Research Article

Uluslararası Teamül Hukukunun Manevi Unsuru: Opinio Juris

Volume: 11 Number: 1 March 28, 2026
TR EN

Uluslararası Teamül Hukukunun Manevi Unsuru: Opinio Juris

Abstract

Uluslararası teamül hukuku, uluslararası hukukun en eski kaynağıdır. Uluslararası hukukta andlaşmaların sayısındaki kayda değer artışa ve en önemli kaynak olarak kabul edilmesine rağmen önemini halen korumaktadır. Fakat, andlaşmalar gibi yazılı bir kaynak olmaması, birtakım zorlukları da beraberinde getirmektedir. Çünkü uluslararası teamül hukuku, devlet uygulamalarının incelenmesini gerektirdiği için andlaşmaların sahip olduğu açıklığa sahip değildir. O nedenle her şeyden önce ispatlanması gerekir. Fakat bu konu, önemli zorluklar barındırmaktadır. Öncelikle ispat hem maddi hem manevi unsur bağlamında ayrı ayrı değerlendirilmesi gereken bir sorundur. Fakat bu zorluğu daha da pekiştiren şey ise manevi unsur yani, opinio juris’tir. Çünkü, tüzel kişiliğe sahip olan devletlere hukuki inanç atfetmek ve bunu ispat etmek son derece zordur. Uluslararası teamül hukukunun maddi unsuru; devletin faaliyetleri ile alakalı olduğu için neden anıldığı anlaşılabilmektedir. Fakat opinio juris açıklanmaya daha çok muhtaçtır. Hem de uluslararası teamül hukukuna asıl hukuk kuralı vasfını kazandıran unsur opinio juris’tir. Çünkü, teamülün tanımı devlet uygulaması ile sınırlanacak olursa, uluslararası nezaket kuralları gibi kurallardan ayrılması mümkün olmaz. Bazen opinio juris’in ispat şekilleri ile devlet uygulama biçimleri arasında örtüşmeler olabilir. Bu durum, bir unsurun ispatının diğeri için de yeterli görülmesi anlayışına yol açmamalıdır. Aksi halde, teamül hukuku tek bir unsura indirgenmiş olur. Ayrıca, bu yöntem, doğru bir yöntem değildir. Opinio juris’in tespiti bütün deliller ışığında yapılmalı ve devletlerin uygulamada bulunurken hukuk kuralı olarak kabul ettikleri ispatlanmalıdır.

Keywords

References

  1. ACER, Yücel/KAYA, İbrahim, Uluslararası Hukuk: Temel Ders Kitabı, 13. Baskı, Seçkin, Ankara, 2022.
  2. ADVISORY COMMITTEE ON ISSUES OF PUBLIC INTERNATIONAL LAW, Advisory Report on The Identification of Customary International Law, Advısory Report No. 29, The Hague November 2017, (Çevrimiçi) https://www.advisorycommitteeinternationallaw.nl/publications/advisory-reports/2017/11/01/the-identification-of-customary-international-law , E.T. 3.04.2025.
  3. AKSAR, Yusuf, Teoride ve Uygulamada Uluslararası Hukuk-1-. Güncellenmiş 7. Baskı, Ankara, Seçkin, 2023.
  4. ALBAYRAK, Gökhan/Gültekin-ALBAYRAK, Betül, “Uluslararası Hukukta Uluslararası Teamül Kurallarının Antlaşmalar ile İlişkisi”, Sakarya Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Y. 2021, C. 9, S. 2, s. 273-292.
  5. BROWNLIE, Ian, Principles of Public International Law, Sixth Edition, Oxford University Press.
  6. CABAN, Pavel. “Failure to React as Evidence of Opinio Iuris (A Comment to the ILC’s First Draft Conclusions on Identification of Customary International Law)”, Czech Yearbook of Public & Private International Law, Y. 2017, C. 8.
  7. CASELLA, Paulo Borba. “Contemporary trends on opinio juris and the material evidence of international customary law.” Zanzibar Yearbook of Law, Y. 2013, C. 3; s. 1-19, (Çevrimiçi) chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://legal.un.org/ilc/sessions/65/pdfs/2013_amado_lecture_casella.pdf , E.T. 3.04.2025.
  8. CHESSMAN, Stuart, “On Treaties and Custom: A Commentary on the Draft Restatement”, INT'L L., Y. 1984, C. 18, s. 421-437.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Law and Humanities

Journal Section

Research Article

Publication Date

March 28, 2026

Submission Date

May 19, 2025

Acceptance Date

October 31, 2025

Published in Issue

Year 2026 Volume: 11 Number: 1

APA
Kışla, S. N. (2026). Uluslararası Teamül Hukukunun Manevi Unsuru: Opinio Juris. İstanbul Medeniyet Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 11(1), 159-185. https://doi.org/10.58733/imhfd.1702157
AMA
1.Kışla SN. Uluslararası Teamül Hukukunun Manevi Unsuru: Opinio Juris. İstanbul Medeniyet Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. 2026;11(1):159-185. doi:10.58733/imhfd.1702157
Chicago
Kışla, Selcen Nur. 2026. “Uluslararası Teamül Hukukunun Manevi Unsuru: Opinio Juris”. İstanbul Medeniyet Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 11 (1): 159-85. https://doi.org/10.58733/imhfd.1702157.
EndNote
Kışla SN (March 1, 2026) Uluslararası Teamül Hukukunun Manevi Unsuru: Opinio Juris. İstanbul Medeniyet Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 11 1 159–185.
IEEE
[1]S. N. Kışla, “Uluslararası Teamül Hukukunun Manevi Unsuru: Opinio Juris”, İstanbul Medeniyet Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, vol. 11, no. 1, pp. 159–185, Mar. 2026, doi: 10.58733/imhfd.1702157.
ISNAD
Kışla, Selcen Nur. “Uluslararası Teamül Hukukunun Manevi Unsuru: Opinio Juris”. İstanbul Medeniyet Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 11/1 (March 1, 2026): 159-185. https://doi.org/10.58733/imhfd.1702157.
JAMA
1.Kışla SN. Uluslararası Teamül Hukukunun Manevi Unsuru: Opinio Juris. İstanbul Medeniyet Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. 2026;11:159–185.
MLA
Kışla, Selcen Nur. “Uluslararası Teamül Hukukunun Manevi Unsuru: Opinio Juris”. İstanbul Medeniyet Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, vol. 11, no. 1, Mar. 2026, pp. 159-85, doi:10.58733/imhfd.1702157.
Vancouver
1.Selcen Nur Kışla. Uluslararası Teamül Hukukunun Manevi Unsuru: Opinio Juris. İstanbul Medeniyet Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. 2026 Mar. 1;11(1):159-85. doi:10.58733/imhfd.1702157