Türkçeyi Yabancı Dil Olarak Öğrenenler İçin Temel Düzey Resimli Sözlük (6-12 Yaş) Üzerine Sözlükbilimsel Bir İnceleme

Yıl 2025, Cilt: 13 Sayı: 4, 440 - 467, 30.12.2025

Özgül Karadavut , Demet Kardaş

https://doi.org/10.71084/ijlet.1630281

Öz

Dil öğreniminde sözcükler, sürecin en önemli yapı taşlarıdır. Ana dili öğreniminde edinilen sözcükler, yabancı dil öğreniminde farkı biçim ve kavramlar olarak kendini gösterir. Bu farklılaşmaya en iyi yardımcı kaynak, hedef dile yönelik sözlüklerdir. Ana dil ve yabancı dil öğrenenler için hazırlanmış sözlükler, tasarımdan kapsama kadar nitelikleri bakımından farklılık arz etmektedir. Ana dili sözlükleriyle yabancı dil öğrenenlerin ihtiyacını karşılamaya çalışmak, sözlüğün amacıyla çelişmekle birlikte işlevini yitirmesine sebep olmaktadır. Her dilin kavramlar doğası, tipolojisi özgün niteliklere sahip olduğundan yabancı dil öğrenenlere yönelik olan öğrenici sözlükleri öne çıkmaktadır. Sözlük çalışmalarının amacını karşılayıp işlevini gerçekleştirmesinde izlenen bilimsel yol, sözlükbilim kapsamına girmektedir. Bu bağlamda Piktes projesi kapsamında hazırlanmış Türkçeyi Yabancı Dil Olarak Öğrenenler İçin Temel Düzey Resimli Sözlük (6-12 Yaş) üzerine nesnel ölçütlerle sözlükbilimsel açıdan inceleme yapmak ve bilimsel veriler sunmak amaçlanmıştır. Öğrenici sözlüğünde örnek teşkil edecek başarılı niteliklerin öne çıkarılması ve sorunlara getirilen çözüm önerileriyle bu çalışma Türk sözlükbilimine ve yabancılara Türkçe öğretimi alanına katkı sağlayacaktır.

Anahtar Kelimeler

Sözlük , sözlükbilim , sözlük inceleme , yabancı dil olarak Türkçenin öğretimi.

A Lexicographical Review On The Basic Level Illustrated Dictionary For Those Learning Turkish As A Foreign Language (Ages 6-12)

Öz

Vocabulary is one of the most essential building blocks of language learning. The words acquired in first language learning manifest differently in foreign language learning in terms of form and concepts. The best resource to address this differentiation is dictionaries tailored to the target language. Dictionaries designed for native speakers and those for foreign language learners differ in terms of design and scope. Attempting to meet the needs of foreign language learners with dictionaries intended for native speakers contradicts the dictionary’s purpose and renders it ineffective. Since each language has a unique conceptual structure and typology, learner’s dictionaries specifically designed for foreign language learners are of great importance. The scientific approach followed in compiling dictionaries falls within the field of lexicography. In this context, this study aims to conduct a lexicographic analysis of the Illustrated Basic-Level Dictionary for Learners of Turkish as a Foreign Language (Ages 6-12), developed within the Piktes Project, using objective criteria and providing scientific data. By highlighting exemplary qualities and proposing solutions to existing issues, this study contributes to Turkish lexicography and the field of teaching Turkish to foreigners.

Anahtar Kelimeler

Dictionary , dictionary review , lexicography , teaching Turkish as a foreign language

Kaynakça

• Akkaya, A. (2021). Bilişsel gelişim antrenmanlarının çocuklarda görsel algı üzerine etkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Hitit Üniversitesi.
• Aksan, D. (2020). Her yönüyle dil, ana çizgileriyle dilbilim (3. Cilt). Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Anşin, S. (2006). Çocuklarda yabancı dil öğretimi. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, (6), 9-20.
• Aslan, E. (2017). Sözlükbilimsel inceleme yöntemi: eser-i şevket örneği. Turkish Studies, 12(30), 35-70. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.12510
• Atkins, B. T. ve Rundell, M. (2008). The Oxford guide to practical lexicography. Oxford University.
• Bahadır, H. (2023). 1928’den günümüze kadar yazılmış Fransızca-Türkçe ve Türkçe-Fransızca sözlükler üzerine sözlük bilimsel bir inceleme [Yayımlanmamış doktora tezi] İstanbul Üniversitesi.
• Bayraktar, M. M. (2017). Jean Piaget’nin bilişsel gelişim kuramına yöneltilen eleştiriler bağlamında Türkiye’de yapılan din eğitimi çalışmalarının değerlendirilmesi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Necmettin Erbakan Üniversitesi.
• Boz, E. (2015). Kullanıcı ve sözlük ilişkisi. Erdem, (69), 41-52. https://doi.org/10.32704/erdem.536837 Böler, T. (2006). Türkçe sözlük (TDK) ile örnekleriyle Türkçe sözlük’ü (MEB) karşılaştırma denemesi. Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 1, 101-118.
• Demirezen, M. (2003). Yabancı dil ve ana dil öğreniminde kritik dönemler. Dil Dergisi, 118, 5-15.
• Devecioğlu, M. ve Benzer, A. (2024). School dictionary entries with a pedagogical and linguistic approach. Education and Science, 49(218), 43-77. https://doi.org/10.15390/eb.2024.11765
• Fidan, D. (Ed.). (2020). Yabancılar için Türkçe görsel sözlük ve etkinlik kitabı (a1-a2). Kültür Sanat Yayınları.
• Golynskaia, A. (2017). Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde tek dilli öğrenici sözlüğü: model, yöntem ve ilkeler [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Üniversitesi.
• Golynskaia, A. (2018). Sözlükbilimin kullanıcı odaklı alanı olarak öğrenici sözlükbilimi. The Journal of Academic Social Science Studies, 65, 189-206. https://doi.org/10.9761/JASSS7513
• Gürel, Z. (2018). Yabancılar için Türkçe fiiller sözlüğü. 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum Eğitim Bilimleri ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 7(21), 1059-1062.
• İlhan, N. (2009). Sözlük hazırlama ilkeleri, çeşitleri ve özellikleri. Turkish Studies, 4(4), 534- 554.
• Hadebe, S. (2014). Ndebele’de sözlük eleştirisi geliştirme (S. Karaoğlu, Çev.). Dil ve Edebiyat Araştırmaları, 9, 39-56.
• Hartmann, R. K. K. ve James, G. (1998). Dictionary of lexicography. Routledge.
• Jackson, H. (2016). Sözlükbilime giriş (M. Gürlek ve E. Patat, Çev.). Kesit Yayınları.
• Kahraman, M. (2016). Sözlük bilimi kuram, ilke ve yöntemler üzerine. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 5(8), 3288-3312. https://doi.org/10.15869/itobiad.284821
• Karadavut, Ö. ve Kardaş, D. (2024). Yabancılar için Türkçe fiiller sözlüğünün sözlükbilim açısından incelenmesi. International Journal of Language Academy, 12(2), 111-129. https://doi.org/10.29228/ijla.75671
• Kocaer, A. (2022). Yabancılara Türkçe öğretiminde görsel sözlük incelemesi: dilfi yabancılar için Türkçe görsel sözlük ve etkinlik kitabı (a1-a2) örneği [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi.
• Kocapınar, P. (2014). Kavram sözlükleri ve Ermeni harfli Kıpçak Türkçesi söz varlığı üzerine bir deneme [Doktora tezi]. Gazi Üniversitesi.
• Kolukısa, A. A. (2015). Yabancı dil öğrenim sözlükleri ve gerekliliği. Turkish Studies, 10(3), 653-672. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.7691
• Moğul, S. (2019). Yabancılar için başlangıç düzeyi Türkçe sözlük (a1). Türkbilig, 38, 236- 238.
• Nurlu, M. (Ed.). (2017). Yabancılar için Türkçe fiiller sözlüğü (fiillerin durum ekleriyle kullanımı). Kalem Kitap Yayınları.
• Onursal, İ. (2019). Yabancı dil öğretimi/öğreniminde yaş etkeni üzerine bir değerlendirme. Dil Dergisi, 170(1), 40-53. https://doi.org/10.33690/dilder.528966
• PIKTES Sözlük (2022). Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenenler için temel düzey resimli sözlük 6-12 yaş. Salmat Basım Yayıncılık.
• PIKTES Sözlük (2023). Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenenler için temel düzey resimli sözlük 6-12 yaş. Salmat Basım Yayıncılık. https://piktes.gov.tr/Dosyalar/Materyal/sozlukyeni.pdf
• Somuncu, M. (2020).“Ötüken Türkçe sözlük”ün sözlükbilimi yöntemlerine göre incelenmesi. Kesit Akademi Dergisi, 6(24), 204-223.
• Tarp, S. (2011). Pedagogical lexicography: towards a new and strict typology corresponding to the present state-of-the-art, Lexicos, 21, 217-231.
• TDK (2023). Güncel Türkçe sözlük. tdk.sozluk.gov.tr
• TMV (2020). Türkiye Maarif Vakfı Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi programı (2. Baskı). Matsis Matbaa.
• Turan, Ö. (2022). Yabancılara Türkçe öğretimi kapsamında PIKTES’in değerlendirilmesi: Bursa ili örneği [Yüksek lisans tezi]. Çanakkale On Sekiz Mart Üniversitesi.
• Usta, H. İ. (2006). Türkçe sözlük hazırlamada yöntem sorunları. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 46(1), 223-242.
• Vardar, B. (2002). Açıklamalı dilbilim terimleri sözlüğü. Multilingual Yayınları.
• Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. Baskı). Seçkin Yayıncılık.
• Yılmaz, E. (2019). Pedagojik sözlükbilimi çalışmalarına katkı: yabancılar için başlangıç düzeyi Türkçe sözlük (a1). Sosyal ve Kültürel Araştırmalar Dergisi, 5(10), 31-47.
• Yılmaz, E. (2020). Yabancılar için başlangıç düzeyi Türkçe sözlük (A1) (2. Baskı). Pegem Akademi Yayıncılık.