Year 2019, Volume 3 , Issue 1, Pages 41 - 65 2019-06-30

Nizâmuddîn Kârî ve Dîvân-ı Elbisesinde Mizahi Nazireler
Nizâmuddîn Kârî and Humorous Nazires in his Divan-ı Elbise

Çetin KASKA [1]


Dîvân-ı Elbise alaycı ve mizahi bir tarzda yazılmış Farsça bir divandır. Bu divanda hicri dokuzuncu yüzyılda İran’da terziler ve dokumacılar arasında yaygın olan kelime ve sözlerden faydalanılmıştır. Divanın yazarı Nizâmuddîn Kârî’dir. Bu divan ilk defa H.1303 yılında Mîrzâ Habîb-ı İsfahânî tarafından İstanbul’da basılmıştır. İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi’nde bu divanın üç yazma nüshası bulunmaktadır. Divanda manzum ve mensur yazılmış bölümler yer almaktadır. Nizâmuddîn Kârî bu eserinde Hâfız, Sa’dî, Mevlânâ, Selmân-ı Sâvecî ve Hâcû-i Kirmânî gibi şairlerden beyitler tazmin edip aynı vezin ile hezl, tehzil, tezrik ve nakîze (parodi) tarzında cevaplar vermiş, döneminin fakirliğini mecazi bir dille ifade etmiştir. Divanda gazel, kaside, mesnevi ve rubai nazım şekilleriyle yazılmış şiirler de yer almaktadır. Bu çalışmada Nizâmuddîn Kârî’nin hayatı ve meşhur eseri Dîvân-ı Elbise hakkında bilgi verilmiş, Kârî’nin hangi şairlerin şiirlerini tazmin ettiği ve onlara nasıl cevaplar verdiği konusuna işaret edilmiştir. Ayrıca Dîvân-ı Elbise’nin İstanbul’da bulunan nüshalarına kısaca değinilmiştir. 

Dîvân-ı Elbise is a Persian divan (collection of poems), written in a satiric and humorous way. In this divan there are many examples of the jargon used among the tailors and weavers of the 9th century of Hijri Calendar. The writer of the divan is Nizameddin Karî. The divan was first published in 1303 (A.H) by Mirza Habib-ı Isfahanî in Istanbul. There are three copies of the manuscript in Istanbul University Rarebooks Library. The divan is written both in verse and prose. In the divan, there are also citations from the verses of poets such as Nizamuddin Karî, Hafez, Saadi, Rumi, Selman-ı Saveci and Hacu-yi Kirmani and his responses to these citations. In the divan the verses are written in a variety of verse forms such as ghazal, qasidah, masnavi and quatrain. This study presents information about the life of Nizâmuddîn Kârî and his famous work Dîvân-ı Elbise as well as pointing out which poets’ poems Kârî compensates (tazmin) and how he responds to them. In addition, the copies of Dîvân-ı Elbise in Istanbul are briefly mentioned.

  • Çiftçi, Hasan, Fars Edebiyatında Hiciv ve Sosyal Eleştiri, Ankara Kültür Bakanlığı, Ankara, 2002.
  • Dehhodâ, Ali Ekber, Lügatnâme-ı Dehhodâ, Müessese-ı Lügatnâme-ı Dehhodâ c. 14, Tahran 1377.
  • Devletşah, Şair Tezkireleri (Tezkiretü’ş-Şuarâ), (çev. Necati Lugal) Pinhan, İstanbul, 2011.
  • Devletşâh-i Semerkândî, Tezkiretu’ş-şuʻrâ, (hz. Muhammed-i Ramazânî, Tahran, 1366.
  • Ebû İshak, Mevlânâ, Divan-ı Etʻime, (nşr. Mirza Habib-ı İsfahanî), Ebu’l-Ziya Matbaası, İstanbul 1302.
  • Kehdûî, Muhammed Kâzım, Nizâmuddîn Kârî ve Dîvân-ı Elbise, Edebiyat-ı İran, Tahran 1380.
  • Maʻrifet, Şehre, Nekd-i Tashîh-i Kitâb-i Külliyât-i Nizâm Kârî (Be Tashîh-i Rahîm Tâhir) Faslnâme-i Metn Şinâsî-i Edeb-i Fârsî, 1397.
  • Nizâm Kârî, Külliyât-ı Nizâm Kârî, (nşr. Rahîm Tâhir) Kitabhâne-ı Meclis-ı Şûrâ-ı İslâmî, Tahran 1391.
  • Nizâmuddîn Kârî, Dîvân-ı Elbise, (nşr. Mîrzâ Habîb-ı İsfahânî) Ebu’l-Ziya Matbaası, İstanbul 1303. Safâ, Zebîhullâh, Târîh-i Edebiyât Der Îrân, c.4, Tahran, 1373.
  • Ubeyd-i Zâkânî, Külliyât-i Ubeyd-i Zâkânî, (hz. İkbâl Âştiyânî) Tahran, 1343.
  • Zîrek, Nasrullâh, Tahlîl-i Sâhtâr ve Kârbord-ı Pârodîhâ-i Dîvân-ı Elbise-ı Nizâm Kârî-i Yezdi, Faslnâme-ı Tahsus-yi Edebiyât-ı Fârsî Dânişgâh-ı Âzâd İslâmî-i Meşhed, sayı. 29, Meşhed 1390.
Primary Language tr
Subjects Literature
Journal Section Makaleler
Authors

Orcid: 0000-0002-1168-5522
Author: Çetin KASKA
Country: Turkey


Dates

Publication Date : June 30, 2019

Bibtex @research article { iranian549749, journal = {İran Çalışmaları Dergisi}, issn = {}, eissn = {2651-4370}, address = {Sakarya Üniversitesi, Esentepe Kampüsü, 54187, 2. Ring Yolu, 54050 Serdivan/Sakarya}, publisher = {Ahmet YEŞİL}, year = {2019}, volume = {3}, pages = {41 - 65}, doi = {10.33201/iranian.549749}, title = {Nizâmuddîn Kârî ve Dîvân-ı Elbisesinde Mizahi Nazireler}, key = {cite}, author = {KASKA, Çetin} }
APA KASKA, Ç . (2019). Nizâmuddîn Kârî ve Dîvân-ı Elbisesinde Mizahi Nazireler. İran Çalışmaları Dergisi , 3 (1) , 41-65 . DOI: 10.33201/iranian.549749
MLA KASKA, Ç . "Nizâmuddîn Kârî ve Dîvân-ı Elbisesinde Mizahi Nazireler". İran Çalışmaları Dergisi 3 (2019 ): 41-65 <https://dergipark.org.tr/en/pub/iranian/issue/44343/549749>
Chicago KASKA, Ç . "Nizâmuddîn Kârî ve Dîvân-ı Elbisesinde Mizahi Nazireler". İran Çalışmaları Dergisi 3 (2019 ): 41-65
RIS TY - JOUR T1 - Nizâmuddîn Kârî ve Dîvân-ı Elbisesinde Mizahi Nazireler AU - Çetin KASKA Y1 - 2019 PY - 2019 N1 - doi: 10.33201/iranian.549749 DO - 10.33201/iranian.549749 T2 - İran Çalışmaları Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 41 EP - 65 VL - 3 IS - 1 SN - -2651-4370 M3 - doi: 10.33201/iranian.549749 UR - https://doi.org/10.33201/iranian.549749 Y2 - 2019 ER -
EndNote %0 İran Çalışmaları Dergisi Nizâmuddîn Kârî ve Dîvân-ı Elbisesinde Mizahi Nazireler %A Çetin KASKA %T Nizâmuddîn Kârî ve Dîvân-ı Elbisesinde Mizahi Nazireler %D 2019 %J İran Çalışmaları Dergisi %P -2651-4370 %V 3 %N 1 %R doi: 10.33201/iranian.549749 %U 10.33201/iranian.549749
ISNAD KASKA, Çetin . "Nizâmuddîn Kârî ve Dîvân-ı Elbisesinde Mizahi Nazireler". İran Çalışmaları Dergisi 3 / 1 (June 2019): 41-65 . https://doi.org/10.33201/iranian.549749
AMA KASKA Ç . Nizâmuddîn Kârî ve Dîvân-ı Elbisesinde Mizahi Nazireler. İÇD. 2019; 3(1): 41-65.
Vancouver KASKA Ç . Nizâmuddîn Kârî ve Dîvân-ı Elbisesinde Mizahi Nazireler. İran Çalışmaları Dergisi. 2019; 3(1): 65-41.