DİKKAT EKSİKLİĞİ VE HİPERAKTİVİTE OLAN ÇOCUKLARDA SOSYAL DAYANIKLILIK: EBEVEYN VE ÖĞRETMEN FAKTÖRLERİ
Abstract
DEHB, Dikkat eksikliği/hiperaktivite bozukluğu (DEHB), düşük sosyal işlevsellikle bağlantıları olan nörogelişimsel bir bozukluk olup sürekli dikkatsizlik, dürtüsellik ve hiperaktivite kalıplarıyla karakterize olup, bireyin sosyal işleyişini bozar. DEHB sıklıkla bozulmuş sosyal işlevsellik ile ilişkilidir. DEHB olan çocuklarda çocukluk döneminde başlayan bu sosyal davranış güçlükleri, ergenlik ve yetişkinlik boyunca devam etmektedir. Öz-bildirim genellikle sosyal sorunlara işaret etmese de, ebeveyn ve öğretmenlerin gözlemleri daha yüksek akran reddi ve ihmali oranlarını, daha az arkadaş ve sosyal faaliyetlerdeki az çeşitliliği ortaya koymaktadır. Sosyal alanda, DEHB olan çocukların ergenlikte davranış bozuklukları, antisosyal kişilik ve madde kullanımı gibi diğer bozuklukları geliştirme olasılığı daha yüksek olması ve yetişkinlikte hapse girme olasılığı ebeveyn ve öğretmenlerin sosyal beceri öğretimine ve uygun davranış örüntüleri ile model olmalarını gerektirebilmektedir. Bu nedenle çocuğun içinde bulunduğu ekolojik çevre olan ev ve okul ortamlarında ebeveynler ve öğretmenlerin EDHB olan çocuğa nasıl davranacakları ve nasıl destek verecekleri konusunda profesyonel destek almaları büyük önem taşımaktadır.
Keywords
Dikkat eksikliği, hiperaktivite bozukluğu, sosyal dayanıklılık, ebeveyn, aile.
References
- American Psychiatric Association. (2014). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5ª ed.). Arlington, VA: American Psychiatric Association.
- Arbeau, K. A., Coplan, R. J., & Weeks, M. (2010). Shyness, teacherchild relationships, and socio-emotional adjustment in grade 1. International Journal of Behavioral Development, 34, 259–269. https://doi.org/10.1177/0165025409350959.
- Barkley, R. A. (2002). Transtorno de déficit de atenção/ hiperatividade (TDAH): guia completo e autorizado para os pais, professores e profissionais da saúde. Tradução de Luís Sérgio Roizman. Porto Alegre: Artmed.
- Becker, S. P., Luebbe, A. M., & Langberg, J. M. (2012). Co-occurring mental health problems and peer functioning among youth with attention-deficit/hyperactivity disorder: a review and recommendations for future research. Clinical Child and Family Psychology Review, 15, 279–302. https://doi.org/10.1007/s10567-012-0122-y
- Dias, M. Á. de L., Rosa, S. C., & Andrade, P. F. (2015). Os professores e a educação inclusiva: identificação dos fatores necessários à sua implementação. Psicologia USP, 26(3), 453-463. doi:10.1590/0103-656420140017
- Duh-Leong, C., Fuller, A., & Brown, N. M. (2020). Associations between family and community protective factors and attentiondeficit/hyperactivity disorder outcomes among US children. Journal of Developmental & Behavioral Pediatrics, 41(1), 1–8. https://doi.org/10.1097/dbp.0000000000000720.
- Dvorsky, M. R., & Langberg, J. M. (2016). A review of factors that promote resilience in youth with ADHD and ADHD symptoms. Clinical Child and Family Psychology Review, 19, 368–391. https://doi.org/10.1007/s10567-016-0216-z.
- Evans, S. W., Owens, J. S., Wymbs, B. T., & Ray, A. R. (2018). Evidence-based psychosocial treatments for children and adolescents with attention deficit/hyperactivity disorder. Journal of Clinical Child & Adolescent Psychology, 47, 157–198. https:// doi.org/10.1080/15374416.2017.1390757
- Fanti, K. A., & Henrich, C. C. (2010). Trajectories of pure and cooccurring internalizing and externalizing problems from age 2 to age 12: findings from the National Institute of Child Health and Human Development Study of Early Child Care. Developmental Psychology, 46, 1159–1175. https://doi.org/10.1037/a0020659.
- Finger, B., Eiden, R. D., Edwards, E. P., Leonard, K. E., & Kachadourian, L. (2010). Marital aggression and child peer competence: A comparison of three conceptual models. Personal Relationships, 17, 357–376. https://doi.org/10.1111/j.1475-6811. 2010.01284.x.
