EN
TR
Afetlerle Tetiklenen Belirsizlik ve Stres Sürecinin Nöroanatomisi ve Kontrolü
Abstract
Belirsizlik, tehlike altında yaşanan endişe duygusuyla karakterizedir. Strese yol açan önemli bir faktördür. İnsanların tam iyilik halini sürdürebilmesi için fiziksel, zihinsel ve sosyal açılardan iyilik halini koruyabileceklerinden emin olmaları gerekir. Dışsal ya da içsel bir değişiklik meydana geldiğinde bu iyilik halini korumak için hangi stratejinin seçilmesi gerektiği düşünülür. Uygun stratejiyi seçmek konusunda kararsız kalındığında belirsizlik oluşur ve stres duygusu tetiklenir. Beyindeki hiyerarşik yapılanma ile, sensorimotor ve visserosensori kortekse gelen duyusal ve interoseptif girdiler, lateral prefrontal kortekse iletilir. Bu yapılar arasındaki bilgi akışı ile mevcut durum ile yapılması gerekenler arasındaki tahmin hataları tespit edilir. Farklılıklar veya risk ne kadar büyük olursa, hangi stratejinin seçileceğine dair belirsizlik o kadar artar ve amigdalanın aktivasyonu o kadar güçlü olur. Anterior singulat korteksin uygun stratejiyi seçmede kararsız kalması amigdala aktivasyonunu artırır. Belirsizliği gidermek için beyin alarm durumuna geçer ve anterior singulat korteks-amigdala kompleksi üç sistemi aktive eder. Bu sistemler, dikkat, öğrenme ve alışkanlıktır. Uyarılma ile aktive olan nöroendokrin yanıtlar öğrenmeye ve sinaps oluşumuna katkıda bulunur. Bu stres yanıtlarının alışkanlık haline getirilmesi daha sonra benzer durumlarla karşılaşıldığında daha hızlı yanıt oluşturabilmek için önemlidir. Kronik stres durumunda metabolik hastalıklar, kardiyovasküler etkilenimler, immün sistemde zayıflama, bilişsel fonksiyonlarda etkilenimler ve travma sonrası stres bozuklukları görülebilir. Travma sonrası stres bozuklukları, insanların kendini çaresiz hissettikleri ve kontrol hissini kaybettikleri doğal afetlerde sık görülür. Acil durum planlarının yapılması, tatbikatlar ve eğitimlerle, öğrenme ve alışkanlık süreçlerinin önceden hafızada yer etmesi uygun stratejiyi seçme sürecini hızlandırarak belirsizliği ve neden olduğu stresi en aza indirecektir. Bu derlemenin amacı, afet nedenli belirsizliklerle tetiklenme olasılığı olan stres sürecinin nöroanatomisini ve kontrol mekanizmasını ele alarak başa çıkma yöntemlerini ortaya koymaktır.
Keywords
References
- Qiao Z, Pan Dn, Hoid D, van Winkel R, Li X. When the approaching threat is uncertain: Dynamics of defensive motivation and attention in trait anxiety. Psychophysiology. 2022;59(9):e14049.
- Esterwood E, Saeed SA. Past epidemics, natural disasters, COVID19, and mental health: learning from history as we deal with the present and prepare for the future. Psychiatric quarterly. 2020;91:1121-33.
- Wu D, Yang T. Late bedtime, uncertainty stress among Chinese college students: impact on academic performance and self-rated health. Psychology, Health & Medicine. 2022:1-12.
- Peters A, McEwen BS. Stress habituation, body shape and cardiovascular mortality. Neuroscience & Biobehavioral Reviews. 2015;56:139-50.
- Folkman S. Stress, coping, and hope. Psychological aspects of cancer. 2013:119-27.
- Matta C. The Stress Response: How Dialectical Behavior Therapy Can Free You from Needless Anxiety, Worry, Anger, and Other Symptom: New Harbinger Publications; 2012.
- McEwen BS. Protective and damaging effects of stress mediators. New England journal of medicine. 1998;338(3):171-9.
- Toyabe S, Sagawa T, Ueda M, Muneyuki E, Sano M. Experimental demonstration of information-to-energy conversion and validation of the generalized Jarzynski equality. Nature physics. 2010;6(12):988-92.
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
Health Care Administration
Journal Section
Review
Early Pub Date
July 13, 2023
Publication Date
June 21, 2023
Submission Date
March 16, 2023
Acceptance Date
June 7, 2023
Published in Issue
Year 2023 Volume: 8 Number: 2
APA
Keskin, M., & Özer Kaya, D. (2023). Afetlerle Tetiklenen Belirsizlik ve Stres Sürecinin Nöroanatomisi ve Kontrolü. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 8(2), 741-747. https://izlik.org/JA76GR58UR
AMA
1.Keskin M, Özer Kaya D. Afetlerle Tetiklenen Belirsizlik ve Stres Sürecinin Nöroanatomisi ve Kontrolü. İKÇÜSBFD. 2023;8(2):741-747. https://izlik.org/JA76GR58UR
Chicago
Keskin, Merve, and Derya Özer Kaya. 2023. “Afetlerle Tetiklenen Belirsizlik Ve Stres Sürecinin Nöroanatomisi Ve Kontrolü”. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi 8 (2): 741-47. https://izlik.org/JA76GR58UR.
EndNote
Keskin M, Özer Kaya D (June 1, 2023) Afetlerle Tetiklenen Belirsizlik ve Stres Sürecinin Nöroanatomisi ve Kontrolü. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi 8 2 741–747.
IEEE
[1]M. Keskin and D. Özer Kaya, “Afetlerle Tetiklenen Belirsizlik ve Stres Sürecinin Nöroanatomisi ve Kontrolü”, İKÇÜSBFD, vol. 8, no. 2, pp. 741–747, June 2023, [Online]. Available: https://izlik.org/JA76GR58UR
ISNAD
Keskin, Merve - Özer Kaya, Derya. “Afetlerle Tetiklenen Belirsizlik Ve Stres Sürecinin Nöroanatomisi Ve Kontrolü”. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi 8/2 (June 1, 2023): 741-747. https://izlik.org/JA76GR58UR.
JAMA
1.Keskin M, Özer Kaya D. Afetlerle Tetiklenen Belirsizlik ve Stres Sürecinin Nöroanatomisi ve Kontrolü. İKÇÜSBFD. 2023;8:741–747.
MLA
Keskin, Merve, and Derya Özer Kaya. “Afetlerle Tetiklenen Belirsizlik Ve Stres Sürecinin Nöroanatomisi Ve Kontrolü”. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, vol. 8, no. 2, June 2023, pp. 741-7, https://izlik.org/JA76GR58UR.
Vancouver
1.Merve Keskin, Derya Özer Kaya. Afetlerle Tetiklenen Belirsizlik ve Stres Sürecinin Nöroanatomisi ve Kontrolü. İKÇÜSBFD [Internet]. 2023 Jun. 1;8(2):741-7. Available from: https://izlik.org/JA76GR58UR