Research Article

İslam İktisat Tarihinin Teorik Temelleri: Câhiz’in et-Tebessur bi’t-Ticâre Adlı Eseri Çerçevesinde Abbasiler Döneminde İktisat

Volume: 12 Number: 1 March 20, 2026
EN TR

İslam İktisat Tarihinin Teorik Temelleri: Câhiz’in et-Tebessur bi’t-Ticâre Adlı Eseri Çerçevesinde Abbasiler Döneminde İktisat

Abstract

Bu araştırmanın konusu, Abbasiler dönemi İslam iktisat düşüncesinin Câhiz’in et-Tebessur bi’t-ticâre isimli eseri çerçevesinde incelenmesidir. Bu eser çerçevesinde Câhiz’in görüşleri tespit edilirken bir yandan benzer meselenin geçmesi durumunda Câhiz’in kaleme aldığı diğer eserlere atıf yapılırken, diğer yandan Câhiz dışındaki İslam düşünürlerinin konuyla ilgili yaklaşımlarına yer verilmiştir. Bunun yanında, konunun modern iktisatta yer alması durumunda Câhiz’in görüşleri modern iktisat ile karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Câhiz, modern iktisatta yüzyıllar sonra ele alınan arz ve talep kanunu ile ilgili konuşan ilk düşünürlerden biridir. Bunun yanında modern dönemde dünyanın en değerli madeni kabul edilen altın ile ilgili değerlendirmelerde bulunan ilk düşünürler arasında yine Câhiz yer almaktadır. Ona göre, altının en değerli maden olma nedeni bozulmaya karşı mukavemeti ve sönmeyen parlaklığıdır. Yine o, altın ve gümüşte sahteciliği tespit etmek için çeşitli yöntemler önermektedir. Câhiz’in kendi dönemindeki ithalat ve ihracata dair değerlendirmeleri, ilgili dönem için uluslararası ticari durumuyla ilgili önemli bilgiler içermesinin yanında onun engin coğrafya bilgisini de yansıtmaktadır. Câhiz, işin mekânı veya iş sahasından ziyade kişisel ticari faydaya odaklanılması gerektiğini savunmaktadır. Ona göre gerektiğinde ticaret için şehir değiştirmek veya başarılı olunmayan bir işten başka bir işe geçmek konusunda tereddüt edilmemelidir. Alışverişte vadeye karşı olumsuz bir tavır takınan Câhiz, tüketim konusunda da tasarruflu davranmayı tavsiye etmektedir. Ona göre sermayenin atıl bırakılmaması ve yatırım ile ekonomiye kazandırılması gerekir. Ayrıca ekonomide tecrübe ve deneyimin önemine vurgu yapan Câhiz, uygulama ve işleyişle ilgili bilgi sahibi olan deneyimli iş insanlarından yararlanmak gerektiğini savunmaktadır.

Keywords

References

  1. Antik Çağ'da Altın (2025). https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-10329/antik-cagda-altin, (10.01.2025).
  2. Arifoğlu, Yunus (2018). Abbasiler Döneminde Horosan’ın İktisadi Durumu (8-10. Yüzyıllar). (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Eskişehir: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  3. Aydın, Mustafa (2018). Câhiz ve Edebî Görüşleri. İstanbul: İstanbul Aydın Üniversitesi Yayınları.
  4. Bocutoğlu, Ersan (2015). “İbn-i Haldun ve Adam Smith’in İşbölümü Konusundaki Görüşleri Üzerine Bir Değerlendirme”. Hak İş Uluslararası Emek ve Toplum Dergisi. 4(8), 8-25.
  5. Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmâîl b. İbrâhîm el- (1993). el-Câmiu‘s-sahîh. thk. Mustafâ Dîb el-Buğâ. Dımeşk: Dâru İbn Kesîr, Dâru’l-Yemâme.
  6. Bulut, Mehmet (2021). İslâm İktisadî Düşünce Tarihi. İstanbul: İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi & Türkiye Katılım Bankaları Birliği.
  7. Câhiz, Ebû Osmân Amr b. Bahr b. Mahbûb el- (1928). ed-Delâil ve’l-i‘tibâr ale’l-halki ve’t-tedbîr. Dımaşk: el-Matbaatü’l-ilmiyye.
  8. Câhiz, Ebû Osmân Amr b. Bahr b. Mahbûb el- (1969). el-Mehâsin ve’l-azdâd. thk. Fevzî Atvî. Beyrut: Dârü sa‘b.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Islamic Economy

Journal Section

Research Article

Publication Date

March 20, 2026

Submission Date

May 20, 2025

Acceptance Date

October 30, 2025

Published in Issue

Year 2026 Volume: 12 Number: 1

APA
Özpolat, İ. (2026). İslam İktisat Tarihinin Teorik Temelleri: Câhiz’in et-Tebessur bi’t-Ticâre Adlı Eseri Çerçevesinde Abbasiler Döneminde İktisat. Uluslararası İslam Ekonomisi Ve Finansı Araştırmaları Dergisi, 12(1), 102-137. https://doi.org/10.54427/ijisef.1702740
AMA
1.Özpolat İ. İslam İktisat Tarihinin Teorik Temelleri: Câhiz’in et-Tebessur bi’t-Ticâre Adlı Eseri Çerçevesinde Abbasiler Döneminde İktisat. IJISEF. 2026;12(1):102-137. doi:10.54427/ijisef.1702740
Chicago
Özpolat, İbrahim. 2026. “İslam İktisat Tarihinin Teorik Temelleri: Câhiz’in Et-Tebessur Bi’t-Ticâre Adlı Eseri Çerçevesinde Abbasiler Döneminde İktisat”. Uluslararası İslam Ekonomisi Ve Finansı Araştırmaları Dergisi 12 (1): 102-37. https://doi.org/10.54427/ijisef.1702740.
EndNote
Özpolat İ (March 1, 2026) İslam İktisat Tarihinin Teorik Temelleri: Câhiz’in et-Tebessur bi’t-Ticâre Adlı Eseri Çerçevesinde Abbasiler Döneminde İktisat. Uluslararası İslam Ekonomisi ve Finansı Araştırmaları Dergisi 12 1 102–137.
IEEE
[1]İ. Özpolat, “İslam İktisat Tarihinin Teorik Temelleri: Câhiz’in et-Tebessur bi’t-Ticâre Adlı Eseri Çerçevesinde Abbasiler Döneminde İktisat”, IJISEF, vol. 12, no. 1, pp. 102–137, Mar. 2026, doi: 10.54427/ijisef.1702740.
ISNAD
Özpolat, İbrahim. “İslam İktisat Tarihinin Teorik Temelleri: Câhiz’in Et-Tebessur Bi’t-Ticâre Adlı Eseri Çerçevesinde Abbasiler Döneminde İktisat”. Uluslararası İslam Ekonomisi ve Finansı Araştırmaları Dergisi 12/1 (March 1, 2026): 102-137. https://doi.org/10.54427/ijisef.1702740.
JAMA
1.Özpolat İ. İslam İktisat Tarihinin Teorik Temelleri: Câhiz’in et-Tebessur bi’t-Ticâre Adlı Eseri Çerçevesinde Abbasiler Döneminde İktisat. IJISEF. 2026;12:102–137.
MLA
Özpolat, İbrahim. “İslam İktisat Tarihinin Teorik Temelleri: Câhiz’in Et-Tebessur Bi’t-Ticâre Adlı Eseri Çerçevesinde Abbasiler Döneminde İktisat”. Uluslararası İslam Ekonomisi Ve Finansı Araştırmaları Dergisi, vol. 12, no. 1, Mar. 2026, pp. 102-37, doi:10.54427/ijisef.1702740.
Vancouver
1.İbrahim Özpolat. İslam İktisat Tarihinin Teorik Temelleri: Câhiz’in et-Tebessur bi’t-Ticâre Adlı Eseri Çerçevesinde Abbasiler Döneminde İktisat. IJISEF. 2026 Mar. 1;12(1):102-37. doi:10.54427/ijisef.1702740

25855

All articles published on IJISEF are licensed under the Creative Commons Attribution 4.0 International License. This license grants you the right to reproduce, share and disseminate data mining applications, search engines, websites, blogs, and all other platforms, provided that all published articles, data sets, graphics and attachments are cited. Open access is an approach that facilitates interdisciplinary communication and encourages different disciplines to work with each other.