FIRSATÇI DAVRANIŞLARA KONU OLAN UYARLAMA KAYITLARININ GEÇERLİLİĞİ
Öz
Taraflar, sözleşmenin içeriğini sözleşmeyle elde etmek istedikleri menfaatleri dikkate alarak belirlemektedir. Fakat, tarafların sözleşmenin içeriğine ilişkin bütün koşulları sözleşmenin müzakeresi sırasında göz önünde bulundurmaları hukuk düzeni tarafından onlardan beklenmemektedir. Çünkü sözleşmenin müzakeresi esnasında, sözleşmenin kurulmasından sonra ortaya çıkacak durum değişikliklerinin taraflarca öngörülmesi çoğunlukla mümkün değildir. Sözleşme özgürlüğü ilkesi gereği taraflar hem öngörülebilir hem de öngörülemeyen durum değişikliklerinin borç ilişkisine etkisini sözleşmede düzenleyebilir. Sözleşmenin kurulması sırasında sağlanan menfaatler dengesinin gelecekteki durum değişiklikleri sonucu bozulmasını ve sözleşmenin uyarlanması ihtiyacını doğurmasını önlemek amacıyla tarafların sözleşmede kararlaştırdıkları sözleşme hükümleri uyarlama kayıtları olarak adlandırılmaktadır. Bu tür kayıtlar, sözleşme özgürlüğünün sınırlarına uygun olarak düzenlenmelidir. Bununla birlikte, uyarlama kayıtları sözleşme özgürlüğünün sınırlarına uygun olarak kaleme alınsa dahi taraflardan biri tarafından karşı taraf aleyhine fırsatçı davranış oluşturacak şekilde kullanılabilir. Uyarlama kayıtlarının fırsatçı davranışlara konu olduğu hâllerde, hâkim tarafından sözleşmeye müdahale edilmesi gerekir. Çalışmamızda öncelikle uyarlama kayıtları ve fırsatçı davranış kavramları açıklanmıştır. Daha sonra, uyarlama kayıtlarının fırsatçı davranış oluşturacak şekilde kullanımına yönelik çeşitli örnekler verilmiş ve bu tür kayıtların hukuki geçerliliği üzerinde durulmuştur.
Anahtar Kelimeler
Uyarlama Kayıtları , Fırsatçı Davranış , Hakimin Sözleşmeye Müdahalesi
References
- ACAR ÜNAL, Özlem: “Covid-19 Virüsünün Sözleşmelere Etkisinin TBK md. 138 Hükmü Çerçevesinde Değerlendirilmesi”, in Çalışkan, Yusuf/Bozkurt Gümrükçüoğlu, Yeliz/Erol, Ömer Faruk/ Yakacak, Gülnihal Ahter/Kafalı, Ömer Faruk (ed.), Koronavirüs Döneminde Güncel Hukuki Meseleler Sempozyumu, İbni Haldun Üniversitesi Yayınları, İstanbul 2020.
- AKİPEK, Jale G./AKINTÜRK, Turgut/ATEŞ, Derya: Türk Medeni Hukuku: Başlangıç Hükümleri Kişiler Hukuku, 18. Bası, Turhan Yayınları, İstanbul 2022.
- AKYOL, Şener: Dürüstlük Kuralı ve Hakkın Kötüye Kullanılması Yasağı, 2. Bası, Filiz Yayınları, İstanbul 2006.
- ALTOP, Atilla: Aşırı İfa Güçlüğü’nü Düzenleyen TBK. m.138 Hükmü ile İlgili Bazı Tartışmalı Hususlara İlişkin Bir Değerlendirme”, in Oktay Özdemir, Saibe/Arkan Serim, Azra/Altop, Atilla (ed.), Prof. Dr. Galip Sermet Akman’a Armağan, Filiz Yayınları, İstanbul 2020.
- ANTALYA, O. Gökhan: Borçlar Hukuku Genel Hükümler, Cilt V/1,3, Seçkin Yayınları, Ankara 2019.
- ANTALYA, O. Gökhan/DOĞANCI, E. Doğa: “Genel İşlem Koşullarında Saydamlık Kuralının, Bunun TBK m.20 vd.’daki Görünümlerinin ve TTK m.55 f. 1 f ile TBK m.20 vd.’nın Birlikte Uygulanabilirliğinin Değerlendirilmesi”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 24(2), 2018, s.823-860.
- ARAT, Ayşe: Sözleşmenin Değişen Şartlara Uyarlanması, Ankara 2006.
- ATAMER, Yeşim M.: Sözleşme Özgürlüğünün Sınırlandırılması Çerçevesinde Genel İşlem Şartlarının Denetlenmesi, Beta Yayıncılık, İstanbul 2001.
- ATAMER, Yeşim M.: “Yeni Türk Borçlar Kanunu Hükümleri Uyarınca Genel İşlem Koşullarının Denetlenmesi - TKHK m.6 ve TTK m.55, f. 1(f) ile Karşılaştırmalı Olarak”, in Türk Hukukunda Genel İşlem Şartları Sempozyumu: Bildiriler, Tartışmalar, 8 Nisan 2011, Banka ve Ticaret Hukuku Araştırmaları Enstitüsü Yayınları, Ankara 2012, s.9-73.
- ATAMER, Yeşim M./PICHONNAZ, Pascal: “Control of Price Related Terms in Standard Form Contracts: General Report: Judicial Control and Other Means of Price Control” in. Control of Price Related Terms in Standard Form Contracts in Atamer, Yeşim M./Pichonnaz (ed.), Control of Price Related Terms in Standard Form Contracts, Springer, Cham 2020, s.3-101.