Year 2020, Volume 3 , Issue 4, Pages 11 - 41 2020-06-17

Taberistan Sayyidleri

Ali İPEK [1]


Taberistan, Hazar denizinin güneyine düşen, Kazvîn sahillerine kadar uzanan Elburz silsilesinin bulunduğu genelde dağlık ve genişçe bir alanı ifade ediyor. Bu saha Doğudan Cürcân ve Kûmis, batıdan ise Deylem’le sınırlı. Dihista, Cürcân, Esterabâd ve Âmül bu alanın önemli şehirleri arasında bulunuyor. Gîlan ise en önemli komşu merkez olarak yer alıyor. Bölge, İslâmî dönem öncesinde İran merkezi idareler tarafından atanan ve İspehbed denilen mahallî valiler tarafından yönetiliyordu. Taberistan, Hz. Osman dönemi (23-35/644-656) Kûfe valisi Saîd b. el-As komutasındaki ordu tarafından 30/650 yılında fethedilerek İslâm hâkimiyetine alındı. Bu fetihlerde Ehl-i Beyt’in iki kanadının başı Hz. Hasan ve Hz. Hüseyin (r.a) de yer almışlardı. Bu durum Ali evladının İran coğrafyasına geçişlerinin ilk adımını oluşturdu. Hz. Ali’nin hilâfet merkezini Kûfe’ye taşıması ise, bu ailenin doğudaki varlığının siyasî adımı oldu. Hz. Hasan’ın Kûfe’de sürdürdüğü altı aylık hilâfeti üzerine bu görevden feragatle, Medine’de zehirlenerek vefatı, Hz. Hüseyin’in Kerbela’da şehit edilişinden sonra bu aile üzerindeki siyasî baskı artarak devam etti. Hz. Ali evladı bu durum karşısında İslâm coğrafyasının ücra köşelerine kadar göçmek ve yayılmak zorunda kalmışlardı. Bunlar arasında İran toprakları, Seyyid ailelerin en çok tercih ettikleri yerlerden biriydi. Bu coğrafyada dağlık Taberistan bölgesi de Ali evladının yoğun bir şekilde vardıkları ve yerleştikleri bir alan olmuştu. Seyyid ailelerin yayılma ve farklı coğrafyalara göçmelerinin en önemli nedenlerinden biri de, kendileri için cibillî bir görev addettikleri İslâm dininin tebliği, onun Kur’an ve Sünnete göre yaşanmasının, ilmin, irfanın öğretilmesinin ruhî aşk ve zevkiydi. Hz. Hasan (r.a) nesline mensup Seyyid aileler Taberistan’da çoğunluğu oluşturuyor. Zeyd b. Hasan ve Hasan b. Hasan b. Ali b. Ebî Talib kardeşlerin oğulları, torunları bunların başında geliyor. Hz. Hüseyin (r.a) evladı da bu coğrafyada yine amcaoğullarından ayrılmamış, bunlar da Taberistan’a yerleşerek, ilmin, mana âleminin öncüsü olmuşlardı. Taberistan’da bu kola mensup Seyyid ailelerin ekserisini Zeynel Abidin (r.a.) (Ali b. Hüseyin)’den gelen nurlu nesil oluşturuyor. Hüseyin el-Asgar b. Ali Zeynel Abidin ve İmam Ca’fer-i Sadık’ın oğlu İmam Musa Kâzım’ın oğulları, torunları bölgede sayı bakımından daha bir öne çıkıyorlardı.
Seyyid, Taberistan, İran
  • Ahmed b. Hanbel b. Muhammed eş-Şeybânî, Müsned, Tahkîk, Vasiyullah M. Abbâs, Beyrut 1983.
  • Ahmed b. Sehl er-Razî, Ahbâru Fahh ve Haberü Yahya b. Abdullah ve Ehîhi İdris b. Abdullah, Tahkîk, D. Mahir Cerrâr, Beyrut 1995.
  • el-Akîkî, Yahya b. el-Hasan b. Ubeydullah el-Hüseynî, el-medenî, Kitâbu’l-Muakkabîn, Tahkîk, M. Hüseyin, (y.y) 2015.
  • el-Askalânî, Ahmed b.Ali, el-İsâbe fî Temyîzi’s-Sahabe, Beyrut 1328.
  • Beyhakî, Zahîrüddîn, Lübâbü’l-Ensâb ve’l-Elkâb ve’l-A’kâb, http/alwaraq.net.
  • Belâzurî, Ahmed b. Yahya, Fütûhu’l-Buldân,, nşr. A.Enis et-Tabba’-Ö. Enis et-Tabba’, Beyrut 1987.
Primary Language tr
Subjects Social
Journal Section Articles
Authors

Orcid: 0000-0001-5733-2856
Author: Ali İPEK
Institution: IGDIR UNIVERSITY, IĞDIR VOCATIONAL SCHOOL, ., .
Country: Turkey


Dates

Publication Date : June 17, 2020

Bibtex @research article { irtad732863, journal = {İran ve Turan Tarihi Araştırmaları Dergisi}, issn = {}, eissn = {2667-4971}, address = {iranturander@gmail.com}, publisher = {Mehmet DAĞLAR}, year = {2020}, volume = {3}, pages = {11 - 41}, doi = {}, title = {Taberistan Sayyidleri}, key = {cite}, author = {İpek, Ali} }
APA İpek, A . (2020). Taberistan Sayyidleri . İran ve Turan Tarihi Araştırmaları Dergisi , 3 (4) , 11-41 . Retrieved from https://dergipark.org.tr/en/pub/irtad/issue/54974/732863
MLA İpek, A . "Taberistan Sayyidleri" . İran ve Turan Tarihi Araştırmaları Dergisi 3 (2020 ): 11-41 <https://dergipark.org.tr/en/pub/irtad/issue/54974/732863>
Chicago İpek, A . "Taberistan Sayyidleri". İran ve Turan Tarihi Araştırmaları Dergisi 3 (2020 ): 11-41
RIS TY - JOUR T1 - Taberistan Sayyidleri AU - Ali İpek Y1 - 2020 PY - 2020 N1 - DO - T2 - İran ve Turan Tarihi Araştırmaları Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 11 EP - 41 VL - 3 IS - 4 SN - -2667-4971 M3 - UR - Y2 - 2020 ER -
EndNote %0 İran ve Turan Tarihi Araştırmaları Dergisi Taberistan Sayyidleri %A Ali İpek %T Taberistan Sayyidleri %D 2020 %J İran ve Turan Tarihi Araştırmaları Dergisi %P -2667-4971 %V 3 %N 4 %R %U
ISNAD İpek, Ali . "Taberistan Sayyidleri". İran ve Turan Tarihi Araştırmaları Dergisi 3 / 4 (June 2020): 11-41 .
AMA İpek A . Taberistan Sayyidleri. İRTAD. 2020; 3(4): 11-41.
Vancouver İpek A . Taberistan Sayyidleri. İran ve Turan Tarihi Araştırmaları Dergisi. 2020; 3(4): 11-41.
IEEE A. İpek , "Taberistan Sayyidleri", İran ve Turan Tarihi Araştırmaları Dergisi, vol. 3, no. 4, pp. 11-41, Jun. 2020