TÜRK HALK MÜZİĞİNDE DEM SESİ VE HALK ÇALGILARINDAKİ KULLANIMINA YÖNELİK BİR İNCELEME

Yıl 2025, Cilt: 11 Sayı: 2, 372 - 386

Seda Yalman , Ünal İmik

https://doi.org/10.22252/ijca.1812577

Öz

Türk Halk Müziği (THM), yüzyıllar boyunca toplumun duygusal, düşünsel ve kültürel birikimini yansıtan en güçlü sanatsal ifade alanlarından biridir. Bu müzik geleneği içerisinde, icra teknikleri bakımından kendine özgü birçok kavram bulunmaktadır. Bunlardan biri de THM çalgılarında eşlik unsuru olarak kullanılan “dem” sesidir.
Bu makalede, Türk Halk Müziğinde dem sesi kavramının tarihsel gelişimi, çalgısal işlevi ve icra pratiklerindeki yeri ele alınmıştır. Çalışmada, dem sesinin THM çalgılarında (bağlama, tulum, zurna, zambır, kaval, kemençe, tar, kabak kemane vb.) uygulanış biçimleri incelenmiş; icracı ve alan uzmanlarının görüşlerinden yararlanılarak, kavramın müzikal ve teknik işlevleri değerlendirilmiştir.
Araştırma, nitel bir yaklaşım temelinde yürütülmüş; yarı yapılandırılmış görüşmeler ve literatür taraması yoluyla elde edilen veriler, içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiştir. Bulgular, dem sesinin hem icra sürecinde hem de müzikal ifade bakımından önemli bir tamamlayıcı unsur olduğunu ortaya koymaktadır. Çalışma, THM icrasında yaygın olarak kullanılan ancak literatürde sınırlı biçimde incelenmiş bir kavram olan “dem sesine” ilişkin yazılı bir kaynak sunmayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

Türk Halk Müziği , Dem Sesi , Halk Çalgıları , İcra , Eşlik.

A STUDY ON THE DRONE (DEM) SOUND İN TURKİSH FOLK MUSİC AND ITS USE İN FOLK INSTRUMENTS

Öz

Turkish Folk Music (THM) is one of the most powerful artistic expressions, reflecting the emotional, intellectual, and cultural heritage of society over the centuries. Within this musical tradition, there are many unique concepts in terms of performance techniques. One of these is the "dem" sound, used as an accompaniment element in THM instruments.
This article examines the historical development of the concept of the dem sound in Turkish Folk Music, its instrumental function, and its place in performance practices. The study examines the application of the dem sound in Turkish folk instruments (baglama, tulum, zurna, zambir, kaval, kemençe, tar, kabak kemane, etc.). The musical and technical functions of the concept are evaluated using the opinions of performers and field experts.
The research was conducted using a qualitative approach, and data obtained through semi-structured interviews and a literature review were analyzed using content analysis. The findings reveal that the dem sound is an important complementary element in both the performance process and musical expression. The study aims to provide a written resource on the "dem sound," a concept widely used in THM performance but limitedly explored in the literature.

Anahtar Kelimeler

Turkish Folk Music , Dem Sound , Folk Instruments , Performance , Accompaniment.

Kaynakça

• Ak, A. Ş. (2014). Türk Mûsikîsi Tarihi, (3.Baskı), Ankara, Akçağ Yayınları.
• Arseven, V. (1992). “Türk Halk Müziğinin Ezgisel Yapısı Üzerine” Türk Halk Musikisinde Çeşitli Görüşler, Haz: Salih Turhan, Ankara.
• Behar, C. (2017). Aşk Olmayınca Meşk Olmaz: Dârülelhân ve Türk Mûsikîsinde Eğitim Geleneği. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
• Duygulu, M. (2014). Türk Halk Müziği Sözlüğü, (1.Baskı), Ankara, Pan Yayıncılık.
• Ekici, S. (1993). Ramazan Güngör ve Üç Telli Kopuzu, (1.Baskı) Ankara, Kültür Bakanlığı Yayınları.
• Emnalar, A. (1998). Tüm Yönleriyle Türk Halk Müziği ve Nazariyatı, İzmir: Ege Üniversitesi Basımevi.
• Kırgıl, B. (2025). Sanatçı kişiliği ile Özay Gönlüm. Artistic View Journal, 1(1), 51–58. https://doi.org/10.64563/av.9
• Öztuna, Y. (2000). Türk Musikisi Kavram ve Terimleri Ansiklopedisi, Ankara: AKMB Yayınları.
• KİŞİSEL GÖRÜŞMELER
• Gaziantep Üniversitesi Türk Musikisi Devlet Konservatuarı Türk Halk Müziği Ana Sanat Dalı Öğretim Üyesi Prof.Dr. İlgar İMAMVERDİYEV. (22.04.2019)
• Gaziantep Üniversitesi Türk Musikisi Devlet Konservatuarı Türk Halk Müziği Ana Sanat Dalı Sanatçı Öğretim Elemanı Dr. Savaş EKİCİ. (11.06.2019)
• Gaziantep Üniversitesi Türk Musikisi Devlet Konservatuarı Türk Halk Müziği Ana Sanat Dalı Öğretim Görevlisi Ersin YILDIRIMER. (20.09.2019)
• Gaziantep Üniversitesi Türk Musikisi Devlet Konservatuarı Türk Halk Müziği Ana Sanat Dalı Öğretim Görevlisi Yunus EMRE. (11.10.2019)
• Gaziantep Üniversitesi Türk Musikisi Devlet Konservatuarı Türk Halk Müziği Ana Sanat Dalı Öğretim Görevlisi Mustafa BALÇIN. (08.11.2019)
• Halk Bilimci (Folklor Araştırmacısı) Dr. Halil ATILGAN (30.08.2019) (Ankara). Müzik Öğretmeni (Dilsiz Kaval İcracısı) Yasin TÜRK (13.09.2019) (Mardin).
• Araştırmacı (Karadeniz Kemençesi Yapım ve İcracısı) İsmail KIRICI (16.09.2019) (Trabzon). Mahalli Sanatçı (Zambır İcracısı) Memik AVCI (15.10.2019) (Gaziantep).