CEZA MUHAKEMESİNDE DURUŞMA ÖNCESİ ALINAN TANIK BEYANINA DAYALI MAHKUMİYET SORUNU: AİHM AL-KHAWAJA TESTİ VE CMK M. 210/1

Ceza muhakemesinde duruşma öncesinde alınan tanık beyanlarının mahkûmiyet hükmüne esas alınması, sanığın tanıkları sorgulama hakkı ile maddi gerçeğin ortaya çıkarılması amacı arasında hassas bir denge kurulmasını gerektirmektedir. Bu çalışmada, duruşmada sorgulanamayan tanık beyanına dayalı mahkûmiyet sorunu, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin Al-Khawaja ve Tahery/Birleşik Krallık kararıyla geliştirilen üç aşamalı test ile 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 210. maddesi çerçevesinde incelenmiştir. Bu kapsamda öncelikle Al-Khawaja testinin unsurları olan tanığın duruşmada hazır edilememesini haklı kılan neden, tanık beyanının mahkûmiyet bakımından tek veya belirleyici delil niteliği ve karşı dengeleyici güvenceler açıklanmış; ardından bu ölçütler CMK m. 210 ve m. 211 hükümleriyle karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Çalışmada, CMK m. 210’un olayın tek delilinin tanık beyanı olduğu hâllerde tanığın duruşmada mutlaka dinlenmesini zorunlu kılmak suretiyle sorgulama hakkına AİHM’in güncel içtihadına kıyasla daha güçlü bir koruma sağladığı sonucuna ulaşılmıştır. Buna karşılık, tek tanık beyanı yanında başka delillerin de bulunduğu durumlarda hükmün uygulanma alanının ve CMK m. 210 ile m. 211 arasındaki ilişkinin açık olmaması uygulamada belirsizliklere yol açmaktadır. Sonuç olarak, AİHM’in karşı dengeleyici güvenceler sisteminin aynen benimsenmesi yerine, CMK m. 210’un amacına uygun yorumlanması ve mahkûmiyet bakımından belirleyici nitelikteki tanık beyanlarını da kapsayacak şekilde uygulanmasının, sorgulama hakkının daha etkin korunmasına katkı sağlayacağı değerlendirilmiştir.

The use of witness statements obtained before trial as a basis for criminal convictions requires a careful balance between the accused’s right to examine witnesses and the objective of establishing the truth. This article examines convictions based on the statements of witnesses who could not be examined at trial through the three-stage test developed by the European Court of Human Rights (ECtHR) in Al-Khawaja and Tahery v. the United Kingdom and Article 210 of the Turkish Criminal Procedure Code (Law No. 5271). The study first analyzes the three elements of the Al-Khawaja test, namely the existence of a good reason for the witness’s absence, whether the witness statement constitutes the sole or decisive evidence, and the presence of sufficient counterbalancing factors. It then compares these criteria with Articles 210 and 211 of the Turkish Criminal Procedure Code. The study concludes that Article 210 provides stronger protection for the right to examine witnesses than the ECtHR’s current case law by requiring the examination of a witness at trial where the witness statement constitutes the sole basis of the accusation. However, uncertainties remain regarding the relationship between Articles 210 and 211 and the application of Article 210 where additional evidence exists alongside the witness statement. It is argued that, rather than directly incorporating the ECtHR’s counterbalancing approach into Turkish law, interpreting Article 210 in light of its underlying purpose and extending its protection to witness statements that are decisive for conviction would provide a more effective safeguard for the right to examine witnesses.