A TATAR FEMALE SLAVE PRESENTED AS A GIFT TO QUEEN ELIZABETH OF ENGLAND IN THE 16TH CENTURY: AURA SOLTANA

Öz

With the Renaissance, the spirit of discovery reached its peak in Europe. Initially competing with Spain and later with France, the English also had Turkestan and China among their targets. The first attempts of the British in this direction began with the establishment of the Muscovy Company. During this era, when British woolen fabrics travelled eastward and Russian and Tatar furs and Iranian silks travelled westward, Anthony Jenkinson organised expeditions in the Caspian Sea region to explore opportunities for British interests. The most distressing aspect of his first journey was that the route to China had been closed for three years due to the wars in the Tashkent and Kashgar regions. This situation not only cut off the flow of goods from Kashgar, but also made it impossible for Anthony Jenkinson to continue his quest to reach East Turkestan by land. The disappointed English traveller presented a Tatar slave named Aura Soltana, whom he had purchased in Astrakhan, as a gift to Queen Elizabeth. He likely gifted this Tatar woman to the queen after failing to reach China in 1558-1559, to cover up his failure and avoid embarrassing her. The woman in question was regarded as an exotic gift in the English court and led an interesting life, influencing the fashion of the time.

Anahtar Kelimeler

• Slave Trade
• Muscovy Company
• Tatars
• England
• Russia

XVI. Yüzyılda İngiltere Kraliçesi Elizabeth’e Hediye Olarak Sunulan Tatar Kadın Köle: Aru Sultan

Öz

Rönesans ile birlikte Avrupa’da keşif duygusu zirve yaptı. Başlangıçta İspanya akabinde ise Fransa ile rekabet halinde olan İngilizlerin hedefleri arasında Türkistan ve Çin de vardı. İngilizlerin bu yöndeki ilk teşebbüsleri Moskova Kumpanyası’nın kurulmasıyla başladı. İngiliz yünlü kumaşlarının doğuya, Rus ve Tatar kürkleriyle İran ipeklilerinin batıya seyahat ettiği bu çağda Anthony Jenkinson, Hazar Denizi havalisinde dolaşarak İngilizlerin menfaatleri için keşif seferleri düzenledi. İlk seyahatinde kendisi için üzücü olan husus Taşkent ve Kaşgar bölgesindeki savaşlar nedeniyle Çin’e giden yolun üç yıl boyunca kapalı olmasıydı. Bu durum genellikle Kaşgar’dan gelen emtia akışını kesmekle kalmıyor aynı zamanda Anthony Jenkinson’ın Doğu Türkistan’a karayoluyla ulaşma arayışını sürdürmesini de imkânsız kılıyordu. Hayal kırıklığına uğrayan İngiliz seyyah Astarhan’dan satın aldığı Aru Sultan isimli Tatar bir köleyi Kraliçe Elizabeth’e hediye olarak sundu. Muhtemelen 1558-1559 yıllarında Çin’e ulaşma hedeflerini gerçekleştirememesi üzerine, başarısızlığını örtmek ve kraliçeye mahcup olmamak için bu Tatar kadını ona armağan etmişti. Söz konusu kadın köle İngiliz sarayında egzotik bir hediye olarak görülmüş ve dönemin İngiliz modasını etkileyerek ilginç bir hayat sürmüştü.

Anahtar Kelimeler

• Köle Ticareti
• Moskova Kumpanyası
• Tatarlar
• İngiltere
• Rusya

Kaynakça

1. Andrea, Bernadette, ‘The Tartar Girl, the Persian Princess, and Early Modern English Women's Authorship from Elizabeth I to Mary Wroth,’ in Women Writing Back/Writing Women Back: Transnational Perspectives from the Late Middle Ages to the Dawn of the Modern Era, edt. Anke Gilleir, Alicia C. Montoya, Suzan van Djik, Leiden, 2010, s. 255-281.
2. Andrea, Bernadette, “Elizabeth I and Persian Exchanges”, The Foreign Relations of Elizabeth I, Edt. Charles Beem, New York, 2011, s. 169-199.
3. Andrea, Bernadette, “Islamic Communities”, The Oxford Handbook of Early Modern English Literature and Religion, Edt. Andrew Hiscock, Helen Wilcox, Oxford, 2017, s. 511-525.
4. Andrea, Bernadette, The Lives of Girls and Women from the Islamic Word in Early Modern British Literature and Culture, Toronto, Buffalo, Londra, 2017.
5. Angliyskiye Puteşestvenniki v Moskovskom Gosudarstve v XVI Veke, Ryazan, 2007.
6. Arnold, Janet, Queen Elizabeth's Wardrobe Unlock'd, Washington, 1988.
7. Brotton, Jerry, Sultan ve Kraliçe: Elizabeth’in İslam Dünyasıyla İlişkilerinin Anlatılmamış Hikâyesi, Çev. Ali Karatay, İstanbul, 2022.
8. Early Voyages and Travels to Russia and Persia by Anthony Jenkinson and Other Englishmen, Vol. 1, Edt. E. Delmar Morgan, C. H. Coote, New York, 1886.

9. Edward Hetzel Schafer, Semerkand’ın Altın Şeftalileri, Çev. Serkan Acar, İstanbul, 2020.
10. Erhat, Azra, Mitoloji Sözlüğü, İstanbul, 1996.
11. Evliya Çelebi, Seyahatname (Gördüklerim), Haz. Nijat Özön-Mustafa Nihat Özön, İstanbul, 2005.
12. Koç, Dinçer, “XVI. XIX. Yüzyıllarda Buhara Hanlığı’na Gelen Rus Diplomat ve Askerleri”, Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi, C. 115, S. 227, 2017, s. 61-90.
13. Krupka, Oleksandr Volodimiroviç, “Karazıya”, Entsiklopediya İstorii Ukraini, Tom 4, 2007. Levi, Scott, “The Indian Merchant Diaspora in Early Modern Central Asia and Iran”, Iranian Studies, Vol. 32, No. 4, 1999, s. 483-512.
14. Liddell, Henry George–Scott, Robert, A Greek-English Lexicon, Oxford, 1996.
15. Mayers, Kit, The First English Explorer: The Life of Anthony Jenkinson (1529-1611) and His Adventures on Route to the Orient, Matador, 2016.
16. Meshkat, Kurosh, The Journey of Master Anthony Jenkinson to Persia (1562), (Basılmamış Doktora Tezi), The University of Oslo, 2005.
17. Meyendorff, Aleksandr Feliksoviç, F., “Anglo-Russian Trade in the 16th Century”, The Slavonic and East European Review, Vol. 25, No. 64, 1946, s. 109-121.
18. Öner, Mustafa, Kazan-Tatar Türkçesi Sözlüğü, Ankara, 2025. Richard Hakluyt, The Principal Navigations Voyages Traffiques and Discoveries of the English Nation, Vol. 1, Londra, 1599.
19. Rooy, Raf Van, “Ippolita Maria Sforza, Student and Patron of Greek in Milan”, Renaissance Quarterly, Vol. 76, No. 3, 2023, s. 848-892.
20. Shakespeare, William, Bir Yaz Gecesi Rüyası, Çev. Bülent Bozkurt, İstanbul, 1998
21. Shnitnikov, Boris N., Kazakh-English Dictionary, Londra-Lahey-Paris, 1966.
22. Taylor, Eva Germaine Rimington, “Richard Hakluyt”, The Geographical Journal, Vol. 109, No. 4/6, 1947, s. 165-171.
23. Tolstoy, Yuriy Vasilyeviç, Pervıye Sorok Let Snoşeniya Rossii s Angliey, 1553-1593, St. Petersburg, 1875.
24. Turkish and English Lexicon, Edt. Sir James W. Redhouse, İstanbul, 2001.
25. Vaughn, Earnest, “English Trading Expeditions Into Asia Under the Authority of the Muscovy Company (1557-1581)”, Studies in the History of English Commerce in the Tudor Period, New York, 1912, s. 127-214.
26. Willan, Thomas Stuart, “The Russia Company and Narva, 1558-1581”, The Slavonic and East European Review, Vol. 31, No. 77, 1953, s. 405-419.