Exploring the Data Learning Domain in Turkish Grade 1–8 Mathematics Textbooks An Analysis of the Data Investigation Cycle (PPDAC) and Levels of Cognitive Demand

This study examines tasks in the “data” strand of Turkish Grades 1–8 mathematics textbooks within the frameworks of the “data investigation cycle” (problem formulation, data collection, data analysis, conclusion) and “cognitive demand levels” (memorization, procedures without/with connections, doing mathematics). Eight textbooks approved by the Ministry of National Education were analyzed using a basic content-analytic approach. The findings show that the “data analysis” component is dominant across all grade levels, whereas the “problem formulation”, data collection” and “conclusion-drawing” components are largely limited. In terms of cognitive demand, tasks predominantly fall under “procedures with connections.” The intersectional analysis of data-investigation components × cognitive-demand tasks indicates that higher-order “doing mathematics” tasks are concentrated mainly within “problem formulation” and “data collection,” whereas the “data analysis” and “conclusion-drawing” components remain mostly at the “procedures with connections” level. No concentration at the “memorization” level was observed in any component. The results call for redesigning the data strand across all grade levels to ensure a balanced representation of the PPDAC (Problem, Plan, Data, Analysis, Conclusion) cycle; shifting from passive data reception to student-generated, real-data collection; increasing productive representation tasks and prediction-generalization-based inference; and strengthening higher-order reasoning at the “doing mathematics” level. In addition, it is recommended that this transformation be validated through classroom-based implementations and that comparative analyses across publishers and years test the continuity and generalizability of the observed patterns.

Bu çalışma, Türkiye’de 1–8. sınıf matematik ders kitaplarında “veri” öğrenme alanındaki görevleri, “veri inceleme döngüsü” (problem oluşturma, veri toplama, veri analizi, sonuç çıkarma) ve “bilişsel talep düzeyleri” (ezber, ilişkisiz/ilişkili işlem, matematik yapma) çerçevesinde incelemektedir. Millî Eğitim Bakanlığı onaylı sekiz ders kitabı temel içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiştir. Bulgular, tüm sınıf düzeylerinde “veri analizi” bileşeninin baskın olduğunu; “problem oluşturma” ve “veri toplama” bileşenlerinin büyük ölçüde sınırlı kaldığını göstermektedir. “Sonuç çıkarma” bileşeninin tüm sınıf düzeylerinde sayıca sınırlı olduğu; “genelleme” alt bileşenine ise hiç rastlanmadığı saptanmıştır. Bilişsel talep bakımından görevler çoğunlukla “ilişkili işlem” düzeyindedir. Veri inceleme bileşenleri × bilişsel talep görevleri kesişimsel çözümlemesi, üst düzey akıl yürütme gerektiren “matematik yapma” görevlerinin esasen “problem kurma” ve “veri toplama” bileşenlerinde yoğunlaştığını; “veri analizi” ve “sonuç çıkarma” bileşenlerinin ise çoğunlukla “ilişkili işlem” düzeyinde kaldığını ortaya koymaktadır. Hiçbir veri inceleme bileşeninde “ezber” düzeyinde bir yoğunluk gözlenmemiştir. Araştırma sonuçları, veri öğrenme alanının tüm sınıf düzeylerinde PPDAC (Problem, Plan, Data, Analysis, Conclusion) döngüsünü dengeli biçimde kapsayacak şekilde yeniden yapılandırılmasını; pasif veri alımından öğrenci-üretimli gerçek veri toplamaya geçişi, üretken temsil görevlerini ve tahmin-genelleme temelli sonuç çıkarımı ile “matematik yapma” düzeyindeki akıl yürütmenin artırılmasını gerektiğini ortaya koymaktadır. Ayrıca, bu dönüşümün sınıf içi uygulamalarla doğrulanması ve farklı yayınevleri ile yıllar arasında karşılaştırmalı çalışmalarla örüntülerin sürekliliği ve genellenebilirliğinin sınanması tavsiye edilmektedir.