HAFIZA MEKÂNI OLARAK ROMAN: YEŞİL GECE ROMANINDA TAHAKKÜM, DEĞİŞİM VE BELLEK

Ozan Kocabaş

doi:10.47107/inifedergi.751550

HAFIZA MEKÂNI OLARAK ROMAN: YEŞİL GECE ROMANINDA TAHAKKÜM, DEĞİŞİM VE BELLEK

Öz

Toplumsal ve şahsî hâfızayı/belleği muhâfaza eden bir mekân olarak edebiyat, toplumsal belleğin bir tahakküm aracı olabileceği gibi ona karşı alan açıcı, nefes aldırıcı bir araç da olabilir. Tabiatıyla, hâfızanın inşa edildiği, korunduğu ve aktarıldığı bir saha olarak edebiyat bellek çalışmalarının nesnesi olabilmektedir. Bilhassa roman, sözlü iletişimsel belleğin sınırlı aktarım kapasitesinin ötesine geçebilen kültürel belleğin yazıya dayalı esas unsurlarından biridir. Roman karakterlerinin her biri kendine has geçmişe, birikime bir başka ifadeyle şahsî belleklere sahiptir. Söz konusu şahsî bellekler, karakterlerin birbirleriyle çatışmasına veya uzlaşmasına sebep olabilir. Dahası kurgusal çevreleriyle bilişsel etkileşime geçerek döneminin gündelik ve geleneksel hayatını yansıtan bir “hatırlatma figürü”ne de dönüşebilir. Dolayısıyla klasikleşmiş her bir roman toplumsal belleği nesilden nesile aktaran, dinamik, maddî ve manevî birer mekândır ve bu açıdan incelenmeyi hak etmektedir. Edebiyatın, (bilhassa tarihî romanların) bellek çalışmalarına konu edinilmesi, romanlardaki saklı belleklerin şimdiki zamandan ele alınabilme imkânını ortaya çıkmakta, mevcut toplumsal belleği teşekkül ettiren unsurların anlaşılmasını sağlamaktadır. Bu makalede, erken Cumhuriyet dönemi yazarlarından Reşat Nuri Güntekin’in I. Dünya Savaşı’nın hemen ardından, Anadolu’nun ücra bir kasabası Sarıova’ya gönüllü olarak giden idealist öğretmen Ali Şahin’in, kasabadaki mukim yapılarla ve savaş şartlarının getirdiği değişimlerle mücadelesini anlatan Yeşil Gece romanı bellek çalışmalarının perspektifinden ele alınmış ve incelenmiştir. Neticede Yeşil Gece romanının, şahsî ve toplumsal bellekler arasında sıkışmış karakterlerle, iç içe belleklerle, karşı hâfızalar ve hâfıza mekânlarıyla yeni bir toplumsal bellek inşa etmeyi amaçlayan sembolik değeri yüksek bir roman olduğu ortaya çıkmıştır. Dolayısıyla günümüzün toplumsal belleği ile yazarın eseri kaleme aldığı dönemin toplumsal belleği arasındaki benzerlikleri ve farklılıkları da bu sayede görmek mümkün olmuştur.

Anahtar Kelimeler

Toplumsal Bellek , Kültürel Bellek , Tahakküm , Değişim , Yeşil Gece , Reşat Nuri Güntekin

References

Aklan, M. (2009). Softa. İslâm Ansiklopedisi. (Cilt 37). Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 342-343
Assmann, J. (2001). Kültürel Bellek Eski Yüksek Kültürlerde Yazı, Hatırlama ve Politik Kimlik. (Çev. Ayşe Tekin). İstanbul: Ayrıntı Yayınları
Berkes, N. (2015). Türkiye’de Çağdaşlaşma. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları
Connerton, P. (1999). Toplumlar Nasıl Anımsar?. (Çev. Alâeddin Şenel). İstanbul: Ayrıntı Yayınları
Güntekin, R. N. (1981). Yeşil Gece. İstanbul: İnkılâp ve Aka Kitapevleri
Halbwachs, M. (2007). “Kollektif Bellet ve Zaman”. Bellek: Öncesiz Sonrasız, Cogito. 50, s. 55-76
Lewis, B. (2015). Modern Türkiye’nin Doğuşu. (Çev. Boğaç Babür Turna). Ankara: Arkadaş Yayınevi
Nora, P. (2006). Hafıza Mekânları. (Çev. M. Emin Özcan). Ankara: Dost Kitabevi Yayınları
Önertoy, O. (1974). “Reşat Nuri Güntekin ve Anadolu”, Türkoloji Dergisi, C.6, S.1, s. 81-108
Sarlo, B. (2012). Geçmiş Zaman Bellek Kültürü ve Özneye Dönüş Üzerine Bir Tartışma. (Çev. Peral Bayaz Charum, Deniz Ekici). İstanbul: Metis Yayınları

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Communication and Media Studies

Journal Section

Research Article

Authors

Ozan Kocabaş ^*
0000-0003-4966-7730
Türkiye

Publication Date

December 13, 2020

Submission Date

June 11, 2020

Acceptance Date

August 22, 2020

Published in Issue

Year 2020 Volume: 5 Number: 2

DOI

https://doi.org/10.47107/inifedergi.751550

IZ

https://izlik.org/JA69TX29LM

APA

Kocabaş, O. (2020). HAFIZA MEKÂNI OLARAK ROMAN: YEŞİL GECE ROMANINDA TAHAKKÜM, DEĞİŞİM VE BELLEK. İnönü Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi (İNİF E-Dergi), 5(2), 60-72. https://doi.org/10.47107/inifedergi.751550

Cited By

KEMAL SELÇUK’UN CEMİYET KAÇKINI ADLI ROMANINDA EDEBİYATIN, AŞKIN VE BELLEĞİN MEKÂNI OLARAK BURSA

Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi

https://doi.org/10.21550/sosbilder.1524220

Hâfıza, Dezenformasyonun/Yanlış Bilginin Yayılmasının Sebeplerinden Biri Olabilir Mi? Filistin Haberlerinin Seri Yeniden Üretimi Üzerine Bir Uygulama

Adam Akademi Sosyal Bilimler Dergisi

https://doi.org/10.31679/adamakademi.1524733