Somut Olmayan Kültürel Miras Alanında Yapay Zeka, Veri Analitiği ve Makine Öğrenmenin Potansiyeli: Yenilikçi Yöntemler ve Uygulamalar

Günümüzde büyük verinin işlenmesiyle yapay zeka, makine öğrenimi ve veri bilimi gibi teknolojik alanlarda çok hızlı gelişmeler yaşanmıştır. Yapay zeka TDK Türkçe sözlükte, bir bilgisayarın, bilgisayar kontrolündeki bir robotun veya programlanabilen bir aygıtın insana benzer şekilde algılama, fikir yürütme, karar verme, öğrenme, sorun çözme, iletişim kurma vb. işlevleri sergileyebilme yeteneği olarak tanımlanmaktadır. Makine öğrenimi, yapay zekanın bir alt kümesi olup bilgisayarları verilerden öğrenmeyi öğretmeye ve bunu yaparken programlamak yerine deneyimle gerçekleştirmeyi hedefleyen yapay zekanın alt alanıdır. Yapay zekanın teknolojik bileşenlerindendir. Veri analitiği ise verilerden anlamlı bilgiler çıkarmak için kullanılan yöntemlerin, tekniklerin ve süreçlerin bütünü olarak ifade edilebilir. Veri analitiği çeşitli istatistiksel ve yapay zeka teknikleriyle gerçekleştirilir. Makine öğrenmesi de kullanılan tekniklerden biridir. Yapay zeka, makine öğrenimi, veri analitiği gibi teknolojik gelişmelerin hem sektörler açısından hem de toplumsal açıdan sağladığı avantajlar sayesinde bu teknolojilerin birçok alanda kullanılır hale gelmiştir. Yapay zeka teknolojileri kültürel mirasın korunmasında da önemli ve yenilikçi bir rol oynamaktadır. Somut olmayan kültürel mirasın korunmasında söz konusu teknolojiler; dijitalleştirme ve arşivleme, veri analizi ve koruma stratejilerinin planlanması ve geliştirilmesi, restorasyon ve yeniden canlandırma, yapay zeka destekli eğitim ve farkındalık oluşturma, sanal gerçeklik (VR) ve artırılmış gerçeklik (AR) ile tanıtım ve eğitim, kültürel mirası tehdit eden faktörlerin erken tespiti ve korunması, içerik ve dil çevirisi, sosyal medya ve toplum katılımı konularında oldukça faydalı olabilir. Bu çalışmada literatürde yer alan araştırmalar incelenmiş; yapay zeka teknolojilerinin somut olmayan kültürel miras alanında kullanım alanı ve yenilikçi uygulamalarından bahsedilmiştir. Ayrıca Türkiye’nin somut olmayan kültürel miras unsurlarının korunması konusunda kamu kurum ve kuruluşlarının girişimleri; politika ve mevzuatlar çerçevesinde incelenmiştir. Çalışmada nitel araştırma yöntemi benimsenmiş olup, dokuman analizi tekniği ile veriler toplanmıştır. Çalışmada elde edilen bulgular, somut olmayan kültürel mirasın korunmasında yapay zeka teknolojilerinden yararlanıldığını ve Türkiye’deki kamu kurumlarının bu konuda önemli girişimlerde bulunduğunu göstermektedir.