Halkla ilişkiler öğretilerindeki epistemolojik kırılmaları kavramlar aracılığıyla incelemek

Year 2025, Issue: 2, 1 - 17, 23.12.2025

İsmail Uğur Aksoy

Abstract

Anlamak ile açıklamak arasındaki epistemolojik ayrımın halkla ilişkilerde çeşitli öğretilere ve kavram setlerine imkân sağladığını teorik düzlemde tartışmak çalışmanın sorunsalını oluşturmaktadır. Pozitivist epistemolojiyle temellenen egemen halkla ilişkiler öğretisi, yorumlayıcı/eleştirel bilgi kuramına yaslanan eleştirel halkla ilişkiler ve postmodern bakış açısıyla şekillenen postmodern halkla ilişkiler çalışmanın kapsam ve sınırlılığını imlemektedir. Halkla ilişkilerde ortaya konulan teori ve kavramların tesadüfi olmadığını, belirli bilgi kuramlarına yaslanarak farklılaştığını kavramak çalışmanın temel amacını oluşturmaktadır. Metodolojik düzlemde nitel araştırma yöntemleri içinde yer alan tarihsel karşılaştırmalı araştırma tekniği kullanılmıştır. Halkla ilişkilerdeki farklı öğretilerin ve çeşitli kavram setlerinin ortaya çıkmasında epistemolojik kırılmaların rolünü sorgulamak bu çalışmanın problematiğini oluşturmaktadır. Halkla ilişkiler yazınında, alana dair kuramsal tartışma yürütmek yeni bir inceleme alanını oluşturmaz. Halkla ilişkiler literatüründe çeşitli öğretiler ve farklılaşan kavramların tercih edilmesinin epistemolojik bir temeli olduğunu keşfetmek çalışmanın önemini ortaya çıkarmaktadır. Pozitivizme yaslanan egemen halkla ilişkiler öğretisinde; etkililik, işlevsellik, verimlilik, stratejik yönetim fonksiyonu, rasyonel ikna tekniği ve yönetsel çıkarlar ön plana çıkarken yorumlayıcı/eleştirel bilgi kuramına dayanan eleştirel halkla ilişkilerde; ideoloji, güç/iktidar ilişkileri, rıza ve hegemonya kavramları ön plana çıkmıştır. Postmodern halkla ilişkilerdeyse anlam, kimlik, kültür, söylem, etik ve tahakküm kavramlarının sivrildiği gözlenmiştir. Halkla ilişkilerdeki öğreti ve kavramların değer-yansız bir yönelimle ortaya çıkmadığı ve alanın dinamik olduğu bu çalışmada ortaya konulmuştur.

Keywords

halkla ilişkiler , epistemoloji , pozitivizm , eleştirel teori , postmodernizm

Examining epistemological shifts in public relations teachings through concepts

Abstract

The theoretical problem of this study is to discuss the epistemological distinction between understanding and explaining, which has given rise to various teachings and conceptual frameworks in public relations. The dominant positivist public relations doctrine, critical public relations based on interpretive/critical epistemology, and postmodern public relations are the subjects of this study. The aim of this study is to understand how theories and concepts in public relations differ based on specific epistemologies. This study employs the historical comparative research technique. This study questions the role of epistemological shifts in the emergence of different teachings and various conceptual frameworks in public relations. Discovering that the preference for various teachings and differing concepts in public relations has an epistemological basis highlights the importance of this study. In mainstream public relations theory, effectiveness, functionality, efficiency, strategic management function, rational persuasion techniques, and managerial interests are emphasized, while in critical public relations, ideology, power/authority relations, consent, and hegemony concepts are prominent. In postmodern public relations, concepts such as meaning, identity, culture, discourse, ethics, and domination have come to the fore. It has become apparent that the principles and concepts in public relations have diversified and that the field is dynamic.

Keywords

public relations , epistemology , positivism , critical theory , postmodernism

References

• Adi, A. ve Stoeckle, T. (2025). A metamodern public relations workflow for the polycrisis: Communication research and planning based on a what if framework. Public relations review, 51(4), 1-12. https://doi.org/10.1016/j.pubrev.2025.102619
• Aktaş Yamanoğlu, M., Gençtürk Hızal, G. S. ve Özdemir, B. P. (2013). Türkiye’de halkla ilişkiler tarihi: Kurumsallaşma yılları 1960-1980. De Ki.
• Artan Özoran, B. (2020). Postmodernizm çerçevesinde halkla ilişkileri yeniden düşünmek. Felsefe ve sosyal bilimler dergisi, 30, 517-537. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1286635
• Bıçakçı, İ. (1999). Halkla ilişkiler üzerine eleştirel bir yaklaşım. Marmara iletişim dergisi, 10(10), 125-128. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2882
• Burkart, R. (2009). Habermas ve halkla ilişkiler üzerine (Çev. F. Keskin ve B. P. Özdemir). F. Keskin ve B. P. Özdemir (Ed.), Halkla ilişkiler üzerine: Disiplinlerarası bir alanın yönelimleri (s. 199-210). Dipnot.
• Ciszek, E. L. (2017). Public relations, activism and identity: A cultural-economic examination of contemporary LGBT activism. Public relation review, 43, 809-816. https://doi.org/10.1016/j.pubrev.2017.01.005
• Coombs, W. T. ve Holladay, S. J. (2012). Fringe public relations: How activism moves critical PR toward the mainstream. Public relation review, 38, 880-887. https://doi.org/10.1016/j.pubrev.2012.02.008
• Davidson, S. (2016). Public relations theory: An agonistic critique of the turns to dialogue and symmetry. Public relations inquiry, 5(2), 145-167. https://doi.org/10.1177/2046147X16649007
• Davidson, S. ve Motion, J. (2018). On Mouffe radical pluralism and public relations. Q. Ihlen ve M. Fredriksson (Ed.), Public relations and social theory key figures, concepts and developments (s. 394-413). Routledge.
• Edwards, L. (2016). The role of public relations in deliberative systems. Journal of communication, 66(1), 60-81. https://doi.org/10.1111/jcom.12199
• Gower, K. K. (2009). Halkla ilişkiler araştırmaları yol ayrımında (Çev. F. Keskin). F. Keskin ve B. P. Özdemir (Ed.), Halkla ilişkiler üzerine: Disiplinlerarası bir alanın yönelimleri (s. 31-51). Dipnot.
• Grunig, J. E. (2005). Halkla ilişkiler ve iletişim yönetiminde mükemmellik (Çev. E. Özsayar). Rota.
• Grunig, J. E. (2009). Büyük yapıyı biçimlendirmek: Stratejik bir yönetim fonksiyonu olarak halkla ilişkiler üzerine süregiden Araştırmalar (Çev. K. Demirci). F. Keskin ve B. P. Özdemir (Ed.), Halkla ilişkiler üzerine: Disiplinlerarası bir alanın yönelimleri (s. 53-87). Dipnot.
• Holtzhausen, D. R. (2000). Postmodern values in public relations. Journal of public relations research, 12(1), 93-114. https://doi.org/10.1207/S1532754XJPRR1201_6
• Holtzhausen, D. R. (2002). Towards a postmodern research agenda for public relations. Public relations review, 28, 251-264. https://doi.org/10.1016/S0363-8111(02)00131-5
• Holtzhausen, D. R. ve Voto, R. (2009). Resistance from the margins: The postmodern public relations practitioner as organizational activist. Journal of public relations research, 14(1), 57-84. https://doi.org/10.1207/S1532754XJPRR1401_3
• Huyssen, A. (2011). Postmodernin haritasını yapmak (Çev. M. Küçük). M. Küçük (Ed.), Modernite versus postmodernite (s. 231-261). Modern Düşünce.
• Köker, L. (2019). İki farklı siyaset: Bilgi teorisi siyaset bilimi ilişkileri açısından pozitivizm ve eleştirel teori. Dipnot.
• Laughey, D. (2010). Medya çalışmaları teoriler ve yaklaşımlar (Çev. A. Toprak). Kalkedeon.
• L’Etang, J. (2002). Kurumsal sorumluluk ve halkla İlişkiler (Çev. A. E. Emre). J. L’Etang ve M. Pieczka (Ed.), Halkla ilişkilerde eleştirel yaklaşımlar (s. 153-187). Vadi.
• L’Etang, J. (2005). Critical public relations: Some reflections. Public relations review, 31(4), 521-526. https://doi.org/10.1016/j.pubrev.2005.08.011
• L’Etang, J. (2016). Public relations, activism and social movements: Critical perspectives. Public relations inquiry, 5(3), 207-211. https://doi.org/10.1177/2046147X16675665
• McNair, B. (2003). An introduction to political communication. Routledge.
• Meyer, I. ve Backer, R. (2016). Leaders taking ownership of stakeholder relationships: Towards a metamodern perspective. International journal of management and applied science, 2(12), 165-170. https://www.iraj.in/journal/journal_file/journal_pdf/14-322-1485779752165-170.pdf
• Meyer, I. (2021). The resurrection of modernistic public relations a metamodern perspective. ESSACHESS Journal for communication studies, 14(1), 15-36. http://dx.doi.org/10.21409/essachess.1775-352x
• Meyer, I. (2021, 19 Ağustos). A metamodern public relations perspective. Institute for Public Relations. https://instituteforpr.org/a-metamodern-public-relations-perspective/
• Motion, J. ve Leitch, S. (2009). Halkla ilişkilerin bir alet çantası: Michel Foucault’nun eserleri (çev. B. Aksoy). F. Keskin ve B. P. Özdemir (Ed.), Halkla ilişkiler üzerine: Disiplinlerarası bir alanın yönelimleri (s. 211-223). Dipnot.
• Neuman, W. L. (2014). Toplumsal araştırma yöntemleri: Nitel ve nicel yaklaşımlar I-II (Çev. S. Özge). Yayın Odası.
• Özçetin, B. (2018). Kitle iletişim kuramları: Kavramlar, okullar, modeller. İletişim.
• Özdemir, B. P. ve Aktaş Yamanoğlu, M. (2009). Disiplinlerarası bir alan olarak halkla ilişkiler: Türkiye’deki akademik çalışmalar üzerine niteliksel bir inceleme. F. Keskin ve B. P. Özdemir (Ed.), Halkla ilişkiler üzerine: Disiplinlerarası bir alanın yönelimleri (s. 15-29). Dipnot.
• Pal, M. ve Dutta, M. J. (2009). Küresel bağlamda halkla ilişkiler: Teorik bir mercek olarak eleştirel modernizmin uygunluğu (Çev. E. Ayaşlıoğlu). F. Keskin ve B. P. Özdemir (Ed.), Halkla ilişkiler üzerine: Disiplinlerarası bir alanın yönelimleri (s. 167-197). Dipnot.
• Radford, G. P. (2012). Public relations in a postmodern world. Public relations inquiry, 1(1), 49-67. https://doi.org/10.1177/2046147X11422143
• Ramsey, P. (2016). The public sphere and PR deliberative democracy and agonistic Pluralism. J. L’Etang, D. McKie, N. Snow ve J. Xifra (Ed.), The routledge handbook of critical public relations (s. 65-75). Routledge.
• Roper, J. (2009). Simetrik iletişim: Mükemmel halkla ilişkiler veya bir hegemonya stratejisi mi? (Çev. İ. S. Dinçtürk). F. Keskin ve B. P. Özdemir (Ed.), Halkla ilişkiler üzerine: Disiplinlerarası bir alanın yönelimleri (s. 141-165). Dipnot.
• Rorty, R. (2011). Habermas, Lyotard ve postmodernite (Çev. M. Küçük). M. Küçük (Ed.), Modernite versus postmodernite (s. 291-311). Modern Düşünce.
• Şen, A. F. (2012). Müzakereci demokrasi ve halkla ilişkiler: Kamu yönetiminde alternatif bir halkla ilişkiler arayışı. Yaşar Üniversitesi e-dergisi, 7(27), 4589-4610. https://doi.org/10.19168/jyu.57564
• Tunçel, H. (2011). Halkla ilişkilerde mükemmellik teorisinin Türkiye ekseninde eleştirel değerlendirilmesi ve öneriler. S. Yıldırım Becerikli (Ed.), Halkla ilişkiler ve reklamın anatomisi (s. 149-165). Ütopya.
• Yengin, D. (2017). İletişim çalışmalarında araştırma yöntemleri ve uygulamaları. Der.
• Yıldırım Becerikli, S. (2008). Ve halkla ilişkiler… Şeytanın avukatlığından arabuluculuğa: Bir disiplinin eleştirel analizi. Karınca.