Research Article

Okul Psikolojik Danışmanlığında Stres ve Kaygının Önlenmesine Yönelik Yaklaşımlar

Number: 4 June 30, 2026
EN TR

Okul Psikolojik Danışmanlığında Stres ve Kaygının Önlenmesine Yönelik Yaklaşımlar

Abstract

Bu çalışmanın amacı, çocuk ve ergenlerde stres ve kaygının birincil düzeyde önlenmesine yönelik okul temelli yaklaşımlara ilişkin mevcut bilimsel kanıtları sentezlemektir. Stres ve kaygı, okul çağındaki bireylerde en yaygın duygusal güçlükler arasında yer almakta olup akademik başarı, sosyal işlevsellik ve psikolojik iyi oluş üzerinde önemli olumsuz etkiler yaratabilmektedir. Bu nedenle okul ortamında uygulanan birincil önleme stratejileri, günümüzde okul ruh sağlığı hizmetlerinin temel bileşenlerinden biri hâline gelmiştir. Araştırma, Joanna Briggs Institute kapsamlı derleme metodolojisi ve PRISMA-ScR raporlama yönergeleri doğrultusunda yürütülmüştür. PCC (Population-Concept-Context) çerçevesi temel alınarak, 6-18 yaş aralığındaki çocuk ve ergenlerde stres ve kaygının okul temelli birincil düzeyde önlenmesine odaklanan çalışmalar incelenmiştir. Literatür taraması PubMed veri tabanında gerçekleştirilmiş ve 2010-2025 yılları arasında yayımlanan çalışmalar değerlendirilmiştir. Bulgular, okul temelli önleyici müdahalelerin stres ve kaygı belirtilerinde küçük ancak istatistiki olarak anlamlı azalmalar sağladığını göstermektedir. Müdahalelerin etkililiğiyle ilişkili temel bileşenler ise bilişsel davranışçı beceri eğitimi, psikoeğitim, farkındalık uygulamaları, problem çözme stratejileri ve dijital destekli önleyici yaklaşımlar olarak belirlenmiştir. Ayrıca, orta ve yüksek risk grubunda yer alan öğrencilere yönelik hedefli müdahalelerin, evrensel programlara kıyasla daha güçlü ve belirgin etkiler ortaya koyabildiği görülmüştür. Okul psikolojik danışmanlığı hizmetlerinin öğrencilerin ruh sağlığını destekleme kapasitesini artırmak amacıyla kısa süreli müdahalelerin, yapılandırılmış psikoeğitim programlarının ve dijital destekli önleyici uygulamaların yaygınlaştırılması ve güçlendirilmesi önerilmektedir.

Keywords

Supporting Institution

Araştırma için herhangi bir destek beyanı bulunmamaktadır.

Ethical Statement

“Okul Psikolojik Danışmanlığında Stres ve Kaygının Önlenmesine Yönelik Yaklaşımlar” başlıklı makalenin bütün aşamalarında (hazırlık, literatür taraması, veri toplama, veri analizi, sunum) bilimsel etik, ilke ve kurallara uygun davrandığımızı; bu çalışma kapsamında yararlanılan eserlerin tamamına kaynakçada yer verdiğimizi; kullanmadığımız hiçbir kaynağı kaynakçaya eklemediğimizi; verileri kullanırken veriler üzerinde bir değişiklik yapmadığımızı; araştırmanın intihal içermediğini; Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi ile Yayın Etiği Komitesi (COPE) İlkelerinin tüm şartlarını ve koşullarını kabul ederek etik görev ve sorumluluklara riayet ettiğimizi; araştırmamızla ilgili burada yazılı ifadelerimize aykırı herhangi bir durumun saptanması durumunda ortaya çıkabilecek ahlaki ve hukuki bütün sonuçları kabul edeceğimizi beyan ederiz.

Thanks

Araştırma için herhangi bir teşekkür beyanı bulunmamaktadır.

References

  1. American School Counselor Association. (2022). The school counselor and student mental health [Position statement]. https://www.schoolcounselor.org/Standards-Positions/Position-Statements/ASCA-Position-Statements/The-School-Counselor-and-Student-Mental-Health
  2. Brown, J., James, K., Lisk, S., Shearer, J., Byford, S., Stallard, P., Deighton, J., Saunders, D., Yarrum, J., Fonagy, P., Weaver, T., Sclare, I., Day, C., Evans, C., & Carter, B. (2024). Clinical effectiveness and cost-effectiveness of a brief accessible cognitive behavioural therapy programme for stress in school-aged adolescents (BESST): a cluster randomised controlled trial in the UK. The Lancet Psychiatry, 11(7), 504–515. https://doi.org/10.1016/S2215-0366(24)00101-9
  3. Cohen, K. A., Ito, S., Ahuvia, I. L., Schleider, J. L., & Kang, A. (2024). Brief school-based interventions targeting student mental health or well-being: A systematic review and meta-analysis. Clinical Child and Family Psychology Review, 27(4), 732–806. https://doi.org/10.1007/s10567-024-00487-2
  4. Compas, B. E., Jaser, S. S., Bettis, A. H., Watson, K. H., Gruhn, M. A., Dunbar, J. P., Williams, E., & Thigpen, J. C. (2017). Coping, emotion regulation, and psychopathology in childhood and adolescence: A meta-analysis and narrative review. Psychological Bulletin, 143(9), 939–991. https://doi.org/10.1037/bul0000110
  5. Copeland, W. E., Angold, A., Shanahan, L., & Costello, E. J. (2014). Longitudinal patterns of anxiety from childhood to adulthood: The Great Smoky Mountains Study. Journal of the American Academy of Child & Adolescent Psychiatry, 53(1), 21–33. https://doi.org/10.1016/j.jaac.2013.09.017
  6. Costello, E. J., He, J. P., Sampson, N. A., Kessler, R. C., & Merikangas, K. R. (2014). Services for adolescents with psychiatric disorders: 12-month data from the National Comorbidity Survey–Adolescent. Psychiatric Services, 65(3), 359–366. https://doi.org/10.1176/appi.ps.201100518
  7. Ergene, T. (2003). Effective interventions on test anxiety reduction: A meta-analysis. School Psychology International, 24(3), 313–328. https://doi.org/10.1177/01430343030243004
  8. Erskine, H. E., Baxter, A. J., Patton, G., Moffitt, T. E., Patel, V., Whiteford, H. A., & Scott, J. G. (2017). The global burden of anxiety disorders in children and adolescents. Psychological Medicine, 47(14), 2384–2394. https://doi.org/10.1017/S0033291713003243

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

School Counseling

Journal Section

Research Article

Publication Date

June 30, 2026

Submission Date

February 20, 2026

Acceptance Date

June 28, 2026

Published in Issue

Year 2026 Number: 4

APA
Momeni Shabanı, S., Çelik, P., Karaman, T., & Dönmez, R. (2026). Okul Psikolojik Danışmanlığında Stres ve Kaygının Önlenmesine Yönelik Yaklaşımlar. İstanbul Eğitim Dergisi, 4, 56-78. https://doi.org/10.71270/istanbulegitim.istj.1893729
AMA
1.Momeni Shabanı S, Çelik P, Karaman T, Dönmez R. Okul Psikolojik Danışmanlığında Stres ve Kaygının Önlenmesine Yönelik Yaklaşımlar. ISTJ. 2026;(4):56-78. doi:10.71270/istanbulegitim.istj.1893729
Chicago
Momeni Shabanı, Sevil, Pelin Çelik, Tuğçe Karaman, and Rugeyya Dönmez. 2026. “Okul Psikolojik Danışmanlığında Stres Ve Kaygının Önlenmesine Yönelik Yaklaşımlar”. İstanbul Eğitim Dergisi, nos. 4: 56-78. https://doi.org/10.71270/istanbulegitim.istj.1893729.
EndNote
Momeni Shabanı S, Çelik P, Karaman T, Dönmez R (June 1, 2026) Okul Psikolojik Danışmanlığında Stres ve Kaygının Önlenmesine Yönelik Yaklaşımlar. İstanbul Eğitim Dergisi 4 56–78.
IEEE
[1]S. Momeni Shabanı, P. Çelik, T. Karaman, and R. Dönmez, “Okul Psikolojik Danışmanlığında Stres ve Kaygının Önlenmesine Yönelik Yaklaşımlar”, ISTJ, no. 4, pp. 56–78, June 2026, doi: 10.71270/istanbulegitim.istj.1893729.
ISNAD
Momeni Shabanı, Sevil - Çelik, Pelin - Karaman, Tuğçe - Dönmez, Rugeyya. “Okul Psikolojik Danışmanlığında Stres Ve Kaygının Önlenmesine Yönelik Yaklaşımlar”. İstanbul Eğitim Dergisi. 4 (June 1, 2026): 56-78. https://doi.org/10.71270/istanbulegitim.istj.1893729.
JAMA
1.Momeni Shabanı S, Çelik P, Karaman T, Dönmez R. Okul Psikolojik Danışmanlığında Stres ve Kaygının Önlenmesine Yönelik Yaklaşımlar. ISTJ. 2026;:56–78.
MLA
Momeni Shabanı, Sevil, et al. “Okul Psikolojik Danışmanlığında Stres Ve Kaygının Önlenmesine Yönelik Yaklaşımlar”. İstanbul Eğitim Dergisi, no. 4, June 2026, pp. 56-78, doi:10.71270/istanbulegitim.istj.1893729.
Vancouver
1.Sevil Momeni Shabanı, Pelin Çelik, Tuğçe Karaman, Rugeyya Dönmez. Okul Psikolojik Danışmanlığında Stres ve Kaygının Önlenmesine Yönelik Yaklaşımlar. ISTJ. 2026 Jun. 1;(4):56-78. doi:10.71270/istanbulegitim.istj.1893729

Istanbul Education Journal (ISTJ) is licensed under .