Türkiye's Migration Policies: An Analysis Based On Development Plans From The 1963-2013 Period

Year 2026, Volume: 19 Issue: 1 , 115 - 140 , 30.04.2026

Hicran Hamza Çelikyay , Kubra Yuksel , Ahmet Burak Beldüz

https://doi.org/10.37093/ijsi.1773785

https://izlik.org/JA44DJ44EZ

Abstract

Various policies have been developed in Türkiye since the early Republican period. From the 1960s onwards, Türkiye entered a period of planned development. Until the mass migration that occurred in 2011 due to the Syrian civil war, the migration process in Türkiye mainly took the form of labor migration from Türkiye to various regions, primarily European countries, highly skilled individuals /brain drain, rapid population growth due to internal migration, unplanned urbanization, and problems of adaptation and integration into urban life. Migration policies during this period were examined through the development plans that were prepared. The main reason for choosing these periods was the need to determine the status of migration policies in development plans during the period leading up to the mass migration of Syrians, which was of a quality and magnitude that Türkiye had not previously encountered. In this context, nine development plans prepared over a 50-year period covering 1963-2013 were examined, and the findings were analyzed using the MAXQDA program. Policies related to the theme of migration in development plans were addressed using a qualitative method based on codes such as internal and external migration, rural-urban migration, urban life, municipalities, the structure of migration movements, rural development strategies, legislation on the work and residence of foreigners, incentives, and undocumented migration.

Keywords

Migration , migration policies , development plans , human mobility

Ethical Statement

Ethical committee approval is not required for this study. This is an expanded and revised version of research presented at the 26th International Public Administration Forum held between April 24-26, 2025.

Supporting Institution

TUBITAK

Project Number

323K385 numaralı TÜBİTAK 1001 Projesi kapsamında desteklenen “Yüzyıllık Süreçte Türkiye'nin Dış Göç Politika Analizi ve Belediyeler İçin Politika Önerileri” başlıklı projemiz ön bulgularına dayanmaktadır.

Thanks

This study is based on research conducted under the TÜBİTAK 1001 project numbered 323K385 and titled “Foreign Migration Policy Analysis of Türkiye in the Centenary Process and Policy Recommendations for Municipalities.” We would like to express our gratitude to TÜBİTAK for its support of the project.

Türkiye’nin Göç Politikaları: 1963-2013 Dönemi Kalkınma Planları Üzerinden Bir Analiz

https://izlik.org/JA44DJ44EZ

Abstract

Türkiye’de erken Cumhuriyet döneminden itibaren çeşitli politikalar geliştirilmiştir. 1960’lı yıllardan itibaren ise Türkiye planlı kalkınma dönemine girmiştir. 2011 yılında Suriye iç savaşına bağlı olarak meydana gelen kitlesel göçe kadar, Türkiye’de göç süreci ağırlıklı olarak Türkiye'den başta Avrupa ülkeleri olmak üzere çeşitli bölgelere yönelik işgücü göçü, yüksek nitelikli bireyler/ beyin göçü, iç göç kaynaklı hızlı nüfus artışı, plansız kentleşme ile kent yaşamına uyum ve entegrasyon sorunları şeklinde gerçekleşmiştir. Bu dönemde göç politikaları, hazırlanan kalkınma planları üzerinden incelenmiştir. Bu dönemlerin tercih edilmesinin temel nedeni, Türkiye’nin daha önce karşılaşmadığı nitelik ve büyüklükteki Suriyeli kitlesel göçüne kadar olan süreçte kalkınma planlarında göç politikalarının durumunun tespit edilmesi gerekliliğidir. Bu bağlamda, 1963-2013 yıllarını kapsayan 50 yıllık süreçte hazırlanan 9 kalkınma planı incelenmiş ve elde edilen bulgular MAXQDA programı ile analiz edilmiştir. Kalkınma Planlarında göç temasına ilişkin politikalar; iç ve dış göç, kırsal-kentsel göç, kent yaşamı, belediyeler, göç hareketlerinin yapısı, kırsal kalkınma stratejileri, yabancıların çalışma ve ikamet mevzuatı, teşvikler ve kayıt dışı göç gibi kodlar etrafında nitel bir yöntemle ele alınmıştır.

Keywords

Göç , göç politikaları , kalkınma planları , insan hareketliliği

Ethical Statement

Çalışma için etik kurul onayı gerekmemektedir. 24-26 Nisan 2025 tarihleri arasında düzenlenen 26. Uluslararası Kamu Yönetimi Forumu’nda sunulmuş araştırmanın genişletilmiş ve gözden geçirilmiş halidir.

Supporting Institution

TÜBİTAK

Project Number

323K385 numaralı TÜBİTAK 1001 Projesi kapsamında desteklenen “Yüzyıllık Süreçte Türkiye'nin Dış Göç Politika Analizi ve Belediyeler İçin Politika Önerileri” başlıklı projemiz ön bulgularına dayanmaktadır.

Thanks

Çalışma, 323K385 numaralı ve "Yüzyıllık Süreçte Türkiye'nin Dış Göç Politika Analizi ve Belediyeler İçin Politika Önerileri" başlıklı TÜBİTAK 1001 projesi kapsamında sürdürülen araştırmalara dayanmaktadır. Projeye verdiği destekten ötürü TÜBİTAK’a teşekkürlerimizi sunarız.

References

• Adıgüzel, G. (2025). Avrupa’daki Göç Politikalarının Tarihsel Süreçteki Dönüşümü Çerçevesinde Avrupa Birliği ile Türkiye Arasındaki Geri Kabul Anlaşması’nın Konumu. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 56, 1-18. https://doi.org/10.52642/susbed.1349248
• Aktekin, S., & Tekben, İ. (2019). 1416 Sayılı Kanun kapsamında yurt dışında lisansüstü öğrenim görenlerin çalıştıkları kamu kurum ve kuruluşlarına yaptıkları katkılar ile ilgili görüşlerin analizi. Milli Eğitim Dergisi, 48(224), 123-147.
• Batuhan, T., & Kodaz, İ. (2020). On birinci kalkınma planında kentleşme ve çevre politikaları. Şehir ve Medeniyet Dergisi, 6(12).
• Dış Göç Özel İhtisas Komisyonu Raporu. (2025). T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2025/08/Dis-Goc-OIK-Raporu_01082025.pdf
• Deutschland.de. (2020). Alman sürdürülebilirlik stratejisi: Hedefler ve fırsatlar. https://www.deutschland.de/tr/topic/cevre/alman-surdurulebilirlik-stratejisi-hedefler-ve-firsatlar
• The People's Government of Fujian Provincial. (2021, 9 Ağustos). Fujian speeds up building a high-level digital Fujian. https://www.fujian.gov.cn/english/news/202108/t20210809_5665713.htm
• Genç, Y., Ustabaşı Gündüz, D., & Çöpoğlu, M. (2019). Göç ve kalkınma ilişkisi. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 7(18), 479–498.
• Government of Canada. (2024, 30 Ekim). 2025-2027 Immigration Levels Plan. Immigration, Refugees and Citizenship Canada. https://www.canada.ca/en/immigration-refugees-citizenship/news/2024/10/20252027-immigration-levels-plan.html
• İçduygu, A. (2003). Demographic mobility over Turkey: Migration experiences and government responses. Mediterranean Quarterly, 15(4), 88-99.
• İçduygu, A. (2004). Türkiye’de kaçak göç. İstanbul Ticaret Odası Yayınları.
• İçduygu, A. (2010). Türkiye’de uluslararası göçün siyasal arkaplanı: Küreselleşen dünyada “ulus-devlet”i inşa etmek ve korumak (M. Çomak-Özbatır, Çev.). B. Pusch ve T. Wilkoszewski (Ed.), Türkiye’ye uluslararası göç: Toplumsal koşullar – bireysel yaşamlar içinde (ss. 17-40). Kitap Yayınevi.
• İçduygu, A. (2015). Türkiye’ye yönelen düzensiz göç dalgaları içinde “transit göç”. M. Erdoğan & A. Kaya (Ed.), Türkiye’nin Göç Tarihi 14. Yüzyıldan 21. Yüzyıla Türkiye’ye Göçler (s. 279-294) içinde. Bilgi Üniversitesi Yayınları.
• İçduygu, A., & Aksel, D. B. (2013). Turkish migration policies: A critical historical retrospective. PERCEPTIONS: Journal of International Affairs, 18, 167–190.
• İçduygu, A., Erder, S., & Gençkaya, Ö. F. (2014). Türkiye'nin uluslararası göç politikaları, 1923-2023: Ulus-devlet oluşumundan ulus-ötesi dönüşümlere. Koç Üniversitesi Göç Araştırmaları Programı (MiReKoc). https://mirekoc.ku.edu.tr/wp-content/uploads/2024/10/Turkiyenin-Uluslararasi-Goc-Politikalari-1923-2023.pdf
• İçduygu, A., & Keyman, F. (2000). Globalization, security and migration: The Turkish case. Global Governance, 6(3), 383-398.
• Kalkınma Planı. (1963-1967). Birinci Beş Yıllık Kalkınma Planı. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/07/Kalkinma_Plani_Birinci_Bes_Yillik_1963-1967.pdf
• Kalkınma Planı. (1968-1972). İkinci Beş Yıllık Kalkınma Planı. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/07/Ikinci_Bes_Kalkinma_Plani-1968-1972.pdf
• Kalkınma Planı. (1973-1977). Yeni Strateji ve Kalkınma Planı: Üçüncü Beş Yıllık Kalkınma Planı. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/08/Yeni-Strateji-ve-Kalkinma-Plani_Ucuncu-Bes-Yil_1973_1977.pdf
• Kalkınma Planı. (1979-1983). Dördüncü Beş Yıllık Kalkınma Planı. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/08/Dorduncu-Bes-Yillik-Kalkinma_Plani_1979_1983.pdf
• Kalkınma Planı. (1985-1989). Beşinci Beş Yıllık Kalkınma Planı. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/08/Besinci-Bes-Yillik-Kalkinma-Plani-1985-1989.pdf
• Kalkınma Planı. (1990-1994). Altıncı Beş Yıllık Kalkınma Planı. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/07/Altinci_Bes_Yillik_Kalkinma_Plani-1990-1994.pdf
• Kalkınma Planı. (1996-2000). Yedinci Beş Yıllık Kalkınma Planı. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/07/Yedinci_Bes_Yillik_Kalkinma_Plani-1996-2000.pdf
• Kalkınma Planı. (2001-2005). Uzun Vadeli Strateji ve Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/07/Uzun_Vadeli_Strateji_ve_Sekizinci_Bes_Yillik_Kalkinma_Plani-2001-2005.pdf
• Kalkınma Planı. (2007-2013). Dokuzuncu Kalkınma Planı. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2025/03/Dokuzuncu_Kalkinma_Plani_2007-2013.pdf
• Kılıç, H., & Biffl, G. (2022). Turkish migration policy from the 1960s until today: What National Development Plans tell us. Journal of International Migration and Integration, 23(4), 1475-1493. https://doi.org/10.1007/s12134-021-00912-3
• Kirişçi, K. (2003). Turkey: A transformation from emigration to immigration. Migration Policy Institute.
• Memişoğlu, F., & Yiğit, C. (2019). Uluslararası göç ve kalkınma: Teori ve güncel meseleler. Yıldız Social Science Review, 5(1), 39-62. https://doi.org/10.51803/yssr.595809
• Mevzuat.gov.tr. (t.y.). Kanun No. 6458. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=6458&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
• National Planning Commission. (2012). National Development Plan 2030: Our future - make it work. The Presidency, Republic of South Africa. https://www.gov.za/sites/default/files/gcis_document/201409/ndp-2030-our-future-make-it-workr.pdf
• Polat, Y. (2021). Türkiye’nin uluslararası göç politikasına tarihsel bir bakış. Journal of Awareness, 6(2), 145-160. https://doi.org/10.26809/joa.6.2.05
• Sağıroğlu, A. Z. (2022). Türkiye’nin kalkınma planlarında göç ve insan hareketlilikleri: Birinci ve İkinci Kalkınma Planları üzerine bir değerlendirme. İçtimaiyat, 6(Göç ve Mültecilik Özel Sayısı), 16-35. https://doi.org/10.33709/ictimaiyat.1106055
• Şeker, A. ve Kaya, G. (2023). Kalkınma planlarında göç (1963-2023). G. Kaya (Ed.), Cumhuriyetin göçlerle dolu 100 yılı (100 başlıkta göç yazıları) içinde (ss. 365-382). Cem Yayınevi.
• T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2025). Dış Göç Özel İhtisas Komisyonu Raporu. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2025/08/Dis-Goc-OIK-Raporu_01082025.pdf
• Tepealtı, F. (2020). Türkiye’nin göç politikası ve Suriyeli sığınmacılar. Çizgi Kitabevi.
• Uluslararası İşgücü Anlaşmaları. (2014). (F. Aydın, Ed.). Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı. https://www.csgb.gov.tr/Media/wcbj1zxb/isgucuanlasmalari.pdf
• Yurtdışı Türk İşgücü Piyasası. (1994). Yedinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Özel İhtisas Raporu. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/08/Isgucu-Piyasasi-Calisma-Hayati-Istihdam-Ve-Issizlik-Ozel-Ihtisas-Komisyonu-Yurtdisi-Turk-Isgucu-Piyasasi-Altkomisyonu-Raporu.pdf
• Yüksel, K. (2024). Ulusal politika ve yerel uygulama arasında göç yönetişimi: Düzce ili örneği [Yayımlanmamış doktora tezi]. Düzce Üniversitesi.