TÜRK HALK MÜZİĞİNDE DEM SESİ VE HALK ÇALGILARINDAKİ KULLANIMINA YÖNELİK BİR İNCELEME

Türk Halk Müziği (THM), yüzyıllar boyunca toplumun duygusal, düşünsel ve kültürel birikimini yansıtan en güçlü sanatsal ifade alanlarından biridir. Bu müzik geleneği içerisinde, icra teknikleri bakımından kendine özgü birçok kavram bulunmaktadır. Bunlardan biri de THM çalgılarında eşlik unsuru olarak kullanılan “dem” sesidir. Bu makalede, Türk Halk Müziğinde dem sesi kavramının tarihsel gelişimi, çalgısal işlevi ve icra pratiklerindeki yeri ele alınmıştır. Çalışmada, dem sesinin THM çalgılarında (bağlama, tulum, zurna, zambır, kaval, kemençe, tar, kabak kemane vb.) uygulanış biçimleri incelenmiş; icracı ve alan uzmanlarının görüşlerinden yararlanılarak, kavramın müzikal ve teknik işlevleri değerlendirilmiştir. Araştırma, nitel bir yaklaşım temelinde yürütülmüş; yarı yapılandırılmış görüşmeler ve literatür taraması yoluyla elde edilen veriler, içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiştir. Bulgular, dem sesinin hem icra sürecinde hem de müzikal ifade bakımından önemli bir tamamlayıcı unsur olduğunu ortaya koymaktadır. Çalışma, THM icrasında yaygın olarak kullanılan ancak literatürde sınırlı biçimde incelenmiş bir kavram olan “dem sesine” ilişkin yazılı bir kaynak sunmayı hedeflemektedir.

Turkish Folk Music (THM) is one of the most powerful artistic expressions, reflecting the emotional, intellectual, and cultural heritage of society over the centuries. Within this musical tradition, there are many unique concepts in terms of performance techniques. One of these is the "dem" sound, used as an accompaniment element in THM instruments. This article examines the historical development of the concept of the dem sound in Turkish Folk Music, its instrumental function, and its place in performance practices. The study examines the application of the dem sound in Turkish folk instruments (baglama, tulum, zurna, zambir, kaval, kemençe, tar, kabak kemane, etc.). The musical and technical functions of the concept are evaluated using the opinions of performers and field experts. The research was conducted using a qualitative approach, and data obtained through semi-structured interviews and a literature review were analyzed using content analysis. The findings reveal that the dem sound is an important complementary element in both the performance process and musical expression. The study aims to provide a written resource on the "dem sound," a concept widely used in THM performance but limitedly explored in the literature.