Research Article
BibTex RIS Cite

TARİHÎ RİVAYETERE GÖRE HZ. HASAN'IN HALİFELİĞİ

Year 2019, Volume: 14 Issue: 2, 227 - 255, 01.11.2019
https://doi.org/10.34082/islamiilimler.630686

Abstract




Hz. Peygamber’in vefatından sonra Hulefâ-yi Râşidîn olarak isimlendirilen
dönem birçok açıdan önem taşımaktadır. Bu dönemde İslâm toplumunun kendi içinde
yaşadığı değişimlerin yanında fetihler neticesinde farklı medeniyetlere mensup
topluluklarla karşılaşmalar sonucu ortaya çıkan sorunlara yönelik çözüm
arayışları müslümanları en fazla meşgul eden meseleler olmuştur. Bu noktada Hz.
Osman’ın şehit edilmesiyle başlayan ve Hz Ali döneminde devam gelen hadiseler
sonuçları itibariyle her zaman önemini muhafaza etmiştir. Özellikle Cemel ve
Sıffîn savaşlarında temel mesele Hz. Osman’ın katillerinin bulunup
cezalandırılması talebiydi, ancak Tahkim olayıyla birlikte bu talep daha farklı
bir soruna dönüştü. Bir başka ifadeyle Tahkim olayında mesele Hz. Osman’ın
katillerinin cezalandırılmasını istemekten ziyade hilafeti kimin üstleneceğinde
düğümlendi. Nihayet Hz. Ali’nin vefatından sonra Hz. Hasan müslümanların
halifesi oldu ve yaklaşık altı ay sonra görevini Muâviye’ye devretti. Böylece
uzun yıllar müslümanlar arasında meydana gelen fitne hadiseleri sona erdi. Hz.
Hasan’ın halifeliğini mercek altına almayı hedefleyen bu çalışmada öncelikle
Hz. Hasan’ın halifelik öncesi hayatı ve halife olması üzerinde duruldu. Daha
sonra halifelikten ayrılması ve görevi Muâviye’ye devretmesiyle sonuçlanan
gelişmeler ele alındı. Son olarak vefat etmeden önce zehirlendiğine dair
iddialar değerlendirildi ve şahsiyetiyle ilgili bazı temel hususlara işaret
edildi.




References

  • Aycan, İrfan. Saltanata Giden Yolda Muaviye bin Ebî Süfyan. Ankara: Fecr Yayınları, 1990.
  • Belâzürî, Ebü’l-Hasen Ahmed b. Yahyâ. Ensâbü’l-eşrâf. Nşr. Süheyl Zekkâr v.dğr. 13 cilt. Beyrut: Dârü’l-fikr, 1417/1996.
  • Dağcı, Şamil. “Kısas”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim: 21 Mayıs 2019, https://islamansiklopedisi.org.tr/kisas.
  • Demircan, Adnan. İslam Tarihinin İlk Asrında İktidar Mücadelesi. İstanbul: Beyan Yayınları, 1996.
  • Dîneverî, Ebû Hanîfe Ahmed b. Dâvud. Ahbâru’t-tıval. Nşr. Abdülmünim Âmir. Kahire: [y.y.], 1959.
  • Dûrî Abdülazîz. “Deyrülcesâlik”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim: 9 Mayıs 2019, https://islamansiklopedisi.org.tr/deyrulcaselik.
  • Fığlalı, Ethem Ruhi. İmâmiyye Şîası (Câferiyye Mezhebi): Doğuşu, Gelişmesi ve Görüşleri. Ankara: Selçuk Yayınları, 1984.
  • Fığlalı, Ethem Ruhi. “Ali”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim: 22 Mayıs 2019, https://islamansiklopedisi.org.tr/ali.
  • Fığlalı, Ethem Ruhi. “Hâricîler”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim 5 Mayıs 2019, https://islamansiklopedisi.org.tr/hariciler.
  • Fığlalı, Ethem Ruhi. “Hasan”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim: 11 Temmuz 2019, https://islamansiklopedisi.org.tr/hasan.
  • Halîfe b. Hayyât. Kitâbü’t-Tabakât. Nşr. Ekrem Ziyâ el-Ömerî. Bağdat: Matbaatü’l-‘ânî, 1387/1967.
  • Halîfe b. Hayyât. Târîh. Nşr. Ekrem Ziyâ el-Ömerî. Riyad: Dâru’t-taybe, 1405/1985.
  • Hüseyin, Taha. el-Fitnetü’l-kübrâ: Alî ve benûhu. Kahire: Dârü’l-ma‘ârif [t.y.].
  • İbn Hanbel, Ebû Abdillâh Ahmed b. Muhammed. Müsnedü’l-İmam Ahmed b. Hanbel. Nşr. Şuayb el-Arnaût v.dğr.. 50 cilt. Beyrut: Müessesetü’r-risâle, 1995-2001.
  • İbn Hacer, Ebü’l-Fazl Şihâbüddîn Ahmed b. Ali el-Askalânî. el-İsâbe fî temyîzi’s-sahâbe. Nşr. Adil Ahmed Abdülmevcûd-Ali Muhammed Muavviz. 8 cilt. Beyrut: Dârü’l- kütübi’l-ilmiyye, 1415/1995.
  • İbn Haldûn, Ebû Zeyd Veliyyüddîn Abdurrahmân b. Muhammed. Târîhu İbn Haldûn. Nşr. Halil Şehâde. 8 cilt. Beyrut: Dârü’l-fikr, 2000.
  • İbn Kesîr, Ebü’l-Fidâ’ İmâdüddîn İsmâîl b. Ömer, el-Bidâye ve’n-nihâye. nşr. Abdullah b. Abdülmuhsin et-Türkî. 21 cilt. Cize: Hicr li‘t-tıbâ‘a ve’n-neşr, 1417-1420/1997-1999.
  • İbn Teymiyye, Ebü’l-Abbâs Takıyyüddîn Ahmed b. Abdilhalîm. Minhâcü’s-sünneti’n-nebeviyye. Nşr. Muhammed Râşid Sâlim. 9 cilt. [y.y.], 1406/1986.
  • İbn Sa‘d, Ebû Abdîllâh Muhammed. Kitâbü’t-tabakâti’l-kebîr. Nşr. Ali Muhammed Ömer. 11 cilt. Kâhire: Mektebetü’l-hâncî 1421/2001.
  • İbn Şebbe, Ebû Zeyd Ömer. Târîhu’l-Medîneti’l-münevvera (nşr. Fehîm Muhammed Şeltût), 4 cilt. Mekke: [y.y], 1399/1979.
  • İbnü’l-Arabî, Ebû Bekr Muhammed b. Abdillâh. el-Avâsım mine’l-kavâsım. Nşr. Muhibbüddîn el-Hatîb. Kahire: el-Mektebetü’s-sünne, 1412.
  • İbnü’l-İmâd, Ebü’l-Felâh Abdülhay b. Ahmed. Şezerâtü’z-zeheb fî ahbâri men zeheb. Nşr. Abdülkadir el-Arnaût-Şuayb el-Arnaût., 10 cilt. Beyrut: Dâru İbn Kesîr, 1406/1986.
  • İbnü’l-Belhî. Fârsnâme. Nşr. Yûsuf el-Hâdî. Kahire: Dârü’s-sekâfe, 1421/2001.
  • İbnü’l-Esîr, Ebü’l-Hasen İzzüddîn Ali b. Muhammed. el-Kâmil fi’t-târih. Nşr. C. J. Tonberg. 13 cilt. Beyrut: Dâru sâdır-Dâru Beyrut, 1965.
  • İbnü’l-Esîr, Ebü’l-Hasen İzzüddîn Ali b. Muhammed. Üsdü’l-gâbe fî ma‘rifeti’s-sahâbe. Nşr. Adil Ahmed Abdülmevcûd-Ali Muhammed Muavviz. 7 cilt. Beyrut: Dârü’l-kütübi’l- ‘ilmiyye, [t.y.].
  • el-İmâme ve’s-siyâse. Nşr. Taha Muhammed Zeynî. 2 cilt. Kahire: Müessesetü’l-celî, 1967.
  • İsfahânî, Ebü’l-Ferec Ali b. el-Hüseyin b. Muhammed. Makâtilü’t-Tâlibiyyîn. Nşr. Seyyid Ahmed es-Sakr. Kum: Menşûrât-ı Şerîf er-Rızâ, 1416.
  • Kapar, Mehmet Ali. “Hz. Hasan’ın Halifeliği ve Hasan-Muaviye Andlaşması”. Selçuk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 7 (1997): 67-80.
  • Kılıç, Ünal. Tartışmaların Odağındaki Halife Yezid b. Muaviye. İstanbul: Kayıhan Yayınları, 2001.
  • Kılıç, Ünal. “Hz. Hasan’ın Zehirlenerek Öldürüldüğü İddiaları Üzerine Bir Değerlendirme”. İSTEM: İslâm San‘at, Tarih, Edebiyat ve Mûsıkîsi Dergisi 26 (2015): 1-15.
  • Lammens, Henri. “Hasan”. Milli Eğitim Bakanlığı İslâm Ansiklopedisi. V/1. 308-309.
  • Makdîsî, Mutahhar b. Tâhir. el-Bed’ ve’t-târîh. 6 cilt. Kahire: el-Mektebetü’s-sekâfeti’d-dîniyye, [t.y.].
  • Mes‘ûdî, Ebü’l-Hasan Ali b. Hüseyin. Mürûcu’z-zeheb ve me‘âdînü’l-cevher. Nşr. Muhammed Muhyiddîn Abdülhamid), 4 cilt. Kahire: el-Mektebetü’t-ticâretü’l-kübrâ, 1964.
  • Milhim, Adnan Muhammed. el-Müerrîhûne’l-‘Arab ve’l-fitnetü’l-kübrâ. Beyrut: Dâru’t-talî‘a, 2001.
  • Söylemez, M. Mahfuz. “Hz. Hasan’ın Hilafeti Muaviye’ye Devrinin Arkaplanı”. İslâmî Araştırmalar Dergisi 3-4 (2001): 456-468.
  • Welhausen, Julius. Arap Devleti ve Sukutu. Trc. Fikret Işıltan. Ankara: Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları, 1963.
  • Taberî, Muhammed b. Cerîr. Târîhu’l-ümemi ve’l-mülûk. Nşr. Ebü’l-Fazl İbrahim. 11 cilt. Beyrut: Dâru süveydân, 1967.
  • Varol, Mehmet Bahaüddin, “Hz. Hasan’ın Çok Evliliğine Dair Rivayetler Üzerine”, İSTEM: İslâm, San‘at, Tarih, Edebiyat ve Mûsikîsi Dergisi 13 (2009): 9-23.
  • Varol, Mehmet Bahaüddin. Hz. Hasan. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2017.
  • Ya‘kûbî, Ebü’l-Abbâs Ahmed b. Vâzıh. Târîhu’l-Ya‘kûbî. 2 cilt. Beyrut: Dâru sâdr, [t.y.].
  • Yâkût b. Abdullah el-Hamevî. Mu‘cemü’l-büldân. 5 cilt. Beyrut: Dâru sâdr, 1397/1977.
  • Zübeyrî, Ebû Abdillâh Mus‘ab b. Abdillâh, Kitâbü Nesebi Kureyş. Nşr. E. Lévi-Provençal. Kahire: Dârü’l-ma‘ârif, 1951.
Year 2019, Volume: 14 Issue: 2, 227 - 255, 01.11.2019
https://doi.org/10.34082/islamiilimler.630686

Abstract

References

  • Aycan, İrfan. Saltanata Giden Yolda Muaviye bin Ebî Süfyan. Ankara: Fecr Yayınları, 1990.
  • Belâzürî, Ebü’l-Hasen Ahmed b. Yahyâ. Ensâbü’l-eşrâf. Nşr. Süheyl Zekkâr v.dğr. 13 cilt. Beyrut: Dârü’l-fikr, 1417/1996.
  • Dağcı, Şamil. “Kısas”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim: 21 Mayıs 2019, https://islamansiklopedisi.org.tr/kisas.
  • Demircan, Adnan. İslam Tarihinin İlk Asrında İktidar Mücadelesi. İstanbul: Beyan Yayınları, 1996.
  • Dîneverî, Ebû Hanîfe Ahmed b. Dâvud. Ahbâru’t-tıval. Nşr. Abdülmünim Âmir. Kahire: [y.y.], 1959.
  • Dûrî Abdülazîz. “Deyrülcesâlik”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim: 9 Mayıs 2019, https://islamansiklopedisi.org.tr/deyrulcaselik.
  • Fığlalı, Ethem Ruhi. İmâmiyye Şîası (Câferiyye Mezhebi): Doğuşu, Gelişmesi ve Görüşleri. Ankara: Selçuk Yayınları, 1984.
  • Fığlalı, Ethem Ruhi. “Ali”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim: 22 Mayıs 2019, https://islamansiklopedisi.org.tr/ali.
  • Fığlalı, Ethem Ruhi. “Hâricîler”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim 5 Mayıs 2019, https://islamansiklopedisi.org.tr/hariciler.
  • Fığlalı, Ethem Ruhi. “Hasan”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim: 11 Temmuz 2019, https://islamansiklopedisi.org.tr/hasan.
  • Halîfe b. Hayyât. Kitâbü’t-Tabakât. Nşr. Ekrem Ziyâ el-Ömerî. Bağdat: Matbaatü’l-‘ânî, 1387/1967.
  • Halîfe b. Hayyât. Târîh. Nşr. Ekrem Ziyâ el-Ömerî. Riyad: Dâru’t-taybe, 1405/1985.
  • Hüseyin, Taha. el-Fitnetü’l-kübrâ: Alî ve benûhu. Kahire: Dârü’l-ma‘ârif [t.y.].
  • İbn Hanbel, Ebû Abdillâh Ahmed b. Muhammed. Müsnedü’l-İmam Ahmed b. Hanbel. Nşr. Şuayb el-Arnaût v.dğr.. 50 cilt. Beyrut: Müessesetü’r-risâle, 1995-2001.
  • İbn Hacer, Ebü’l-Fazl Şihâbüddîn Ahmed b. Ali el-Askalânî. el-İsâbe fî temyîzi’s-sahâbe. Nşr. Adil Ahmed Abdülmevcûd-Ali Muhammed Muavviz. 8 cilt. Beyrut: Dârü’l- kütübi’l-ilmiyye, 1415/1995.
  • İbn Haldûn, Ebû Zeyd Veliyyüddîn Abdurrahmân b. Muhammed. Târîhu İbn Haldûn. Nşr. Halil Şehâde. 8 cilt. Beyrut: Dârü’l-fikr, 2000.
  • İbn Kesîr, Ebü’l-Fidâ’ İmâdüddîn İsmâîl b. Ömer, el-Bidâye ve’n-nihâye. nşr. Abdullah b. Abdülmuhsin et-Türkî. 21 cilt. Cize: Hicr li‘t-tıbâ‘a ve’n-neşr, 1417-1420/1997-1999.
  • İbn Teymiyye, Ebü’l-Abbâs Takıyyüddîn Ahmed b. Abdilhalîm. Minhâcü’s-sünneti’n-nebeviyye. Nşr. Muhammed Râşid Sâlim. 9 cilt. [y.y.], 1406/1986.
  • İbn Sa‘d, Ebû Abdîllâh Muhammed. Kitâbü’t-tabakâti’l-kebîr. Nşr. Ali Muhammed Ömer. 11 cilt. Kâhire: Mektebetü’l-hâncî 1421/2001.
  • İbn Şebbe, Ebû Zeyd Ömer. Târîhu’l-Medîneti’l-münevvera (nşr. Fehîm Muhammed Şeltût), 4 cilt. Mekke: [y.y], 1399/1979.
  • İbnü’l-Arabî, Ebû Bekr Muhammed b. Abdillâh. el-Avâsım mine’l-kavâsım. Nşr. Muhibbüddîn el-Hatîb. Kahire: el-Mektebetü’s-sünne, 1412.
  • İbnü’l-İmâd, Ebü’l-Felâh Abdülhay b. Ahmed. Şezerâtü’z-zeheb fî ahbâri men zeheb. Nşr. Abdülkadir el-Arnaût-Şuayb el-Arnaût., 10 cilt. Beyrut: Dâru İbn Kesîr, 1406/1986.
  • İbnü’l-Belhî. Fârsnâme. Nşr. Yûsuf el-Hâdî. Kahire: Dârü’s-sekâfe, 1421/2001.
  • İbnü’l-Esîr, Ebü’l-Hasen İzzüddîn Ali b. Muhammed. el-Kâmil fi’t-târih. Nşr. C. J. Tonberg. 13 cilt. Beyrut: Dâru sâdır-Dâru Beyrut, 1965.
  • İbnü’l-Esîr, Ebü’l-Hasen İzzüddîn Ali b. Muhammed. Üsdü’l-gâbe fî ma‘rifeti’s-sahâbe. Nşr. Adil Ahmed Abdülmevcûd-Ali Muhammed Muavviz. 7 cilt. Beyrut: Dârü’l-kütübi’l- ‘ilmiyye, [t.y.].
  • el-İmâme ve’s-siyâse. Nşr. Taha Muhammed Zeynî. 2 cilt. Kahire: Müessesetü’l-celî, 1967.
  • İsfahânî, Ebü’l-Ferec Ali b. el-Hüseyin b. Muhammed. Makâtilü’t-Tâlibiyyîn. Nşr. Seyyid Ahmed es-Sakr. Kum: Menşûrât-ı Şerîf er-Rızâ, 1416.
  • Kapar, Mehmet Ali. “Hz. Hasan’ın Halifeliği ve Hasan-Muaviye Andlaşması”. Selçuk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 7 (1997): 67-80.
  • Kılıç, Ünal. Tartışmaların Odağındaki Halife Yezid b. Muaviye. İstanbul: Kayıhan Yayınları, 2001.
  • Kılıç, Ünal. “Hz. Hasan’ın Zehirlenerek Öldürüldüğü İddiaları Üzerine Bir Değerlendirme”. İSTEM: İslâm San‘at, Tarih, Edebiyat ve Mûsıkîsi Dergisi 26 (2015): 1-15.
  • Lammens, Henri. “Hasan”. Milli Eğitim Bakanlığı İslâm Ansiklopedisi. V/1. 308-309.
  • Makdîsî, Mutahhar b. Tâhir. el-Bed’ ve’t-târîh. 6 cilt. Kahire: el-Mektebetü’s-sekâfeti’d-dîniyye, [t.y.].
  • Mes‘ûdî, Ebü’l-Hasan Ali b. Hüseyin. Mürûcu’z-zeheb ve me‘âdînü’l-cevher. Nşr. Muhammed Muhyiddîn Abdülhamid), 4 cilt. Kahire: el-Mektebetü’t-ticâretü’l-kübrâ, 1964.
  • Milhim, Adnan Muhammed. el-Müerrîhûne’l-‘Arab ve’l-fitnetü’l-kübrâ. Beyrut: Dâru’t-talî‘a, 2001.
  • Söylemez, M. Mahfuz. “Hz. Hasan’ın Hilafeti Muaviye’ye Devrinin Arkaplanı”. İslâmî Araştırmalar Dergisi 3-4 (2001): 456-468.
  • Welhausen, Julius. Arap Devleti ve Sukutu. Trc. Fikret Işıltan. Ankara: Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları, 1963.
  • Taberî, Muhammed b. Cerîr. Târîhu’l-ümemi ve’l-mülûk. Nşr. Ebü’l-Fazl İbrahim. 11 cilt. Beyrut: Dâru süveydân, 1967.
  • Varol, Mehmet Bahaüddin, “Hz. Hasan’ın Çok Evliliğine Dair Rivayetler Üzerine”, İSTEM: İslâm, San‘at, Tarih, Edebiyat ve Mûsikîsi Dergisi 13 (2009): 9-23.
  • Varol, Mehmet Bahaüddin. Hz. Hasan. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2017.
  • Ya‘kûbî, Ebü’l-Abbâs Ahmed b. Vâzıh. Târîhu’l-Ya‘kûbî. 2 cilt. Beyrut: Dâru sâdr, [t.y.].
  • Yâkût b. Abdullah el-Hamevî. Mu‘cemü’l-büldân. 5 cilt. Beyrut: Dâru sâdr, 1397/1977.
  • Zübeyrî, Ebû Abdillâh Mus‘ab b. Abdillâh, Kitâbü Nesebi Kureyş. Nşr. E. Lévi-Provençal. Kahire: Dârü’l-ma‘ârif, 1951.
There are 42 citations in total.

Details

Primary Language Turkish
Journal Section Articles
Authors

Halil İbrahim Hançabay

Publication Date November 1, 2019
Published in Issue Year 2019 Volume: 14 Issue: 2

Cite

ISNAD Hançabay, Halil İbrahim. “TARİHÎ RİVAYETERE GÖRE HZ. HASAN’IN HALİFELİĞİ”. İslami İlimler Dergisi 14/2 (November 2019), 227-255. https://doi.org/10.34082/islamiilimler.630686.

30505
Journal of Islamic Sciences is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License (CC BY NC).