تعليمُ الّلغةِ العربيّةِ للنّاطقينَ بغيرها في ضَوءِ كثرةِ الاستعمالِ أو نُدْرتِه: دراسةً تحليليّةً تقويميّةً
Öz
يتناول هذا البحث ظاهرةً لغويّةً تتعلّق بالطلاب الذين يتعلّمون اللغةَ العربيّةَ كلغة أجنبيّةٍ، وهي مسألة تواتُر أو نُدرة الاستخدام، وتأثير ذلك في تسهيل تعليم اللغة العربيّة. وعلى الرغم من أهمّيّة هذه الظاهرة من حيث العناصر الثلاثة الأساسيّة للغة، وهي: الحروف، والكلمات، والتراكيب، إلا أنها –غالبًا- تغافلت عنها الكتبُ الدراسيّةُ المعدّةُ لتعليم العربيّة لغير الناطقين بها. وقد بيّنت الدراسات التطبيقيّة التي أُجراها الباحثُ على سبع سلاسل تعليميّة شائعة في تعليم العربيّة لغير الناطقين بها أنّ تأخّر الطالب في فهم الكلمات التي تُعبّر عن الأفعال اليوميّة في بيئته التعليميّة ومحيطه الاجتماعيّ يعود إلى قصور في المنهج الدراسيّ في هذا الجانب. كما أظهرت الدراسة أنّ الطالب يُعاني من صعوبة في النطق الصحيح لأحد عشر حرفًا عربيًّا مما يؤثّر سلبًا في مهاراته الكتابيّة، ويرجع ذلك إلى طبيعة المنهج. فقد أغفلت هذه المناهج - عن قصد أو عن غير قصد - أهداف الطلاب المبنيّة على تواتُر أو ندرةِ الاستخدام. ويلاحظ قلّة الدراسات الميدانيّة التي تناولت طرقَ تدريس الحروف العربيّة والكلمات والتراكيب للطلاب المتعلّمين للعربيّة بوصفها لغة أجنبيّة، وهي العناصر الأساسيّة التي تتناولها هذه الدراسة. وترتبط جميع هذه الجوانب بالمعيار الأساس الذي تتبنّاه هذه الدراسة، وهو معيار تواتر أو ندرة الاستخدام. وقد دفع هذا الأمر الباحث إلى فحص أشهر الكتب التعليميّة المُخصّصة لتعليم العربيّة لغير الناطقين بها وتحليلها مقيّما لها وَفقًا لمعايير تطبيقية تتعلّق بإعداد المناهج التعليميّة. ويهدف هذا البحث إلى معالجة ضعف الطلاب المتعلّمين للعربيّة في العناصر الأساسيّة للغة، وكذلك إعادة النظر في تخطيط مناهج تعليم العربيّة بناءً على نتائج البحث والتوصيّات المقترحة. وينقسم هذا البحث إلى قسمين: القسم الأول: مدخل إلى معايير اختيار المحتوى التعليميّ، القسم الثاني: تواتر أو ندرة الاستخدام، وتناولته من خلال ثلاثة محاور فرعيّة، الأول- تواتر الاستخدام على مستوى المفردات، الثاني- تواتر الاستخدام على مستوى الجُمل، الثالث- الاستخدام من حيث الإعراب.
Anahtar Kelimeler
Ana Dili Arapça Olmayanlara Yaygın Cümle Kalıplarıyla Arapça Öğretimi: Değerlendirici ve Düzeltici Bir Çalışma
Öz
Bu araştırma, Arapçayı yabancı dil olarak öğrenen öğrencileri ilgilendiren bir dil olgusunu ele almaktadır. Söz konusu olan, kullanım sıklığı veya seyrekliğinin ve bunun Arapça öğretimini kolaylaştırmadaki etkisinin incelenmesidir. Harfler, kelimeler ve yapılar olmak üzere dilin üç temel unsuru açısından bu olgunun önemi büyük olmasına rağmen, yabancılara Arapça öğretimi için hazırlanan ders kitaplarında genellikle göz ardı edilmiştir. Yabancılara Arapça öğretiminde yaygın olarak kullanılan yedi dil serisi üzerine yapılan uygulamalı bir inceleme sonucunda, öğrencilerin eğitim kurumu içinde ve çevresindeki ortamlarda günlük eylemleri ifade eden kelimeleri anlamakta gecikmelerinin, müfredatın bu konudaki yetersizliğinden kaynaklandığı belirlenmiştir. Ayrıca, öğrencilerin on bir Arap harfini doğru telaffuz etmekte zorlanmaları ve bunun yazma becerilerini de olumsuz etkilemesi yine müfredatın eksikliklerine dayanmaktadır. Müfredatlar, bilerek ya da bilmeyerek, özellikle kullanım sıklığı veya seyrekliğine dayalı öğrenci hedeflerini göz ardı etmiştir. Bu araştırmanın ele aldığı temel unsurlar olan Arap harfleri, Arapça kelimeler ve dil yapılarını öğretme yöntemlerine ilişkin olarak, Arapçayı yabancı dil olarak öğrenen öğrenciler arasında yapılan saha çalışmalarının sayıca yetersiz olduğu dikkat çekmektedir. Tüm bu meseleler, araştırmanın temel ölçütü olan “kullanım sıklığı veya seyrekliği” çerçevesinde ele alınmaktadır. Bu durum, araştırmacıyı doğrudan yabancılara Arapça öğretimiyle ilgili ders kitaplarını incelemeye ve bunları, eğitim müfredatlarının hazırlanmasına ilişkin uygulamalı ölçütler doğrultusunda değerlendirmeye yöneltmiştir. Bu araştırmanın amacı, Arapça öğrenen öğrencilerin temel dil unsurlarındaki zayıflıklarını gidermek ve elde edilen bulgular ile öneriler doğrultusunda Arapça müfredatlarının planlanmasını yeniden gözden geçirmektir. Araştırma iki bölüme ayrılmaktadır: I. Eğitim içeriğini seçme kriterlerine giriş, II. Kullanım sıklığı ve seyrekliğinin ele alınması. İkinci bölüm ise üç alt başlıktan oluşacaktır: kelime düzeyinde kullanım sıklığı, cümle düzeyinde kullanım sıklığı ve irab durumu açısından kullanım sıklığı.
Anahtar Kelimeler
Teaching Arabic to Non-Native Speakers Using Common Sentence Patterns: An Evaluative and Corrective Study
Abstract
This research examines a linguistic phenomenon that concerns Arabic language learners who are non-native speakers: the phenomenon of frequency or rarity of use and its impact on facilitating the teaching of Arabic. Despite the importance of this phenomenon in relation to the three pillars of the language, letters, vocabulary, and syntax, it has been commonly overlooked in Arabic language textbooks designed for non-native speakers. Based on an applied study of seven widely used language series for teaching Arabic to non-native speakers, it was found that learners' delays in understanding vocabulary related to daily actions within educational institutions and their surrounding environments are due to shortcomings in the curricula addressing this aspect. Similarly, learners’ weaknesses in pronouncing eleven Arabic letters, which in turn leads to difficulties in writing, can also be attributed to these curricular shortcomings. This neglect, whether intentional or inadvertent, fails to address the learners' objectives, particularly those grounded in the frequency or rarity of linguistic usage. Research Problem: There is a scarcity of field studies among Arabic language learners who are non-native speakers concerning the pillars addressed in this study, namely, the methods and strategies for teaching Arabic letters, vocabulary, and syntax. All of these elements are evaluated based on the research criterion of frequency or rarity of usage. This gap prompted the researcher to directly examine textbooks designed for teaching Arabic to non-native speakers and to evaluate them according to applied standards in curriculum development. Research Objective: The aim of the study is to address the issue of learners’ weaknesses in the foundational pillars of the Arabic language and to reconsider the planning of Arabic curricula based on the study’s findings and recommendations. The research is divided into two main sections. The first section serves as an introduction to the criteria for selecting educational content, while the second focuses on the phenomenon of frequency and rarity of usage. The second section is further divided into three subtopics: frequency of use in terms of vocabulary, sentences, and finally, grammatical case.
Keywords
