Halkla ilişkiler öğretilerindeki epistemolojik kırılmaları kavramlar aracılığıyla incelemek
Öz
Anlamak ile açıklamak arasındaki epistemolojik ayrımın halkla ilişkilerde çeşitli öğretilere ve kavram setlerine imkân sağladığını teorik düzlemde tartışmak çalışmanın sorunsalını oluşturmaktadır. Pozitivist epistemolojiyle temellenen egemen halkla ilişkiler öğretisi, yorumlayıcı/eleştirel bilgi kuramına yaslanan eleştirel halkla ilişkiler ve postmodern bakış açısıyla şekillenen postmodern halkla ilişkiler çalışmanın kapsam ve sınırlılığını imlemektedir. Halkla ilişkilerde ortaya konulan teori ve kavramların tesadüfi olmadığını, belirli bilgi kuramlarına yaslanarak farklılaştığını kavramak çalışmanın temel amacını oluşturmaktadır. Metodolojik düzlemde nitel araştırma yöntemleri içinde yer alan tarihsel karşılaştırmalı araştırma tekniği kullanılmıştır. Halkla ilişkilerdeki farklı öğretilerin ve çeşitli kavram setlerinin ortaya çıkmasında epistemolojik kırılmaların rolünü sorgulamak bu çalışmanın problematiğini oluşturmaktadır. Halkla ilişkiler yazınında, alana dair kuramsal tartışma yürütmek yeni bir inceleme alanını oluşturmaz. Halkla ilişkiler literatüründe çeşitli öğretiler ve farklılaşan kavramların tercih edilmesinin epistemolojik bir temeli olduğunu keşfetmek çalışmanın önemini ortaya çıkarmaktadır. Pozitivizme yaslanan egemen halkla ilişkiler öğretisinde; etkililik, işlevsellik, verimlilik, stratejik yönetim fonksiyonu, rasyonel ikna tekniği ve yönetsel çıkarlar ön plana çıkarken yorumlayıcı/eleştirel bilgi kuramına dayanan eleştirel halkla ilişkilerde; ideoloji, güç/iktidar ilişkileri, rıza ve hegemonya kavramları ön plana çıkmıştır. Postmodern halkla ilişkilerdeyse anlam, kimlik, kültür, söylem, etik ve tahakküm kavramlarının sivrildiği gözlenmiştir. Halkla ilişkilerdeki öğreti ve kavramların değer-yansız bir yönelimle ortaya çıkmadığı ve alanın dinamik olduğu bu çalışmada ortaya konulmuştur.
Anahtar Kelimeler
halkla ilişkiler, epistemoloji, pozitivizm, eleştirel teori, postmodernizm
Kaynakça
- Adi, A. ve Stoeckle, T. (2025). A metamodern public relations workflow for the polycrisis: Communication research and planning based on a what if framework. Public relations review, 51(4), 1-12. https://doi.org/10.1016/j.pubrev.2025.102619
- Aktaş Yamanoğlu, M., Gençtürk Hızal, G. S. ve Özdemir, B. P. (2013). Türkiye’de halkla ilişkiler tarihi: Kurumsallaşma yılları 1960-1980. De Ki.
- Artan Özoran, B. (2020). Postmodernizm çerçevesinde halkla ilişkileri yeniden düşünmek. Felsefe ve sosyal bilimler dergisi, 30, 517-537. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1286635
- Bıçakçı, İ. (1999). Halkla ilişkiler üzerine eleştirel bir yaklaşım. Marmara iletişim dergisi, 10(10), 125-128. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2882
- Burkart, R. (2009). Habermas ve halkla ilişkiler üzerine (Çev. F. Keskin ve B. P. Özdemir). F. Keskin ve B. P. Özdemir (Ed.), Halkla ilişkiler üzerine: Disiplinlerarası bir alanın yönelimleri (s. 199-210). Dipnot.
- Ciszek, E. L. (2017). Public relations, activism and identity: A cultural-economic examination of contemporary LGBT activism. Public relation review, 43, 809-816. https://doi.org/10.1016/j.pubrev.2017.01.005
- Coombs, W. T. ve Holladay, S. J. (2012). Fringe public relations: How activism moves critical PR toward the mainstream. Public relation review, 38, 880-887. https://doi.org/10.1016/j.pubrev.2012.02.008
- Davidson, S. (2016). Public relations theory: An agonistic critique of the turns to dialogue and symmetry. Public relations inquiry, 5(2), 145-167. https://doi.org/10.1177/2046147X16649007
- Davidson, S. ve Motion, J. (2018). On Mouffe radical pluralism and public relations. Q. Ihlen ve M. Fredriksson (Ed.), Public relations and social theory key figures, concepts and developments (s. 394-413). Routledge.
- Edwards, L. (2016). The role of public relations in deliberative systems. Journal of communication, 66(1), 60-81. https://doi.org/10.1111/jcom.12199
