Research Article

Spor Yapan Üniversite Öğrencilerinin Prososyal ve Antisosyal Davranışlarının Fair Play Anlayışı Üzerindeki Etkisi

Volume: 13 June 16, 2026
TR EN

Spor Yapan Üniversite Öğrencilerinin Prososyal ve Antisosyal Davranışlarının Fair Play Anlayışı Üzerindeki Etkisi

Abstract

Bu araştırmanın amacı, spor yapan üniversite öğrencilerinin prososyal ve antisosyal davranışlarının sportmenlik (fair play) anlayışı üzerindeki etkisini incelemektir. Araştırma, nicel araştırma yaklaşımlarından ilişkisel tarama modeli temelinde yürütülmüştür. Araştırma grubu kolayda örneklem yöntemiyle belirlenmiş olup, Karadeniz Teknik Üniversitesi ve Trabzon Üniversitesi’nde öğrenim gören ve aktif olarak spor yapan toplam 304 üniversite öğrencisinden oluşmaktadır. Verilerin toplanmasında araştırmacılar tarafından yapılan literatür taraması sonucu oluşturulan “Kişisel Bilgi Formu”, Kavussanu ve Boardley (2009) tarafından geliştirilen ve Türkçe’ye uyarlaması Balçıkanlı (2013) tarafından yapılan “Sporda Prososyal ve Antisosyal Davranış Ölçeği” ve Gumus ve ark. (2020) tarafından geliştirilen “Sportmenlik Davranışı Ölçeği” kullanılmıştır. Elde edilen veriler, parametrik test varsayımlarını karşıladığından Pearson korelasyon analizi ve çoklu doğrusal regresyon analizi ile değerlendirilmiştir. Araştırma bulguları, katılımcıların özellikle rakibe yönelik antisosyal davranış düzeylerinin yüksek, rakibe yönelik prososyal davranış düzeylerinin ise görece düşük olduğunu göstermiştir. Sportmenlik davranışı ile prososyal takım, prososyal rakip ve antisosyal rakip davranışları arasında orta düzeyde, pozitif ve anlamlı ilişkiler tespit edilmiştir. Regresyon analizi sonuçları, prososyal takım, prososyal rakip ve antisosyal rakip davranışlarının sportmenlik davranışının anlamlı yordayıcıları olduğunu; takım arkadaşına yönelik antisosyal davranışların ise anlamlı bir yordayıcı olmadığını ortaya koymuştur. Oluşturulan modelin sportmenlik davranışındaki varyansın %42.2’sini açıkladığı belirlenmiştir. Sonuç olarak, fair play davranışlarının bireysel ahlaki eğilimlerden ziyade, sporun sosyal bağlamı içerisinde şekillenen çok boyutlu bir yapı olduğu söylenebilir. Bu doğrultuda, üniversitelerde ve spor ortamlarında performans odaklı yaklaşımlardan ziyade etik değerleri ve sportmenlik ilkelerini merkeze alan uygulamaların yaygınlaştırılması önerilmektedir.

Keywords

Antisosyal Davranış, Fair Play, Prososyal Davranış, Sportmenlik

References

  1. Acar, K., Mor, H., Karakaş, F., Baynaz, K., & Baynaz, K. (2023). Takım ve bireysel sporcuların empatik eğilimleri ile prososyal-antisosyal davranışları arasındaki ilişki. Gazi Journal of Physical Education and Sport Sciences, 28(2), 150-159. https://doi.org/10.53434/gbesbd.1211102
  2. Altunbaş, A., Yılmaz, C., & Somoğlu, M. B. (2025). Futbol ve karakter: Oyuncuların prososyal ve antisosyal davranış eğilimleri. Journal of Global Sport and Education Research, 8(2), 45-55. https://doi.org/10.55142/jogser.1725609
  3. Amorose, A. J., & Anderson-Butcher, D. (2015). Exploring the independent and interactive effects of autonomy-supportive and controlling coaching behaviors on adolescent athletes’ motivation for sport. Sport, Exercise, and Performance Psychology, 4(3), 206-218. https://psycnet.apa.org/doi/10.1037/spy0000038
  4. Balçıkanlı, G. S. (2013). The Turkish adaptation of the prosocial and antisocial behavior in sport scale (PABSS). International Journal of Humanities and Social Science, 3(18), 271-276.
  5. Boardley, I. D., & Kavussanu, M. (2011). Moral disengagement in sport. International Review of Sport and Exercise Psychology, 4(2), 93-108. https://doi.org/10.1080/1750984X.2011.570361
  6. Büyüköztürk, Ş. (2015). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı. Ankara: Pegem Akademi Yayınları.
  7. Certel, Z., Bahadır, Z., & Çelik, B. (2020). Ortaokul öğrencilerinin beden eğitimi dersi sportmenlik davranışları. Spor ve Performans Araştırmaları Dergisi, 11(3), 221-230. https://doi.org/10.17155/omuspd.676577
  8. Faul, F., Erdfelder, E., Buchner, A., & Lang, A.-G. (2009). Statistical power analyses using G*Power 3.1: Tests for correlation and regression analyses. Behavior Research Methods, 41(4), 1149-1160. https://doi.org/10.3758/BRM.41.4.1149
  9. Field, A. (2009). Discovering statistics using SPSS (3rd ed.). London: Sage Publications Ltd.
  10. George, D., & Mallery, M. (2010). SPSS for windows step by step: A simple guide and reference, 17.0 update (10th ed.). Boston: Pearson.
APA
Gayretli, Z., Zengin, S., & Balcanci, L. (2026). Spor Yapan Üniversite Öğrencilerinin Prososyal ve Antisosyal Davranışlarının Fair Play Anlayışı Üzerindeki Etkisi. İnönü Üniversitesi Beden Eğitimi Ve Spor Bilimleri Dergisi, 13, 1-12. https://izlik.org/JA75DX49DF
AMA
1.Gayretli Z, Zengin S, Balcanci L. Spor Yapan Üniversite Öğrencilerinin Prososyal ve Antisosyal Davranışlarının Fair Play Anlayışı Üzerindeki Etkisi. İnönü Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi. 2026;13:1-12. https://izlik.org/JA75DX49DF
Chicago
Gayretli, Zafer, Samet Zengin, and Leyla Balcanci. 2026. “Spor Yapan Üniversite Öğrencilerinin Prososyal Ve Antisosyal Davranışlarının Fair Play Anlayışı Üzerindeki Etkisi”. İnönü Üniversitesi Beden Eğitimi Ve Spor Bilimleri Dergisi 13 (June): 1-12. https://izlik.org/JA75DX49DF.
EndNote
Gayretli Z, Zengin S, Balcanci L (June 1, 2026) Spor Yapan Üniversite Öğrencilerinin Prososyal ve Antisosyal Davranışlarının Fair Play Anlayışı Üzerindeki Etkisi. İnönü Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi 13 1–12.
IEEE
[1]Z. Gayretli, S. Zengin, and L. Balcanci, “Spor Yapan Üniversite Öğrencilerinin Prososyal ve Antisosyal Davranışlarının Fair Play Anlayışı Üzerindeki Etkisi”, İnönü Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, vol. 13, pp. 1–12, June 2026, [Online]. Available: https://izlik.org/JA75DX49DF
ISNAD
Gayretli, Zafer - Zengin, Samet - Balcanci, Leyla. “Spor Yapan Üniversite Öğrencilerinin Prososyal Ve Antisosyal Davranışlarının Fair Play Anlayışı Üzerindeki Etkisi”. İnönü Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi 13 (June 1, 2026): 1-12. https://izlik.org/JA75DX49DF.
JAMA
1.Gayretli Z, Zengin S, Balcanci L. Spor Yapan Üniversite Öğrencilerinin Prososyal ve Antisosyal Davranışlarının Fair Play Anlayışı Üzerindeki Etkisi. İnönü Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi. 2026;13:1–12.
MLA
Gayretli, Zafer, et al. “Spor Yapan Üniversite Öğrencilerinin Prososyal Ve Antisosyal Davranışlarının Fair Play Anlayışı Üzerindeki Etkisi”. İnönü Üniversitesi Beden Eğitimi Ve Spor Bilimleri Dergisi, vol. 13, June 2026, pp. 1-12, https://izlik.org/JA75DX49DF.
Vancouver
1.Zafer Gayretli, Samet Zengin, Leyla Balcanci. Spor Yapan Üniversite Öğrencilerinin Prososyal ve Antisosyal Davranışlarının Fair Play Anlayışı Üzerindeki Etkisi. İnönü Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi [Internet]. 2026 Jun. 1;13:1-12. Available from: https://izlik.org/JA75DX49DF