Research Article

Gıda Güvencesi İlkesi ve Gıda Egemenliği Hakkının İnsan Hakları Perspektifinden Karşılaştırmalı Analizi

Volume: 11 Number: 1 March 28, 2026
TR EN

Gıda Güvencesi İlkesi ve Gıda Egemenliği Hakkının İnsan Hakları Perspektifinden Karşılaştırmalı Analizi

Abstract

Günümüz küresel gıda sistemi, dünya nüfusunun gereksinimlerinin çok üzerinde gıda üretilmesine rağmen, açlık ve gıda güvencesizliğinin milyonlarca insanı etkilemeye devam ettiği bir çelişkiyi barındırmaktadır. Gıda güvencesi ilkesi tüm insanların sağlıklı ve aktif bir yaşam sürmek için gerekli olan sağlıklı ve besleyici gıdaya her zaman erişebildikleri bir durumu belirtmektedir. İlk kez 1974 yılında uluslararası düzeyde ortaya konulan bu ilke, zaman içerisinde değişen sosyoekonomik ve politik koşullar doğrultusunda farklı şekillerde tanımlanmış ve yorumlanmıştır. Gıda egemenliği hakkı ise uluslararası bir çiftçi ve köylü örgütü olan La Via Campesina tarafından 1996 yılında, küçük ölçekli üretim yapan köylü ve çiftçilerin yaşadığı sorunları dile getirmek amacıyla bir hak talebi olarak ortaya konmuştur. Bununla birlikte gıda egemenliği hakkı sadece bir hak talebi olmanın ötesinde bazı temel ilkelere dayanan alternatif bir gıda ve tarım sistemine dayanmaktadır. Bu model, üçüncü gıda rejimi olarak adlandırılan çok uluslu şirketlerin kontrol sahibi olduğu, enerji ve girdi yoğun tarım sistemine bir alternatif oluşturmaktadır. La via Campesina, aynı zamanda gıda egemenliği hakkını gerçek bir gıda güvencesini sağlamanın ön koşulu olarak görmektedir. Gıda güvencesi ilkesi ve gıda egemenliği hakkı doktrinde sıklıkla birbirleri ile karşılaştırılmakta ve birbirlerinin karşıtı olarak nitelendirilmektedir. Bununla birlikte gıda güvencesi ilkesi ve gıda egemenliği hakkı, gıda bir insan hakkı olarak ele alındığında birbirini tamamlar nitelikler taşımaktadır. Gıdanın yalnızca piyasa mekanizmalarının konusu olan bir meta değil, bireylerin ihtiyaçlarına yönelik bir hak olduğunun kabul edilmesi durumunda; gıda güvencesi ilkesi gıdaya erişimin sağlanmasını hedeflerken, gıda egemenliği hakkı bu erişimin, demokratik, adil ve sürdürülebilir koşullarda gerçekleşmesini güvence altına alacaktır.

Keywords

References

  1. Andrée P, Ayres J, Bosia MJ AND Massicotte MJ (eds), Globalization and Food Sovereignty: Global and Local Change in the New Politics of Food (University of Toronto Press 2014).
  2. Araghi F, ‘The Invisible Hand and the Visible Foot: Peasants, Dispossession and Globalization’ in A. Haroon Akram-Lodhi, Cristóbal Kay (eds) Peasants and Globalization: Poitical Economy, Rural Transformation and the Agrarian Question (Routledge, 2009).
  3. Bernstein H, ‘Food Regimes and Food Regime Analysis: A Selective Survey’ (Conference Paper No 1, Land Grabbing, Conflict and Agrarian-environmental Transformations: Perspectives from East and Southeast Asia, Chiang Mai University, 5-6 June 2015)
  4. Byaruhanga R and Isgren E, ‘Rethinking the Alternatives: Food Sovereignty as a Prerequisite for Sustainable Food Security’ (2023) 8(16) Food Ethics 1.
  5. Byres TJ, ‘Neoliberalizm ve Az Kalkınmış Ülkelerde İlkel Sermaye Birikimi’ in Alfredo Saad-Filho, Deborah Johnston (eds) Neoliberalizm: Muhalif Bir Seçki (Şeyda Başlı, Tuncel Öncel çev. Yordam Kitap 2020).
  6. Canfield M, Translating Food Sovereignty: Cultivating Justice in an Age of Transnational Governance (Stanford University Press 2022).
  7. Claeys P, ‘The Creation of New Rights by the Food Sovereignty Movement: The Challenge of Institutionalizing Subversion’ (2012) 46(5) Sociology 844. - Human Rights and the Food Sovereignty Movement: Reclaiming Control (Routledge Studies in Food, Society and Environment 2015).
  8. Clapp J, ‘Food Security and Food Sovereignty: Getting Past the Binary’ (2015) 4(2) Dialogues in Human Geography 206.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Law and Humanities

Journal Section

Research Article

Publication Date

March 28, 2026

Submission Date

November 5, 2025

Acceptance Date

January 26, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 11 Number: 1

APA
Karaman Yalçın, P. (2026). Gıda Güvencesi İlkesi ve Gıda Egemenliği Hakkının İnsan Hakları Perspektifinden Karşılaştırmalı Analizi. İstanbul Medeniyet Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 11(1), 371-408. https://doi.org/10.58733/imhfd.1817894
AMA
1.Karaman Yalçın P. Gıda Güvencesi İlkesi ve Gıda Egemenliği Hakkının İnsan Hakları Perspektifinden Karşılaştırmalı Analizi. İstanbul Medeniyet Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. 2026;11(1):371-408. doi:10.58733/imhfd.1817894
Chicago
Karaman Yalçın, Pınar. 2026. “Gıda Güvencesi İlkesi Ve Gıda Egemenliği Hakkının İnsan Hakları Perspektifinden Karşılaştırmalı Analizi”. İstanbul Medeniyet Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 11 (1): 371-408. https://doi.org/10.58733/imhfd.1817894.
EndNote
Karaman Yalçın P (March 1, 2026) Gıda Güvencesi İlkesi ve Gıda Egemenliği Hakkının İnsan Hakları Perspektifinden Karşılaştırmalı Analizi. İstanbul Medeniyet Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 11 1 371–408.
IEEE
[1]P. Karaman Yalçın, “Gıda Güvencesi İlkesi ve Gıda Egemenliği Hakkının İnsan Hakları Perspektifinden Karşılaştırmalı Analizi”, İstanbul Medeniyet Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, vol. 11, no. 1, pp. 371–408, Mar. 2026, doi: 10.58733/imhfd.1817894.
ISNAD
Karaman Yalçın, Pınar. “Gıda Güvencesi İlkesi Ve Gıda Egemenliği Hakkının İnsan Hakları Perspektifinden Karşılaştırmalı Analizi”. İstanbul Medeniyet Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 11/1 (March 1, 2026): 371-408. https://doi.org/10.58733/imhfd.1817894.
JAMA
1.Karaman Yalçın P. Gıda Güvencesi İlkesi ve Gıda Egemenliği Hakkının İnsan Hakları Perspektifinden Karşılaştırmalı Analizi. İstanbul Medeniyet Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. 2026;11:371–408.
MLA
Karaman Yalçın, Pınar. “Gıda Güvencesi İlkesi Ve Gıda Egemenliği Hakkının İnsan Hakları Perspektifinden Karşılaştırmalı Analizi”. İstanbul Medeniyet Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, vol. 11, no. 1, Mar. 2026, pp. 371-08, doi:10.58733/imhfd.1817894.
Vancouver
1.Pınar Karaman Yalçın. Gıda Güvencesi İlkesi ve Gıda Egemenliği Hakkının İnsan Hakları Perspektifinden Karşılaştırmalı Analizi. İstanbul Medeniyet Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. 2026 Mar. 1;11(1):371-408. doi:10.58733/imhfd.1817894