Research Article

Karbon Nötr Şehirlerin Tasarımı: Kent ve Mimarlık Sosyolojisi Bağlamında Sıfır Enerji Binaların Uygulanabilirliği

Volume: 24 Number: 53 September 29, 2025
TR EN

Karbon Nötr Şehirlerin Tasarımı: Kent ve Mimarlık Sosyolojisi Bağlamında Sıfır Enerji Binaların Uygulanabilirliği

Abstract

Bu makale, karbon nötr şehirlerin tasarımını, kent ve mimarlık sosyolojisi bağlamında inceleyerek, sıfır enerji binaların uygulanabilirliğini ele almaktadır. Küresel iklim krizi ve artan enerji talepleri, sürdürülebilir şehirler ile yeşil bina teknolojilerinin önemini arttırmıştır. Araştırmanın temel amacı, karbon nötr şehirlerin tasarımı ile sıfır enerji binaların uygulanabilirliği üzerine sosyolojik ve mimari bir çerçevede kapsamlı bir değerlendirme sunmaktır. Çalışma, küresel iklim krizine çözüm olarak öne çıkan sürdürülebilir kentleşme ve yapılaşma modellerini analiz ederek, teknik yeniliklerin yanı sıra bu yaklaşımların toplumsal kabul edilebilirliği, erişilebilirliği konularına odaklanmaktadır. Çalışmada, binaların enerji verimliliği, yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımı ve kent altyapısına entegrasyonu incelenerek, sürdürülebilir bir kentsel yaşamın nasıl sağlanabileceği tartışılmaktadır. Ayrıca, sosyal adalet ve erişilebilirlik gibi faktörler de göz önünde bulundurularak, bu tür projelerin toplumsal kabul görmesi/ yaygınlaşması için öneriler sunulmaktadır. Çalışma için önerilen yöntem, karbon nötr şehirlerin ve sıfır enerji binaların uygulanabilirliğini hem teknik hem de toplumsal açılardan değerlendiren “Entegre Sosyo-Teknik Değerlendirme” (ESTE) yaklaşımıdır. Araştırmanın bulguları, sıfır enerji binaların teknik açıdan uygulanabilir olduğunu ancak sosyoekonomik eşitsizlikler, kültürel direnç ve yüksek maliyetlerin geniş çaplı benimsemeyi zorlaştırdığını göstermektedir. Karbon nötr şehirlerde sıfır enerji binaların kullanımı, geleneksel kent kültürleriyle uyumlu olduğu sürece başarılı sonuçlar vermektedir. Teknolojik altyapı yeterli olsa da toplumsal kabul ve erişilebilirlik sınırlıdır. Kültürel uyum sağlanabilmesi için yerel katılımcı planlamalar kritik önemdedir. Ekonomik sürdürülebilirlik açısından, uzun vadede düşük işletme maliyetleri avantajlıdır ancak ilk yatırım maliyetleri yüksek kalmaktadır. Karbon nötr şehirler ve sıfır enerji binalarını teknik bir perspektifin yanı sıra sosyolojik, kültürel/ ekonomik açılardan entegre/ bütünleşik bir yaklaşımla ele alması çalışmanın özgün katkılarındandır.

Keywords

Ethical Statement

Bu makale “Entegre Sosyo-Teknik Değerlendirme” (ESTE) yötemiyle hazırlandığı için etik beyan gerekmemektedir.

References

  1. Acuto, M., & Ghojeh, M. (2019). C40 cities inside out. Global Policy, 10(4), 709–711. https://doi.org/10.1111/1758-5899.12760
  2. Ayoub, J. (2013). Towards net zero energy solar buildings. Net-Zeb. https://natural-resources.canada.ca/sites/www.nrcan.gc.ca/files/canmetenergy/files/pubs/2011-118_PM-FAC_411-IEAT40_ayoub_e.pdf adresinden 28.10.2024 tarihinde erişilmiştir.
  3. Baden, S. (2006). Hurdling financial barriers to lower energy buildings: Experiences from the USA and Europe on financial incentives and monetizing building energy savings in private investment decisions. Proceedings of 2006 ACEEE Summer Study on Energy Efficiency in Buildings, American Council for an Energy Efficient Economy.
  4. Boeri, A., Longo, D., Orlandi, S., Roversi, R., & Turci, G. (2022). Community engagement and greening strategies as enabling practices for inclusive and resilient cities. International Journal of Environmental Impacts, 5(1), 1–14. DOI:10.2495/EI-V5-N1-1-14
  5. Boy, J. D. (2021). ‘The metropolis and the life of spirit’by Georg Simmel: A new translation. Journal of Classical Sociology, 21(2), 188–202. https://doi.org/10.1177/1468795X20980638
  6. Brown, J. (2021). How cities are going carbon neutral. BBC. https://www.bbc.com/future/article/20211115-how-cities-are-going-carbon-neutral adresinden 27.10.2024 tarihinde erişilmiştir.
  7. BSİ. (2009). High Street sets standard for demonstration of carbon neutrality. http://www.bsigroup.com/en/About-BSI/News-Room/BSI-News-Content/Disciplines/Sustainability/PAS-2060-release/ adresinden 29.10.2024 tarihinde erişilmiştir.
  8. Buttel, F. H. (2000). Ecological modernization as social theory. Geoforum, 31(1), 57–65. https://doi.org/10.1016/S0016-7185(99)00044-5

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Sustainable Development, Urban Community Development, Environment Policy, Sociology (Other)

Journal Section

Research Article

Publication Date

September 29, 2025

Submission Date

October 31, 2024

Acceptance Date

July 22, 2025

Published in Issue

Year 2025 Volume: 24 Number: 53

APA
Akbaş, A. (2025). Karbon Nötr Şehirlerin Tasarımı: Kent ve Mimarlık Sosyolojisi Bağlamında Sıfır Enerji Binaların Uygulanabilirliği. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 24(53), 568-605. https://doi.org/10.46928/iticusbe.1576826
AMA
1.Akbaş A. Karbon Nötr Şehirlerin Tasarımı: Kent ve Mimarlık Sosyolojisi Bağlamında Sıfır Enerji Binaların Uygulanabilirliği. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2025;24(53):568-605. doi:10.46928/iticusbe.1576826
Chicago
Akbaş, Arif. 2025. “Karbon Nötr Şehirlerin Tasarımı: Kent Ve Mimarlık Sosyolojisi Bağlamında Sıfır Enerji Binaların Uygulanabilirliği”. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 24 (53): 568-605. https://doi.org/10.46928/iticusbe.1576826.
EndNote
Akbaş A (September 1, 2025) Karbon Nötr Şehirlerin Tasarımı: Kent ve Mimarlık Sosyolojisi Bağlamında Sıfır Enerji Binaların Uygulanabilirliği. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 24 53 568–605.
IEEE
[1]A. Akbaş, “Karbon Nötr Şehirlerin Tasarımı: Kent ve Mimarlık Sosyolojisi Bağlamında Sıfır Enerji Binaların Uygulanabilirliği”, İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, vol. 24, no. 53, pp. 568–605, Sept. 2025, doi: 10.46928/iticusbe.1576826.
ISNAD
Akbaş, Arif. “Karbon Nötr Şehirlerin Tasarımı: Kent Ve Mimarlık Sosyolojisi Bağlamında Sıfır Enerji Binaların Uygulanabilirliği”. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 24/53 (September 1, 2025): 568-605. https://doi.org/10.46928/iticusbe.1576826.
JAMA
1.Akbaş A. Karbon Nötr Şehirlerin Tasarımı: Kent ve Mimarlık Sosyolojisi Bağlamında Sıfır Enerji Binaların Uygulanabilirliği. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2025;24:568–605.
MLA
Akbaş, Arif. “Karbon Nötr Şehirlerin Tasarımı: Kent Ve Mimarlık Sosyolojisi Bağlamında Sıfır Enerji Binaların Uygulanabilirliği”. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, vol. 24, no. 53, Sept. 2025, pp. 568-05, doi:10.46928/iticusbe.1576826.
Vancouver
1.Arif Akbaş. Karbon Nötr Şehirlerin Tasarımı: Kent ve Mimarlık Sosyolojisi Bağlamında Sıfır Enerji Binaların Uygulanabilirliği. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2025 Sep. 1;24(53):568-605. doi:10.46928/iticusbe.1576826