yağmur Can / Özkan Yalçın. “Bir Politika Uygulaması Olarak Kentsel Dönüşüm: Devlet Destekleri Çerçevesinde Bir Değerlendirme”. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 22/Özel Sayı 3 (2018): 2987–3009.
10. Antalya, Gökhan. Borçlar Hukuku Genel Hükümler. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2019.
11. Antalya, O. Gökhan. “Manevi Zararın Belirlenmesi ve Manevi Tazminatın Hesap- lanması”. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi 22/3 (2016): 226–258.
12. Aral, Fahrettin. Türk Borçlar Hukukunda Kötü İfa. Ankara: Yetkin Yayınları, 2011. Aral, Fahrettin / Hasan Ayrancı. Borçlar Hukuku Özel Borç İlişkileri. 11. baskı. Ankara: Yetkin Yayınları, 2018.
13. Arıdemir Genç, Arzu. Sözleşmeye Aykırılıktan Doğan Manevi Tazminat. İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2008.
14. Arslan, Nurcan. “Kentsel Dönüşüm Sürecinde Riskli Yapı Tespiti”. Türkiye Adalet Akademisi Dergisi 47 (2021): 347–374.
15. Atamer, Yeşim M. / Gökçe Kurtulan Güner. “Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenle- meler Kanunu ile İmalatçının Sorumluluğu”. Ankara Üniversitesi Hukuk Fa- kültesi Dergisi 70/2 (2021): 543–588.
16. Ayan, Mehmet. Medeni Hukuka Giriş. Konya: Eğitim Kitabevi, 2003.
17. Aydemir, Efrail. Eser Sözleşmesi ve İnşaat Hukuku. 3. baskı. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2016.
18. Aydoğdu, Murat / Serdar Nart. Borçlar Hukuku Genel Hükümler. 11. baskı. Ankara: Yetkin Yayınları, 2024.
19. Aydoğdu, Murat / Nalan Kahveci. Türk Borçlar Hukuku Özel Borç İlişkileri. Ankara: Adalet Yayınları, 2019.
20. Aydos, Oğuz Sadık. Ürün Sorumluluğu. İstanbul: Adalet Yayınevi, 2009.
21. Baş, Ece. Bina veya Yapı Eserlerinden Doğan Sorumluluk. İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2011.
22. Baş, Seda. “7223 Sayılı Kanun Kapsamında Ürün Sorumluluğu”. Türkiye Adalet Akademisi Dergisi 52 (2022): 349–382.
23. Başoğlu, Başak. “Sözleşme Dışı Kusursuz Sorumluluk Hukuku”. İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 6/2 (2015): 29–56.
24. Başpınar, Veysel / Mehmet Altunkaya. “Depremden Doğan Zararların Tazmininde Zamanaşımı”. AnkaraÜniversitesiHukukFakültesiDergisi57/1(2008):95–132.
25. Büyüksağiş, Erdem. “Tehlike Esasına Dayanan Genel Sorumluluk Kuralı”. Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 8/1 (2006): 1–19.
26. Canbolat, Ferhat. İstisna Sözleşmesinde İş Sahibinin Ayıba Karşı Tekeffülden Doğan Hakları. Ankara: Turhan Kitabevi, 2009.
27. Çakır, Halil Burak. “Kentsel Dönüşüm Kapsamında Riskli Yapılar”. Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Ticaret Üniversitesi, 2018.
28. Çelt, Damla Özden. “Ürün Sorumluluğunda Güncel Gelişmeler”. Anadolu Üniver- sitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 7/1 (2021): 73–114.
29. Dayınlarlı, Kemal. İstisna Akdinden Müteahhidin ve İş Sahibinin Temerrüdü. 4. baskı. Ankara: Dayınlarlı Hukuk Yayınları, 2008.
30. Derindere, Ahmet Melik. “Mülkiyet Hakkı Kapsamında Kentsel Dönüşüm Kavra- mı”. Yüksek Lisans Tezi, Kadir Has Üniversitesi, 2014.
31. Duman, Barış. “4708 Sayılı Kanun Çerçevesinde Yapı Denetim Kuruluşunun İş Sağlığı ve Güvenliği Sorumluluğu”. Türkiye Barolar Birliği Dergisi 143 (2019): 285–302.
32. Duman, İlker Hasan. Açıklamalı-İçtihatlı İnşaat Hukuku. 5. baskı. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2013.
33. Duman, İlker Hasan. 100 Soruda Yapı Denetimi. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2022.
34. Dursun, Sanem Aksoy. Eşya Kavramı. İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2012.
35. Edis, Seyfullah. Medeni Hukuka Giriş ve Başlangıç Hükümleri. 6. baskı. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 1997.
36. Eren, Fikret. Borçlar Hukuku Genel Hükümler. 29. baskı. Ankara: Legem Yayıncılık, 2024.
37. Eren, Fikret. Sorumluluk Hukuku Açısından Uygun İlliyet Bağı Teorisi. Ankara: Fakülte Matbaası, 1975.
38. Erdoğan, İhsan. “İstisna Sözleşmesi ve Bazı İş Görme Sözleşmeleri ile Karşılaştırılması”. Süleyman Demirel Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 3 (1990): 135.
39. Erdoğan, İsmahan Gülen. “Bir Ürün Olarak ‘Bina’nın Sebep Olduğu Zararlar”. SDÜ Hukuk Fakültesi Dergisi 13/2 (2023): 1545–1581.
40. Erdoğan, Meryem Akdeniz Saygı. “İdarenin Yapı Denetim Yetkisinin Anlam ve İş- levi.” Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi, 2021.
41. Ergen, Cafer / Veli Böke. Kaçak Yapı. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2005.
42. Erlüle, Fulya. Türk Borçlar Kanunu’na Göre Bedensel Bütünlüğün İhlalinde Manevi Tazminat. İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2021.
43. Erten, Ali. Türk Borçlar Hukukuna Göre Bina ve İnşa Eseri Sahiplerinin Sorumluluğu. Ankara: Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü, 2000.
44. Erten, Ali. Borçlar Kanunu ve Yapı Denetimi Hakkında KHK Açısından Türk Hu- kukunda Yapıların Neden Oldukları Zararlardan Dolayı Sorumluluk. Ankara: Sözkesen Matbaacılık, 2020.
45. Göçüm, Olcay. Kat Mülkiyeti Hukuku ve Kentsel Dönüşüm. Ankara: Adalet Yayınevi, 2021.
46. Gökalp, Şerafettin / Mete Gökalp. Kat Mülkiyeti Kanunu ve İlgili Mevzuat. 13. bas- kı. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2023.
47. Gönül Koşar, Günhan. “Haksız Fiil Hukukunun Amacı”. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi (2020): 1437–1474.
48. Gümüş, Mustafa Alper. Borçlar Hukuku Özel Hükümler II. 3. baskı. İstanbul: Vedat Kitapçılık, 2014.
49. Gümüş, Sarp. “Yüklenicilerin Deprem Sebebiyle Ortaya Çıkan Maddi Zararlardan Sorumluluğu.” Ankara Barosu Dergisi 81/Özel Sayı - Deprem Özel Sayısı-II Özel Hukuk (2023): 65–101.
50. Günergök, Özcan / Şaban Kayıhan. Borçlar Hukuku Dersleri: Genel Hükümler. İs- tanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2024.
51. Hatemi, Hüseyin / Rona Serozan. Borçlar Hukuku Genel Hükümler. 5. baskı. İstan- bul: Filiz Kitabevi, 2021.
52. Havutçu, Ayşe. Türk Hukukunda Örtülü Bir Boşluk: Üreticinin Sorumluluğu. Anka- ra: Seçkin Yayıncılık, 2005.
53. İnceoğlu, Murat. “Sözleşmeye Aykırılıktan Doğan Manevi Tazminat Talepleri”. Banka ve Ticaret Hukuku Dergisi 24/4 (2008): 77–121.
54. İşçi, Coşkun. “Deprem Nedir ve Nasıl Korunuruz?” Journal of Yasar University 3/9 (2008): 959–983.
55. Kalabalık, Halil. İmar Hukuku Dersleri. 11. baskı. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2022.
56. Kanışlı, Erhan. “Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu (ÜGTDK) Uyarınca Üreticinin Sorumluluğu”. İstanbul Hukuk Mecmuası 78/3 (2020): 1413–1468.
57. Kara, Doğan. Satış Sözleşmesi Çerçevesinde Ayıptan Sorumlulukta Zamanaşımı ve Ayıptan Doğan Def’i Hakkı. Ankara: On İki Levha Yayınları, 2020.
58. Kara, İlhan. İmalatçının Ürün Sorumluluğu. Ankara: Adalet Yayınevi, 2021. Karaçay, Dolunay. Yapı Malikinin Tazminat Sorumluluğu. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2021.
59. Karagöz, Nergis. “6306 Sayılı Kanun Kapsamında Afet Riski Altındaki Alanlar.”, Uzmanlık Tezi, T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü, 2014.
60. Karaman, Tuba. “Üreticinin Sorumluluğu”. içinde Sorumluluk ve Tazminat Hukuku Sempozyumu. Ankara, Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi, 2009.
61. Karahasan, M. Reşit. Borçlar Hukuku Genel Hükümler. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2003.
62. Karayalçın, Yaşar. “Müteahhidin ve Yapı Denetim Kuruluşunun Deprem Zararın- dan Sorumluluğu”. Ticaret Hukuku ve Yargıtay Kararları Sempozyumu Bildiri- ler- Tartışmalar kitabı içinde, ed. Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitü- sü, 29. Ankara, Banka ve Ticaret Hukuku Enstitüsü Yayınları, 2003.
63. Keser, Yıldırım. Ürün Sorumluluğu. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2021.
64. Kılıçoğlu, Ahmet. Borçlar Hukuku Genel Hükümler. 28. baskı. Ankara: Turhan Kitabevi, 2024.
65. Kırca, Çiğdem. Ürün Sorumluluğu. Ankara: Turhan Kitabevi, 2007.
66. Kırmızı, Mustafa. Eser Sözleşmesi ve Arsa Payı Kat Karşılığı İnşaat Sözleşmesi. Anka- ra: Platon Hukuk Yayınevi, 2014.
67. Koç, Nevzat. Bina ve Yapı Eseri Maliklerinin Hukukî Sorumluluğu. Ankara,: Ankara Üniversitesi Basımevi, 1990.
68. Koçhisarlıoğlu, Cengiz. “Haksız Eylem Kusuru”. Yayımlanmamış Doçentlik Tezi, Ankara Üniversitesi, 1990. Nar, Ahmet. “Yapı Denetim Kuruluşlarının Depremde Meydana Gelen Zararlar- dan Dolayı Yapı Sahibine Karşı Sözleşmeden Doğan Sorumluluğu”. Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 27/1 (2023): 77–115.
69. Oğuz, Habip. “Sorumluluk Hukukunda Kusur.” Türkiye Adalet Akademisi Dergisi 7/28 (2016): 273–286.
70. Oğuzman, M. Kemal / Özer Selici / Saibe Oktay Özdemir. Eşya Hukuku. 36. baskı. İstanbul: Filiz Kitabevi, 2024.
71. Oğuzman, M. Kemal, ve Turgut Öz. Borçlar Hukuku Genel Hükümler. 22. baskı. İstanbul: Vedat Kitapçılık, 2023.
72. Oral, Tuğçe. “Kahramanmaraş Depremleri ve Ürün Sorumluluğu”. Ankara Üniver- sitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 72/1 (2023): 121–142.
73. Özcan, Zeynep. “İnşaat Sözleşmelerinde Yüklenicinin Ayıplı ve Eksik İfası”. Uyuş- mazlık Mahkemesi Dergisi 11 (Haziran 2018): 323.
74. Özdemir, Hayrunnisa. “Eser Sözleşmesi” . İçinde Borçlar Hukuku Özel Hükümler, 492. Ankara: 2023.
75. Özyakışır, Özkan. “Alman Hukukundaki Düzenlemeler Işığında Türk Hukukunda Yapı Malikinin Sorumluluğu”. Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 22/1 (2014): 504–530.
76. Öztan, Bilge. İmalâtçının Sorumluluğu. Ankara: Turhan Kitabevi, 1982.
77. Öztürk, Muammer / Zeki Gözütok. Usul ve Esaslarıyla Eser Sözleşmesi Uygulaması. 2. baskı. Ankara: Yetkin Yayınları, 2019.
78. Polat, Cemre. “Türk ve AB Hukukunda Ürün Sorumluluğu”. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 70/4 (2022): 973–1041.
79. Reisoğlu, Safa. Borçlar Hukuku Genel Hükümler. İstanbul: Beta Yayınları, 2000.
80. Savaş, Taner / M. Barış Mandev. Yapı Denetim Hukuku. İstanbul: Legal Yayıncılık, 2018.
81. Seliçi, Özer. İnşaat Sözleşmelerinde Müteahhidin Sorumluluğu. 1. baskı. İstanbul: İstanbul Hukuk Fakültesi, 1978.
82. Serozan, Rona / Başak Baysal / Kerem Can Sanlı. Borçlar Hukuku Özel Bölüm. 4. baskı. İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2019.
83. Sirmen, Lâle. Eşya Hukuku. Ankara: Legem Yayınevi, 2025.
84. Sirmen, Lâle. “Ürün Sorumluluğu”. Sempozyum Bildirileri Kitabı (Tam Metinler) içinde, ed. Tufan Öğüz/Kerem Öz, 67–87. İstanbul, Filiz Kitabevi, 2022.
85. Şahankaya, Arda. “Eser Sözleşmesinde Yüklenicinin Ayıptan Sorumluluğu”. Ya- yımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Çankaya Üniversitesi Sosyal Bilimler Ens- titüsü, 2021.
86. Şahiniz, Cevdet Salih. Eser Sözleşmelerinde Yüklenicinin Eksik İfa ve Ayıplı İfadan Sorumluluğu. İstanbul: Vedat Kitapçılık, 2014.
87. Şenocak, Zarife. Eser Sözleşmesinde Ayıbın Giderilmesini İsteme Hakkı. Ankara: Tur- han Kitabevi, 2002.
88. Tandoğan, Haluk. Borçlar Hukuku Özel Borç İlişkileri Cilt II: İstisna (Eser) ve Vekalet Sözleşmeleri. 4. tıpkı basım. İstanbul, 1989.
89. Tandoğan, Hâluk. Kusura Dayanmayan Sözleşme Dışı Sorumluluk Hukuku. Ankara: Turhan Kitabevi, 1981.
90. Tarman, Zeynep Derya. “Türk Hukukunda İmalatçının Sorumluluğuna Genel Bir Bakış”. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası 65/2 (2011): 299–326.
91. Tekinay, Selahattin Sulhi / Sermet Akman / Haluk Burcuoğlu / Atilla Altop. Teki- nay Borçlar Hukuku – Genel Hükümler. İstanbul: Filiz Kitabevi, 1988.
92. Tiftik, Mustafa. Tehlike Sorumluluğunun Ayırıcı Özellikleri. 2. baskı. Ankara: Yetkin Yayınları, 2005.
93. Tunçomağ, Kenan. Türk Borçlar Hukuku I, Genel Hükümler. İstanbul: Beta Yayın- ları, 1976.
94. Turanboy, Asuman. “Yargıtay Kararlarına Göre Müteahhidin Teslimden Sonra İnşaattaki Noksan ve Bozukluklardan Doğan Mesuliyeti”. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 41/1 (1990): 151–189.
95. Tuztaş, Hüseyin. Bedensel Zararlar ve Tazminat Davaları. Ankara: Yetkin Yayınları, 2024.
96. Uçar, Ayhan. İstisna Sözleşmelerinde Müteahhidin Ayıba Karşı Tekeffül Borcu. Anka- ra: Seçkin Yayıncılık, 2003.
97. Uyumaz, Alper. Sorumluluk Hukuku Açısından Kusur Kavramı. Konya: Eğitim Ki- tabevi, 2006.
98. Uyumaz, Alper. “Sorumluluk Hukukunda Kusur Kavramı ve Kusurun Tespitine İlişkin Bir Öneri.” Süleyman Demirel Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 13/1 (2023): 503–546.
99. Ünal, Akın/ Arif Kalkan. “Türk Hukukunda Ürün Sorumluluğu Üzerine Genel Düşünceler”. Türkiye Adalet Akademisi Dergisi 11/39 (2019): 45–82.
100. Yavuz, Cevdet/ Faruk Acar/ Burak Özen. Borçlar Hukuku Dersleri Özel Hükümler. 11. baskı. İstanbul: Beta Yayınları, 2012.
101. Yavuz, Elif. “Yapı Denetim Sözleşmeleri”. Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi, 2015.
102. Yayla, Murat / Nalan Kahveci. Türk Borçlar Hukuku Özel Borç İlişkileri. 4. baskı. Ankara: Adalet Yayınevi, 2019.
103. Yazıcı, Gün. “6306 Sayılı Kanun Uyarınca Riskli Yapılar ve Yargısal Denetim”. Yük- sek Lisans Tezi, Yeditepe Üniversitesi, 2018.
104. Yıldırım, Yasin Can. “İmar Hukukuna Aykırı Yapılardan Dolayı Yapı Malikinin Ku- sursuz Sorumluluğu”. Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilim- ler Enstitüsü, 2020.
105. Yıldız, Kübra. “Haksız Fiil Hukukunda Nedensellik”. Selçuk Üniversitesi Hukuk Fa- kültesi Dergisi 30/3 (2022): 1115–1158.
106. Yılmaz, Halil. Yapı Denetim Şirketlerinin Hukuki ve Cezai Sorumluluğu. Ankara: Adalet Yayınevi, 2022.
107. Yusuf, Büyükay. Eser Sözleşmesi. 3. baskı. Ankara: Yetkin Yayınları, 2019. Zevkliler, Aydın / Emre Gökyayla. Borçlar Hukuku Özel Borç İlişkileri. 19. baskı. Ankara: Turhan Kitabevi, 2019.
108. Zevkliler, Aydın / Mehmet Beşir Acabey / K. Emre Gökyayla. Medeni Hukuk. An- kara: Seçkin Yayıncılık, 1999.
109. Zeyrek, İlker. İdare Hukuku Açısından Yapı Denetimi. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2020.