Celîs ed-Dîneverî ve “Simâru’s-Sınâ‘a Fî İlmi’l-Arabiyye” İsimli Eserinde Nahiv İlletlerine Yaklaşımı

Bu makalede hicri beşinci asırda Abbasîler döneminde, İran bölgesindeki Dînever şehrinde yaşayan, nahiv, kıraat ve lügat ilmi alanlarında önemli bir isim olan Hüseyin b. Musa b. Hibetillah Celîs ed-Dîneverî’nin hayatına, ilmî kişiliğine, eserlerine ve özellikle de günümüze kadar ulaşmış tek eseri olan Simâru’s-Sınâ‘a fî İlmi’l-Arabiyye isimli eserine ışık tutmaya çalıştık. Bu amaçla Celîs ed-Dîneverî’nin ilgilendiği ilim dallarına ait biyografi ve bibliyografya eserlerini tarayarak, bu eserlerde Celîs ed-Dîneverî hakkında dağınık vaziyette bulunan bilgileri derleyerek, onun yaşamına, hocalarına, öğrencilerine ve eserlerine dair bilgilere ulaşmaya çalıştık. Ayrıca onun nahiv ve sarf ilmine dair olan Simâru’s-Sınâ‘a fî İlmi’l-Arabiyye isimli eserini inceleyerek ilmî kişiliğini, eserindeki metodunu, nahiv ekollerine ve illetlerine yaklaşımını tespit etmeye çalıştık. Bu eserin nahiv ilmi ve özellikle de nahiv illetleri konusunda önemli bir yeri olduğunu düşünmekteyiz. Çünkü hicri beşinci asırda yazılmış bir eser olmasına rağmen nahiv ve sarf ilmine dair pek çok konuyu sistemli bir şekilde ele almış ve özellikle de nahiv illetlerine yönelik içerdiği bilgiler sebebiyle İmam Süyûtî, Ebu Hayyân el-Endelüsî ve İbn Mektûm gibi nahiv alimleri eserlerinde bu kitaptan yararlanmış ve özellikle nahiv illetleri konusunda bu esere atıflarda bulunmuştur.