Okul Psikolojik Danışmanlığında Stres ve Kaygının Önlenmesine Yönelik Yaklaşımlar
Abstract
Bu çalışmanın amacı, çocuk ve ergenlerde stres ve kaygının birincil düzeyde önlenmesine yönelik okul temelli yaklaşımlara ilişkin mevcut bilimsel kanıtları sentezlemektir. Stres ve kaygı, okul çağındaki bireylerde en yaygın duygusal güçlükler arasında yer almakta olup akademik başarı, sosyal işlevsellik ve psikolojik iyi oluş üzerinde önemli olumsuz etkiler yaratabilmektedir. Bu nedenle okul ortamında uygulanan birincil önleme stratejileri, günümüzde okul ruh sağlığı hizmetlerinin temel bileşenlerinden biri hâline gelmiştir. Araştırma, Joanna Briggs Institute kapsamlı derleme metodolojisi ve PRISMA-ScR raporlama yönergeleri doğrultusunda yürütülmüştür. PCC (Population-Concept-Context) çerçevesi temel alınarak, 6-18 yaş aralığındaki çocuk ve ergenlerde stres ve kaygının okul temelli birincil düzeyde önlenmesine odaklanan çalışmalar incelenmiştir. Literatür taraması PubMed veri tabanında gerçekleştirilmiş ve 2010-2025 yılları arasında yayımlanan çalışmalar değerlendirilmiştir. Bulgular, okul temelli önleyici müdahalelerin stres ve kaygı belirtilerinde küçük ancak istatistiki olarak anlamlı azalmalar sağladığını göstermektedir. Müdahalelerin etkililiğiyle ilişkili temel bileşenler ise bilişsel davranışçı beceri eğitimi, psikoeğitim, farkındalık uygulamaları, problem çözme stratejileri ve dijital destekli önleyici yaklaşımlar olarak belirlenmiştir. Ayrıca, orta ve yüksek risk grubunda yer alan öğrencilere yönelik hedefli müdahalelerin, evrensel programlara kıyasla daha güçlü ve belirgin etkiler ortaya koyabildiği görülmüştür. Okul psikolojik danışmanlığı hizmetlerinin öğrencilerin ruh sağlığını destekleme kapasitesini artırmak amacıyla kısa süreli müdahalelerin, yapılandırılmış psikoeğitim programlarının ve dijital destekli önleyici uygulamaların yaygınlaştırılması ve güçlendirilmesi önerilmektedir.
Keywords
- Okul ruh sağlığı
- birincil düzey önleme
- okul temelli müdahaleler
- çocuk ve ergenlerde stres ve kaygı
- okul psikolojik danışmanlığı
Supporting Institution
Ethical Statement
Thanks
References
- American School Counselor Association. (2022). The school counselor and student mental health [Position statement]. https://www.schoolcounselor.org/Standards-Positions/Position-Statements/ASCA-Position-Statements/The-School-Counselor-and-Student-Mental-Health
- Brown, J., James, K., Lisk, S., Shearer, J., Byford, S., Stallard, P., Deighton, J., Saunders, D., Yarrum, J., Fonagy, P., Weaver, T., Sclare, I., Day, C., Evans, C., & Carter, B. (2024). Clinical effectiveness and cost-effectiveness of a brief accessible cognitive behavioural therapy programme for stress in school-aged adolescents (BESST): a cluster randomised controlled trial in the UK. The Lancet Psychiatry, 11(7), 504–515. https://doi.org/10.1016/S2215-0366(24)00101-9
- Cohen, K. A., Ito, S., Ahuvia, I. L., Schleider, J. L., & Kang, A. (2024). Brief school-based interventions targeting student mental health or well-being: A systematic review and meta-analysis. Clinical Child and Family Psychology Review, 27(4), 732–806. https://doi.org/10.1007/s10567-024-00487-2
- Compas, B. E., Jaser, S. S., Bettis, A. H., Watson, K. H., Gruhn, M. A., Dunbar, J. P., Williams, E., & Thigpen, J. C. (2017). Coping, emotion regulation, and psychopathology in childhood and adolescence: A meta-analysis and narrative review. Psychological Bulletin, 143(9), 939–991. https://doi.org/10.1037/bul0000110
- Copeland, W. E., Angold, A., Shanahan, L., & Costello, E. J. (2014). Longitudinal patterns of anxiety from childhood to adulthood: The Great Smoky Mountains Study. Journal of the American Academy of Child & Adolescent Psychiatry, 53(1), 21–33. https://doi.org/10.1016/j.jaac.2013.09.017
- Costello, E. J., He, J. P., Sampson, N. A., Kessler, R. C., & Merikangas, K. R. (2014). Services for adolescents with psychiatric disorders: 12-month data from the National Comorbidity Survey–Adolescent. Psychiatric Services, 65(3), 359–366. https://doi.org/10.1176/appi.ps.201100518
- Ergene, T. (2003). Effective interventions on test anxiety reduction: A meta-analysis. School Psychology International, 24(3), 313–328. https://doi.org/10.1177/01430343030243004
- Erskine, H. E., Baxter, A. J., Patton, G., Moffitt, T. E., Patel, V., Whiteford, H. A., & Scott, J. G. (2017). The global burden of anxiety disorders in children and adolescents. Psychological Medicine, 47(14), 2384–2394. https://doi.org/10.1017/S0033291713003243
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
School Counseling
Journal Section
Research Article
Authors
Pelin Çelik
*
0009-0000-0775-5535
Türkiye
Tuğçe Karaman
0009-0006-1136-2674
Türkiye
Rugeyya Dönmez
0009-0000-3997-0109
Türkiye
Publication Date
June 30, 2026
Submission Date
February 20, 2026
Acceptance Date
June 28, 2026
Published in Issue
Year 2026 Number: 4