Hoybun Örgütü: Kürt Milliyetçiliğinde Yeni Bir Evre

Abstract

This article aims to analyze the role, structure and activities of the Xoybun Organization in taking the Kurdish issue out to the international platforms. Despite the fact that organization did not achieve major gains during its lifetime, it provided a fresh breath and a great deal of experience to the Kurdish movements afterwards. Contrary to the Kurdish organizations that were set up before it, Xoybun Organization was structured around a military and administrative configuration. Further, believing that establishment of an independent Kurdistan depended on international support, they concentrated their efforts on international lobbying, and attempted to receive attention of the international community with various publications on the Kurdish issue. In doing so, they ushered a new era in Kurdish nationalism

Hoybun Örgütü: Kürt Milliyetçiliğinde Yeni Bir Evre

Öz

Bu çalışmada Kürt sorununun uluslararası alana taşınmasında öncü olan Hoybun Örgütü’nün kuruluş süreci, bu süreci etkileyen faktörler, yapısı ve faaliyetleri ve dağılma süreci incelenmiştir. Örgüt, kendi döneminde çok ciddi kazanımlar elde edemese de, pek çok yönü ve yaklaşımları ile Kürt hareketine yeni bir soluk getirmiştir ve kendinden sonraki dönem için önemli bir birikim bırakmıştır. Hoybun’dan önceki örgütlenmelere baktığımızda, bu şekilde askeri ve idari yapılanma içine giren bir örgüt olmadığını görürüz. Daha önemlisi Hoybun, bağımsız bir Kürt devletinin kurulabilmesi sorunu uluslararası alana taşımanın gerekliliğine inanarak yabancı devletlerden destek arayışına girmiş, yayınları ile uluslararası kamuoyunun dikkatini çekmeye çalışmıştır. Bu yönüyle Kürt milliyetçiliğinde yeni bir evre başlatmıştır.

References

1. Alakom, R. (1998). Hoybun Örgütü ve Ağrı Ayaklanması. İstanbul: Avesta Yayınları
2. Aytepe, O. (1998a). “Hoybun Cemiyeti’nin Amerika Faaliyetleri”.Tarih ve Toplum Dergisi, 30:176, 55-59
3. Aytepe, O. (1998b). “Yeni Belgeler Isığında Hoybun Cemiyeti”.Toplumsal Tarih Dergisi. 10:58, 50-55.
4. Başbakanlık Cumhuriyet Arşivi, 030.10.115/796/20.
5. Başbakanlık Cumhuriyet Arşivi, 030.10.115/803/3).
6. Başbakanlık Cumhuriyet Arşivi, 030.10.115/803/5.
7. Bayrak, M. (der.) (1994). Açık-Gizli/ Resmi-Gayriresmi Kürdoloji Belgeleri, Ankara: Öz-Ge Yayınları.
8. Bedirhan, P. S. (1994). Kürt Davası ve Hoybun. D. Zirek (çev.). İstanbul: Med Yayınları.

9. Burkay, K. (1978). Kürdistan’ın Sömürgeleştirilmesi ve Kürt Ulusal Hareketleri. İstanbul: Özgürlük Yolu Yayınları.
10. Cegerxwin (2003). Hayat Hikayem. İstanbul: Evrensel Basım Yayın.
11. Cöhçe, Salim (2000). “Büyük Ermenistan’ı Kurma Projesinde Kürtlere Biçilen Rol”. I. Milletlerarası Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da Güvenlik Sempozyumu. 27-29 Mart. Elazığ. 511-525.
12. Dersimi, M. N. (1992). Kürdistan Tarihinde Dersim. 4. B. Diyarbakır: Dilan Yayınları.
13. Ekrem Cemil Paşa (1989). Muhtasar Hayatım. 2. B. Brüksel: Brüksel Kürt Enstitüsü Yayınları.
14. Ferheng Kürtçe Online Sözlük, http://ferheng.org/tr/
15. Göktaş, H. (1991). Kürtler I İsyan –Tenkil. 3. B. İstanbul: Alan Yayıncılık.
16. İhsan Nuri Paşa (1992). Ağrı Dağı İsyanı. 2. B. İstanbul: Med Yayıncılık.
17. Jwaideh, W. (2003). Kürt Milliyetçiliğinin Tarihi Kökenleri ve Gelişimi, İ. Çekem, A.Duman (çev). İstanbul: İletişim Yayınları.
18. Kahraman A. (2004). Kürt İsyanları (Tedip ve Tenkil). İstanbul: Evrensel Basın ve Yayım
19. Kalafat, M. (1992). Şark Meselesi Işığında Şeyh Sait Olayı, Karakteri, Dönemindeki İç ve Dış Olaylar. İstanbul: Boğaziçi Yayınları.
20. Kalman, M. (1997). Belge Tanık ve Yasayanlarıyla Ağrı Direnişi (1926-1930). İstanbul: Peri Yayınları.
21. Karaca, E. (2003). Ağrı Eteklerinde İsyan: Bir Kürt Ayaklanmasının Anatomisi. İstanbul: Karakutu Yayınları.
22. Kaya, Y. (2001). Fehmi Bilal (Liceli Fehmi). Özgür Politika, 20 Mart
23. Kocaş, M.S. (1990). Tarihte Ermeniler ve Türk Ermeni İlişkileri. İstanbul: Kastaş Yayınları.
24. Kurubaş, E. (1997). Başlangıçtan 1960’a Değin: Kürt Sorununun Uluslararası Boyutu. Ankara: Ümit Yayıncılık.
25. Malmisanij (2004). Diyarbakırlı Cemilpaşazadeler ve Kürt Milliyetçiliği. İstanbul: Avesta Basın Yayın.
26. Nikitin, B. (1991). Kürtler, Sosyolojik ve Tarihi İnceleme, H.Demirhan (çev.) Cilt I-II. 3. B. İstanbul: Deng Yayınları.
27. Oran, B. (2003). Dönemin Bilançosu 1919-1923. Türk Dış Politikası, Kurtuluş Savaşından Bugüne Olgular, Belgeler, Yorumlar. B Oran (der.). Cilt I, 7. B, İstanbul: İletişim Yayınları.
28. Öznur, H. (2003). Cahşların Savaşı. Ankara: Atınküre Yayınları.
29. Sarınay, Y. (1998). “Hoybun Cemiyeti ve Türkiye’ye Karşı Faaliyetleri”. Ataturk Arastırma Merkezi Dergisi. XIV:40. http://www.atam.gov.tr/dergi/sayi-40/hoybun-cemiyeti-ve- turkiyeye-karsi-faaliyetleri. erişim tarihi: 10 Temmuz 2015.
30. Sasuni, G. (1986). Kürt Ulusal Hareketleri ve 15.yy dan Günümüze Ermeni-Kürt İlişkileri. Stockholm : Orfeus
31. Şadillili, V. (1980). Türkiye'de Kürtçülük Hareketleri ve İsyanlar. Cilt I. Ankara: Kon Yayınları.
32. Şimşir, B. (1975) İngiliz Belgeleriyle Türkiye’de Kürt Sorunu, 1924-38. Ankara: Dışişleri Bakanlığı Basımevi.
33. Uzgel, İ.. (2003). İngiltere’nin Kürt Politikası. Türk Dış Politikası, Kurtuluş Savaşından Bugüne Olgular, Belgeler, Yorumlar. B Oran (der.). Cilt I, 7. B, İstanbul: İletişim Yayınları
34. Yavuz, S. (Ed.) (2005). Taşnak-Hoybun, İstanbul: İleri Yayınları.
35. Yıldız, Z. (1992). Kürt Gerçeği: Olaylar, Oyunlar, Çözümler. İstanbul: Yeni Asya Yayınları.
36. Alakom, R. (1998). Hoybun Örgütü ve Ağrı Ayaklanması. İstanbul: Avesta Yayınları
37. Aytepe, O. (1998a). “Hoybun Cemiyeti’nin Amerika Faaliyetleri”.Tarih ve Toplum Dergisi, 30:176, 55-59
38. Aytepe, O. (1998b). “Yeni Belgeler Isığında Hoybun Cemiyeti”.Toplumsal Tarih Dergisi. 10:58, 50-55.
39. Başbakanlık Cumhuriyet Arşivi, 030.10.115/796/20.
40. Başbakanlık Cumhuriyet Arşivi, 030.10.115/803/3).
41. Başbakanlık Cumhuriyet Arşivi, 030.10.115/803/5.
42. Bayrak, M. (der.) (1994). Açık-Gizli/ Resmi-Gayriresmi Kürdoloji Belgeleri, Ankara: Öz-Ge Yayınları.
43. Bedirhan, P. S. (1994). Kürt Davası ve Hoybun. D. Zirek (çev.). İstanbul: Med Yayınları.
44. Burkay, K. (1978). Kürdistan’ın Sömürgeleştirilmesi ve Kürt Ulusal Hareketleri. İstanbul: Özgürlük Yolu Yayınları.
45. Cegerxwin (2003). Hayat Hikayem. İstanbul: Evrensel Basım Yayın.
46. Cöhçe, Salim (2000). “Büyük Ermenistan’ı Kurma Projesinde Kürtlere Biçilen Rol”. I. Milletlerarası Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da Güvenlik Sempozyumu. 27-29 Mart. Elazığ. 511-525.
47. Dersimi, M. N. (1992). Kürdistan Tarihinde Dersim. 4. B. Diyarbakır: Dilan Yayınları.
48. Ekrem Cemil Paşa (1989). Muhtasar Hayatım. 2. B. Brüksel: Brüksel Kürt Enstitüsü Yayınları.
49. Ferheng Kürtçe Online Sözlük, http://ferheng.org/tr/
50. Göktaş, H. (1991). Kürtler I İsyan –Tenkil. 3. B. İstanbul: Alan Yayıncılık.
51. İhsan Nuri Paşa (1992). Ağrı Dağı İsyanı. 2. B. İstanbul: Med Yayıncılık.
52. Jwaideh, W. (2003). Kürt Milliyetçiliğinin Tarihi Kökenleri ve Gelişimi, İ. Çekem, A.Duman (çev). İstanbul: İletişim Yayınları.
53. Kahraman A. (2004). Kürt İsyanları (Tedip ve Tenkil). İstanbul: Evrensel Basın ve Yayım
54. Kalafat, M. (1992). Şark Meselesi Işığında Şeyh Sait Olayı, Karakteri, Dönemindeki İç ve Dış Olaylar. İstanbul: Boğaziçi Yayınları.
55. Kalman, M. (1997). Belge Tanık ve Yasayanlarıyla Ağrı Direnişi (1926-1930). İstanbul: Peri Yayınları.
56. Karaca, E. (2003). Ağrı Eteklerinde İsyan: Bir Kürt Ayaklanmasının Anatomisi. İstanbul: Karakutu Yayınları.
57. Kaya, Y. (2001). Fehmi Bilal (Liceli Fehmi). Özgür Politika, 20 Mart
58. Kocaş, M.S. (1990). Tarihte Ermeniler ve Türk Ermeni İlişkileri. İstanbul: Kastaş Yayınları.
59. Kurubaş, E. (1997). Başlangıçtan 1960’a Değin: Kürt Sorununun Uluslararası Boyutu. Ankara: Ümit Yayıncılık.
60. Malmisanij (2004). Diyarbakırlı Cemilpaşazadeler ve Kürt Milliyetçiliği. İstanbul: Avesta Basın Yayın.
61. Nikitin, B. (1991). Kürtler, Sosyolojik ve Tarihi İnceleme, H.Demirhan (çev.) Cilt I-II. 3. B. İstanbul: Deng Yayınları.
62. Oran, B. (2003). Dönemin Bilançosu 1919-1923. Türk Dış Politikası, Kurtuluş Savaşından Bugüne Olgular, Belgeler, Yorumlar. B Oran (der.). Cilt I, 7. B, İstanbul: İletişim Yayınları.
63. Öznur, H. (2003). Cahşların Savaşı. Ankara: Atınküre Yayınları.
64. Sarınay, Y. (1998). “Hoybun Cemiyeti ve Türkiye’ye Karşı Faaliyetleri”. Ataturk Arastırma Merkezi Dergisi. XIV:40. http://www.atam.gov.tr/dergi/sayi-40/hoybun-cemiyeti-ve- turkiyeye-karsi-faaliyetleri. erişim tarihi: 10 Temmuz 2015.
65. Sasuni, G. (1986). Kürt Ulusal Hareketleri ve 15.yy dan Günümüze Ermeni-Kürt İlişkileri. Stockholm : Orfeus
66. Şadillili, V. (1980). Türkiye'de Kürtçülük Hareketleri ve İsyanlar. Cilt I. Ankara: Kon Yayınları.
67. Şimşir, B. (1975) İngiliz Belgeleriyle Türkiye’de Kürt Sorunu, 1924-38. Ankara: Dışişleri Bakanlığı Basımevi.
68. Uzgel, İ.. (2003). İngiltere’nin Kürt Politikası. Türk Dış Politikası, Kurtuluş Savaşından Bugüne Olgular, Belgeler, Yorumlar. B Oran (der.). Cilt I, 7. B, İstanbul: İletişim Yayınları
69. Yavuz, S. (Ed.) (2005). Taşnak-Hoybun, İstanbul: İleri Yayınları.
70. Yıldız, Z. (1992). Kürt Gerçeği: Olaylar, Oyunlar, Çözümler. İstanbul: Yeni Asya Yayınları.