Siber Zorbalık ve Dijital Ortamda Ahlaki Değerlere Dönük Algılar Arasındaki İlişki Üzerine Nicel Bir Araştırma

Abstract

Dijital teknolojileri etkili kullanma oranındaki artış, bireylerin ahlaki tutumlarını sanal ortamlara taşıma sorumluluğunu daha yoğun bir şekilde gündeme getirmektedir. Dijital mecraların yoğun kullanımı, siber zorbalık gibi problemlerin özellikle çocuklar ve gençler arasında giderek yaygınlaşmasına zemin hazırlamaktadır. Dolayısıyla çocuk ve gençlerin dijital mecralardaki tutum ve davranışlarının koruyucu ve önleyici faktörler eşliğinde incelenmesi, söz konusu problemlerin en aza indirilmesi açısından önem arz etmektedir. Bu kapsamda mevcut araştırmanın amacı, 12-16 yaş arasındaki ortaokul öğrencilerinin siber zorbalık düzeyleri dijital ortamdaki ahlaki değerlere dönük algıları arasındaki ilişkiyi irdelemektir. Çalışma, nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modeline göre tasarlanmıştır. Araştırmanın verileri, tesadüfi örnekleme yoluyla seçilen toplam 735 kişiden oluşan bir örneklem grubu aracılığı ile toplanmıştır. Toplanan verilerin analiz edilmesinde SPSS 24 programı kullanılarak korelasyon, regresyon ve t-test analizleri yapılmıştır. Araştırma sonucunda katılımcıların siber zorbalık düzeyleri ile dijital ortamda ahlaki değerlere dönük algıları ve tüm alt boyutları (hakkaniyet-sorumluluk, merhamet-dürüstlük, mahremiyet-nezaket) arasında negatif yönde anlamlı bir ilişki bulunurken; dijital ortamda ahlaki değerlere dönük algıların siber zorbalığı negatif yönde anlamlılık düzeyinde yordadığı görülmüştür. Ayrıca erkek öğrencilerin kız öğrencilere göre daha yüksek düzeyde siber zorbalık sergiledikleri; ebeveyn denetiminde internet kullananların ise daha düşük siber zorbalık düzeyine sahip olduğu görülmüştür. Son olarak çevrimiçi oyun oynayan katılımcıların dijital ortamda ahlaki değerlere dönük algılarının diğerlerine göre daha düşük düzeyde olduğu tespit edilmiştir.

Keywords

• Din Psikolojisi
• Siber Zorbalık
• Ahlaki Değerler
• Dijitalleşme
• Dijital Etik

Ethical Statement

Bu çalışma için etik komite onayı Ordu Üniversitesi Etik Kurul Komisyonu’nun 2025-191 karar nolu yazısıyla alınmıştır.

A Quantitative Study on The Relationship Between Cyberbullying and Perceptions of Moral Values in Digital Environments

Abstract

The recent increase in the effective use of digital technologies brings forth the responsibility of individuals to carry their moral attitudes into virtual environments. Problems such as cyberbullying, which arise due to the increasing use of these platforms, are becoming widespread, especially among children and young people. Therefore, examining the attitudes and behaviors of children and youth in digital environments alongside preventive factors is of great importance in minimizing such problems. In this context, the aim of the present study is to examine the relationship between cyberbullying levels and perceptions of moral values in the digital environment among middle school students aged 12-16. The study was designed according to the correlational survey model, one of the quantitative research methods. The data were collected from a sample group consisting of 735 participants selected through convenience sampling. Correlation, regression, and t-test analyses were conducted using the SPSS 24 software to analyze the collected data. As a result of the research, a statistically significant negative relationship was found between the participants’ cyberbullying levels and their perceptions of moral values in the digital environment, including all its sub-imensions (equity-responsibility, compassion-honesty, privacy-civility); furthermore, perceptions of moral values in the digital environment were found to significantly explain cyberbullying in a negative direction. Additionally, it was observed that male students exhibited higher levels of cyberbullying compared to female students, whereas those using the internet under parental control had lower levels of cyberbullying. Finally, it was determined that participants who played online games had lower levels of perception regarding moral values in the digital environment compared to non-players.

Keywords

• Psychology of Religion
• Cyberbullying
• Moral Values
• Digitalization
• Digital Ethics

Ethical Statement

Ethics committee approval was received for this study from the ethics committee of Ordu University (Date: 2025, Number: 191).

References

1. Agatston P.W. vd. “Student’s Perspective on Cyber Bullying”. Journal of Adolescent Health 41/6 (2007), 59-60. https://doi.org/10.1016/j.jadohealth.2007.09.003
2. Akbaş, Oktay. “Değer Eğitimi Akımlarına Genel Bir Bakış”. Değerler Eğitimi Dergisi 6/16 (Aralık 2008), 9-27.
3. Akbıyık, Cenk - Kestel, Muharrem. “Siber Zorbalığın Öğrencilerin Akademik, Sosyal ve Duygusal Durumları Üzerindeki Etkisinin İncelenmesi”. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 12/3 (Aralık 2016), 844-844. https://doi.org/10.17860/mersinefd.282384
4. Akca, Emel Baştürk - Sayımer, İdil. “Siber Zorbalık Kavramı, Türleri ve İlişkili Olduğu Faktörler: Mevcut Araştırmalar Üzerinden Bir Değerlendirme”. AJIT-e: Academic Journal of Information Technology 8/30 (25 Aralık 2017), 7-19. https://doi.org/10.5824/1309-1581.2017.5.001.x
5. Aktan, Ercan- Veysel Çakmak. “Halkla İlişkiler Öğrencilerinin Sosyal Medyadaki Siber Zorbalık Duyarlılıklarını Ölçmeye İlişkin Bir Araştırma”. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi 3/2 (13 Ağustos 2015), 159-176. https://doi.org/10.19145/guifd.82735
6. Altun, Sadegül Akbaba. “Eğitim Yönetimi ve Değerler”. Değerler Eğitimi Dergisi 1/1 (01 Ocak 2003), 7-117.
7. Arıcak, Osman Tolga. “Psychiatric Symptomatology as a Predictor of Cyberbullying Among University Students”. Eurasian Journal of Educational Research 34/34 (2009), 167-184.
8. Arıcak, Osman Tolga vd. “Siber Zorbalık Ölçeğinin İlk Psikometrik Bulguları”. Hasan Ali Yücel Eğitim Fakültesi Dergisi 1/17 (2012), 101-114.

9. Arıcak, Osman Tolga vd. “Cyberbullying Among Turkish Adolescents”. CyberPsychology & Behavior 11/3 (2008), 253-262. https://doi.org/10.1089/cpb.2007.0016
10. Arısoy, Özden. “İnternet Bağımlılığı ve Tedavisi”. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar 1/1, 2009, 55-67.
11. Ayas, Tuncay. “Lise Öğrencilerinin Sanal Zorba ve Mağdur Olma Yaygınlığı”. 11. Ulusal Psikolojik Danışma ve Rehberlik Kongresi. İzmir, 2011.
12. Aydın, Mehmet Zeki. “Okulda Değerler Eğitimi”. Eğitime Bakış 6/18 (2010).
13. Baker, Özgür Erdur - Kavsut, F. “A New Face of Peer Bullying: Cyber Bullying”. Journal of Euroasian Educational Research 27/27 (Ocak 2007), 31-42.
14. Bakioğlu, Fuad vd. “Adaptation of the Online Moral Disengagement Scale to the Turkish Population and Its Association with Empathic Tendency and Cyberbullying”. BMC Psychology 13/1 (2025), https://doi.org/10.1186/s40359-025-02992-7.
15. Bandura, A. “Moral Disengagement in the Perpetration of Inhumanities”. Personality and Social Psychology Review: An Official Journal of the Society for Personality and Social Psychology, Inc 3/3 (1999), 193-209. https://doi.org/10.1207/s15327957pspr0303_3
16. Barrett, Karen C. vd. Ibm Spss for Introductory Statistics Use and Intepretation. New York: Routledge, 2011.
17. Bayraktar, Seda - Polat, Zahide Dalmaç. “Ergenlerde Siber Zorbalık ve Siber Mağduriyet ile İlişkili Değişkenlerin İncelenmesi”. Mediterranean Journal of Humanities 6/1 (28 Haziran 2016), 115-115. https://doi.org/10.13114/MJH.2016119293
18. Baysak, Erkan vd. “Çevrimiçi Oyun Oynayanların Sosyodemografik Özellikleri ve Oyun Bağımlılığının Bazı Psikososyal Etmenlerle İlişkisi”. Klinik Psikiyatri Dergisi 23 (2020), 196-203. https://doi.org/10.5505/kpd.2020.10337
19. Bolat, Durmuş - Korkmaz, Özgen. “Ortaokullarda Ergenlik Çağındaki Öğrencilerin Siber Zorbalık Davranışları, Sosyal Medya Bağımlılıkları ve Sosyal Medya Bozuklukları”. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi 25/1 (05 Nisan 2021), 253-268.
20. Can, Abdullah. Spss ile Bilimsel Araştırma Sürecinde Nicel Veri Analizi. Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık, 7. Basım,2019.
21. Çelik, Çiğdem Berber vd. “İnsani Değer Yönelimli Siber Zorbalık Psiko-Eğitim Programının Etkililiğinin Sınanması”. Değerler Eğitimi Dergisi 21/46 (25 Aralık 2023), 347-375. https://doi.org/10.34234/ded.1295628
22. Çetin, Bayram vd. “Ergenlerde İlişkisel Karşılıklı Bağımlı Benlik Kurgusu Siber Zorbalık ve Psikolojik Uyumsuzluk Arasındaki İlişkinin İncelenmesi”. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri 12/2 (2012), 637-653.
23. Çınkır, Şakir - Kepenekçi, Yasemin Karaman. “Öğrenciler Arası Zorbalık”. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi 34/34 (01 Mayıs 2003), 236-253.
24. Çiftçi, Hasan. “Öğrencilerin Siber Mağduriyet Düzeylerinin Karşılaştırılması”. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi 6/2 (29 Eylül 2018), 1536-1567. https://doi.org/10.19145/e-gifder.426585
25. Çinici, Murat vd. “Ortaöğrenim Öğrencilerinde Akran Zorbalığı İçin Dini Başa Çıkma Destekli Bir Program Önerisi”. Türk Din Psikolojisi Dergisi 11 (30 Haziran 2025), 75-118. https://doi.org/10.59379/tdpd.1581335
26. Demir, Ömer - Acar, Mustafa. Sosyal Bilimler Sözlüğü. İstanbul: Vadi Yayınları, 1997.
27. Dikmen, Melih - Tuncer, Murat. “Akademisyenlerin Siber Zorbalığa Yönelik Algıları ve Mücadele Etme Yöntemleri”. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi 31 (01 Ağustos 2017), 675-686. https://doi.org/10.14582/DUZGEF.1806
28. Dilmaç, Bülent. “Sanal Zorbalığı Yordayan Psikolojik İhtiyaçlar: Lisans Öğrencileri İçin Bir Ön Çalışma”. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri 9/3 (2009), 1291-1325.
29. Dilmaç, Bülent - Aydoğan, Didem. “Parental Attitudes as a Predictor of Cyber Bullying among Primary School Children”. International Journal of Psychological and Behavioral Sciences 4/7 (2010), 227-231.
30. Ekinci, Hümeyra - Bakioğlu, Fuad. “Ortaöğretim Öğrencilerinde Siber Zorbalığın Yordayıcıları Olarak Çevrimiçi Ahlaki Çözülme ve Akılcı Olmayan İnançlar.” Uluslararası Karamanoğlu Mehmetbey Eğitim Araştırmaları Dergisi 7/1 (2025), 54-68. https://doi.org/10.47770/ukmead.1643600
31. Erken, Melek. Empati Becerisinin Ahlaki Davranışlar Üzerindeki Etkisi. Sakarya: Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2009.
32. Eroğlu, Yüksel vd. “The Investigation of Prevalence and Risk Factors Associated with Cyber Bullying and Victimization”. Education and Science 40/177 (18 Şubat 2015), 93-107. https://doi.org/10.15390/EB.2015.3698
33. Eroğlu, Yüksel - Güler, Neşe. “Koşullu Öz-Değer, Riskli İnternet Davranışları ve Siber Zorbalık/Mağduriyet Arasındaki İlişkinin İncelenmesi”. Sakarya University Journal of Education 5/3 (01 Aralık 2015), 410-426. https://doi.org/10.19126/suje.04882
34. Eroğlu, Yüksel - Peker, Adem. “Aileden ve Arkadaştan Algılanan Sosyal Destek ve Siber Mağduriyet: Yapısal Eşitlik Modeliyle Bir İnceleme”. Akademik Bakış Dergisi 27 (2011), 1-15.
35. Gökdere, Murat - Çepni, Salih. “Üstün Yetenekli Çocuklara Verilen Değerler Eğitiminde Öğretmenin Rolü”. Değerler Eğitimi Dergisi 1/2 (01 Nisan 2003), 93-103.
36. Gönen, Meltem - Korkmaz, Özgen. “Ortaokul Öğrencilerinin Dijital Okuryazarlıkları, Dijital Ortamda Ahlaki Değerlere Dönük Algıları ve Siber Zorbalık Düzeyleri”. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 20/3 (23 Aralık 2024), 407-426.
37. Gönül, Ali Saffet. “Patolojik İnternet Kullanımı (İnternet Bağımlılığı/ Kötüye Kullanım)”. Yeni Symposium 3/40 (2002), 105-110.
38. Güngör, Erol. Ahlak Psikolojisi ve Sosyal Ahlak. İstanbul: Ötüken Neşriyat, 2. Basım, 1997.
39. Juvonen, Jaana - Elisheva F. Gross. “Extending the School Grounds? Bullying Experiences in Cyberspace”. Journal of School Health 78/9 (Eylül 2008), 496-505. https://doi.org/10.1111/j.1746-1561.2008.00335.x
40. Kaban, Gaye Kurt - Gültekin, Mücahit. “Ergenlerde Siber Zorbalığın İnsani Değerler Açısından İncelenmesi”. Gençlik Araştırmaları Dergisi 10/26 (30 Nisan 2022), 71-96. https://doi.org/10.52528/genclikarastirmalari.859192
41. Kaplan, Yasemi ̇n. 8. Sınıf Öğrencilerinin Siber Zorba/Kurban Davranışları ile Hoşgörü ve Öz Güven Değerleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Bursa: Bursa Uludağ Üniversitesi/ Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2020.
42. Kaygısız, Esra Gökçen. “Şiddetin E-Hali: Siber Zorbalık”. Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Akademik Dergisi 4-5 (15 Haziran 2020), 161-174.
43. Kılıç, Kızbes Meral. “Ergenlerde Dijital Oyun Bağımlılığı, Zorbalık Bilişleri ve Empati Düzeyleri Arasındaki İlişkiler”. Elementary Education Online (İlköğretim Online) 18/2 (08 Mayıs 2019), 549-562. https://doi.org/10.17051/ilkonline.2019.562015
44. Kılıçer, Kerem vd. “Sosyal Medya Kullanıcılarına Ait Siber Davranışların İnsani Değerler Bağlamında İncelenmesi”. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 56 (27 Nisan 2018), 19-39.
45. Kocatürk, Metin - Türk Kurtça, Tuğba. “Akran Zorbalığı ve Mağduriyeti, Siber Zorbalık, Ahlaki Uzaklaşma Ve Empatik İlgi Arasındaki İlişkilerin İncelenmesi”. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi 20/79 (July 1, 2021): 1123-1136. https://doi.org/10.17755/esosder.834590.
46. Kovancı, Öznur vd. “Ortaokul Öğrencilerinin Dijital Ortamda Ahlaki Değerlere Dönük Algıları Ölçeği Geçerlilik ve Güvenirlik Çalışması”. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 23/2 (31 Ağustos 2021), 298-315. https://doi.org/10.17556/erziefd.646377
47. Kovancı, Öznur. Ortaokul Öğrencilerinin Dijital ve Evrensel Ahlaki Değerler Algısı: Bir İlişkisel Çalışma. Amasya: Amasya Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2021.
48. Kowalski, R. M., Limber, P. “Electronic Bullying Among Middle School Students”. Journal of Adolscent Healt 41 (2007). https://doi.org/10.1016/j.jadohealth.2007.08.017
49. Kozan, Mehmet - Özek, Müzeyyen Bulut. “Böte Bölümü Öğretmen Adaylarının Dijital Okuryazarlık Düzeyleri ve Siber Zorbalığa İlişkin Duyarlılıklarının İncelenmesi”. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 29/1 (31 Ocak 2019), 107-120. https://doi.org/10.18069/firatsbed.538657
50. Lei, Li - Wu, Yana “Adolescents Paternal Attachment and Internet Use”. Cyberpsychology ve Behavior 10 (2007), 633-639. https://doi.org/10.1089/cpb.2007.9976
51. Li, Qing. “Cyberbullying in Schools: A Research of Gender Differences”. School Psychology International 27/2 (Mayıs 2006), 157-170. https://doi.org/10.1177/0143034306064547
52. Maviş, Volkan. “Ceza Hukuku Boyutuyla Siber Zorbalık”. Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 29/3 (14 Eylül 2021), 2455-2500. https://doi.org/10.15337/suhfd.929815
53. Messias, Erick vd. “Sadness, Suicide, and Their Association with Video Game and Internet Overuse among Teens: Results from the Youth Risk Behavior Survey 2007 and 2009”. Suicide and Life-Threatening Behavior 41/3 (Haziran 2011), 307-315. https://doi.org/10.1111/j.1943-278X.2011.00030.x
54. Metli ̇ , Gülay - Şirin, Turgay. “Ortaokul Öğrencilerinin Siber Zorbalık, Siber Mağduriyet ve İnsani Değerleri Arasındaki İlişkisinin İncelenmesi”. Ekev Akademi Dergisi 23/77 (2019), 179-200.
55. O’Reilly, Michelle vd. “Applying a ‘Digital Ethics of Care’ Philosophy to Understand Adolescents’ Sense of Responsibility on Social Media”. Pastoral Care in Education 39/2 (2020), 91-107. https://doi.org/10.1080/02643944.2020.1774635
56. Owens, Laurence vd. “Guess What I Just Heard!: Indirect Aggression Among Teenage Girls in Australia”. Aggressive Behavior 26/1 (2000), 67-83. https://doi.org/10.1002/(SICI)1098-2337(2000)26:1<67::AID-AB6>3.0.CO;2-C
57. Özdemir, Murat - Akar, Filiz. “Lise Öğrencilerinin Siber-Zorbalığa İlişkin Görüşlerinin Bazı Değişkenler Bakımından İncelenmesi”. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi 4/4 (2011), 605-626.
58. Özkul, Ramazan Furkan - Göktaş, Pınar. “Dijital Oyun Oynayanların Kişilik ve Değerleri: Z Kuşağı Üzerine Bir Araştırma”. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi 14/40 (2023), 1348,1367. https://doi.org/10.21076/vizyoner.1219781
59. Paltacı, Bahtiyar Münir. “Dijital Dünya’nın Tehditleri: Siber Zorbalık ve Siber İstismar”. Orta Doğu ve Orta Asya- Kafkaslar Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi 4/1 (28 Haziran 2024), 56-62. https://doi.org/10.5281/zenodo.12578849
60. Pazarlı, Osman. İslam’da Ahlak. Ankara: Remzi Kitapevi, 1972.
61. Peker, Adem - İskender, Murat. “İnsani Değerler Yönelimli Psiko- Eğitim Programının Siber Zorbalık Üzerine Etkisi”. Journal of Graduate School of Social Sciences 19/1 (09 Kasım 2015), 11-22.
62. Peker, Hüseyin. Din ve Ahlak Eğitimi Psikolojik ve Metodolojik Esaslar. Samsun: Aksi Seda Matbaası, 1998.
63. Portman, Tarrell Awe Agahe vd. “Relational Theory and Intergenerational Connectedness: A Qualitative Study”. Adultspan Journal 9/2 (Eylül 2010), 88-102. https://doi.org/10.1002/j.2161-0029.2010.tb00074.x
64. Rösner, Leonie vd. “Dangerous Minds? Effects of Uncivil Online Comments on Aggressive Cognitions, Emotions, and Behavior”. Computers in Human Behavior 58 (Mayıs 2016), 461-470. https://doi.org/10.1016/j.chb.2016.01.022
65. Semerci ̇ , Ali. “Lise Öğrencilerinin Siber Zorbalık ve Mağduriyet Durumlarının Farklı Değişkenler Açısından İncelenmesi”. Kastamonu Eğitim Dergisi 25/4 (2017), 1285-1300.
66. Slonje, Robert - Smith, Peter K. “Cyberbullying: Another Main Type of Bullying?” Scandinavian Journal of Psychology 49/2 (Nisan 2008), 147-154. https://doi.org/10.1111/j.1467-9450.2007.00611.x
67. Sun, Ya-Xing - Cao, Cui-Hong - Tang, Zhi-Jun - Huang, Fei-Mei - Zhong, Xiao-Bin - Chen, I-Hua. “Moral Disengagement as Mediator and Guilt as Moderator between Cyber Moral Literacy and Cyberbullying among Late Adolescents”. Scientific Reports 15/1 (2025), 1-12. https://doi.org/10.1038/s41598-024-83911-5
68. Tabachnick, Barbara G. - Fidell, Linda S. Using Multivariate Statistics (Sixth Edition). Usa: Pearson, 2013.
69. Tavukçuoğlu, Mustafa - Erdem, Hüsamettin. Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi. Ankara: Nobel Yayınları, 2005.
70. Tüzün, Ümran. “Gelişen İletişim Araçlarının Çocuk ve Gençlerin Etkileşimi Üzerine Etkisi”. Düşünen Adam 15/1 (2002), 46-50.
71. Wang, Xingchao vd. “Moderating Effects of Moral Reasoning and Gender on the Relation Between Moral Disengagement and Cyberbullying in Adolescents”. Personality and Individual Differences 98 (Ağustos 2016), 244-249. https://doi.org/10.1016/j.paid.2016.04.056
72. Yavuz, Kerim. Çocuk ve Din. İstanbul: Çocuk Vakfı Yayınları, 1994.
73. Yiğitce, Ayşe Nur - Şentürk, Şener. “Yetişkinlerin Dijital Ortamda Ahlaki Değerlere Dönük Algıları Ölçeği Geçerlik ve Güvenilirlik Çalışması”. Sakarya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 23/2 (29 Aralık 2023), 220-233. https://doi.org/10.53629/sakaefd.1382556
74. Zhao, Lijun - Yu, Junjian. “A Meta-Analytic Review of Moral Disengagement and Cyberbullying”. Frontiers in Psychology 12 (2021), 1-15. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.681299.
75. TÜİK, Türkiye İstatistik Kurumu Başkanlığı. “Çocuklarda Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırması”. Erişim 18 Mart 2025 https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Cocuklarda-Bilisim-Teknolojileri-Kullanim-Arastirmasi-2024-53638
76. TÜİK, Türkiye İstatistik Kurumu Başkanlığı. “Hanehalkı Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırması”. Erişim 22 Mart 2021https://veriportali.tuik.gov.tr/tr/press/37437